Consumentenprijsindex (CPI) beweegt mee met veranderende economie

Dames rusten even uit na boodschappen doen
© CBS
De consumentenprijsindex (CPI) geeft de prijsontwikkeling van goederen en diensten weer zoals deze gemiddeld worden aangeschaft door huishoudens in Nederland. De CPI laat zien of iets duurder wordt of niet. Het goederen- en dienstenpakket zelf verandert ook. Sommige diensten waren tien jaar geleden minder gangbaar zoals bijvoorbeeld de cijfers over cloud- en streamingsdiensten. Om het prijsverloop goed te kunnen meten voor het actuele goederen en dienstenpakket is de methodiek achter de consumentenprijsindex daarop aangepast.
Het CBS werkt met een nieuwe indeling. Daarnaast is 2025 vanaf nu het basisjaar voor de CPI. Dat betekent dus dat de CPI de prijsontwikkeling weergeeft ten opzichte van 2025. De gepubliceerde CPI van januari 2026 werkt voor het eerst met 2025 als basisjaar. De eerder gepubliceerde inflatiecijfers wijzigen niet door deze aanpassing.

Inflatie graadmeter

Inflatie is een graadmeter van de economie. Het is de gemiddelde prijsstijging van de goederen en diensten die consumenten kopen en wordt gemeten met de consumentenprijsindex (CPI).
Als goederen en diensten duurder worden heb je met hetzelfde inkomen minder te besteden.

Meest bezocht

Het CBS maakt iedere maand de CPI. Het is de meest bezochte statistiek op StatLine; ruim een kwart van de vragen die bij het CBS binnenkomen gaat hierover: Wat was in de afgelopen maand het prijsverloop van een pakket goederen en diensten dat het gemiddelde huishouden in Nederland heeft aangeschaft?

De statistiek beweegt mee met hoe Nederland vandaag leeft en consumeert. Een voorbeeld hiervan is de vernieuwde classificatie van goederen en diensten. ‘In de oude indeling kwam je onder “communicatie” bijvoorbeeld “faxdiensten” tegen’, zegt Cees van der Vlis, statistisch onderzoeker Consumentenprijzen. ‘Dat is niet meer van deze tijd. En bijvoorbeeld ‘clouddiensten’ stond er nog niet in. Denk ook aan de opkomst van bezorgdiensten voor online aankopen. In de classificatie uit 2015 stonden de bezorgkosten voor een bijzettafeltje onder “meubelen”. Nu is er een aparte groep “bezorgkosten”. Wat mensen nu kopen en gebruiken, zie je terug in de statistiek.’

Nieuw basisjaar

Het basisjaar van de CPI is veranderd: ‘2015 = 100’ is vervangen door ‘2025 = 100’. Van der Vlis: ‘Is bijvoorbeeld in januari 2026 het indexcijfer van koffie 102, dan betekent dit dat de prijs van koffie in die maand twee procent hoger lag dan de gemiddelde koffieprijs in 2025. We vergelijken niet langer met 2015.’ Hugo de Bondt, ook statistisch onderzoeker Consumentenprijzen, vult aan: ‘Eerder gepubliceerde inflatiecijfers veranderen niet. Daarnaast heeft het CBS de reeks vanaf 2010 opnieuw berekend met 2025 als basisjaar. Daardoor blijven prijsontwikkelingen door de tijd heen goed vergelijkbaar.'

Betere aansluiting met Europa maakt proces robuuster

Het CBS publiceert naast de CPI ook de geharmoniseerde consumentenprijsindex (HICP) voor Eurostat. In aanloop naar het nieuwe basisjaar zijn de verschillen in definities tussen beide indexen verder verkleind.

“Hoe meer de methodes op elkaar lijken, hoe kleiner de kans op fouten’, zegt Hugo de Bondt. ‘Dat maakt het proces robuuster.’

Veelgebruikte cijfers in beleid en voorspellingen

De CPI is niet alleen een veel geraadpleegde statistiek door het publiek. Ook het Centraal Planbureau (CPB) en De Nederlandsche Bank (DNB) gebruiken de cijfers in hun voorspellingsmodellen voor inflatie. Daarom zijn onder andere deze partijen tijdens informatiesessies meegenomen in de vernieuwde aanpak.

Het CBS heeft het basisjaar van de CPI en HICP aangepast, maar de inflatiecijfers blijven onderling goed vergelijkbaar, zegt projectleider Consumentenprijzen Koen Link. ‘De inflatiecijfers die in het verleden zijn gepubliceerd blijven ongewijzigd. Daarnaast hebben we de consumentenprijsindexen over de periode 2010-2025 opnieuw berekend met 2025 als basisjaar. Daardoor kunnen gebruikers prijsontwikkelingen uit het verleden blijven vergelijken met de cijfers die vanaf dit jaar worden gepubliceerd. Deze doorlopende reeks maakt het ook mogelijk om inflatieontwikkelingen te blijven analyseren en voorspellen.’

Persoonlijke inflatiecalculator

Tegelijk met de CPI over januari 2026 publiceert het CBS de vernieuwde persoonlijke inflatiecalculator. Van der Vlis: ‘Dat is een handige tool die een beeld geeft van hoe het inflatiecijfer eruit zou zien als het was gebaseerd op je eigen uitgavenpatroon.’ Deze inflatiecalculator staat onderaan in dit artikel bij de links.

Huurverhoging berekenen

‘Ook de tool voor het berekenen van een huurverhoging is aangepast aan het nieuwe basisjaar. In veel huurcontracten staat het basisjaar namelijk vermeld. Door dit in de module aan te passen, hoeven huurders niet zelf te rekenen vanuit het oude referentiepunt.

Feitelijk

De overgang naar de nieuwe classificatie begon al in 2021. Grote hoeveelheden detaildata, zoals verkoopgegevens van supermarkten, zijn opnieuw ingedeeld volgens de nieuwe structuur. Met één doel: zorgen dat de Consumentenprijsindex blijft weergeven wat er feitelijk gebeurt met prijzen in het dagelijks leven van Nederlanders.

Relevante links