Ondernemersvertrouwen minder negatief, ondanks economische onzekerheid
Het ondernemersvertrouwen is aan het begin van het derde kwartaal van 2026 gestegen naar -5,3. Het is de grootste stijging sinds juli 2021. Deze stijging volgt wel op een sterke daling eerder dit jaar. Daarnaast ervaarde 78 procent van de ondernemers meer economische onzekerheid in het afgelopen jaar, vooral door de geopolitieke situatie zoals de crisis in het Midden-Oosten. Dit melden het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), KVK, het Economisch Instituut voor de Bouw (EIB), MKB-Nederland en VNO-NCW op basis van de Conjunctuurenquête Nederland.
Ondernemers zijn minder negatief over de verwachting van het economisch klimaat in de komende drie maanden (-1,4) dan over de ontwikkeling daarvan in de afgelopen drie maanden (-9,3). Het ondernemersvertrouwen ligt met -5,3 onder het gemiddelde (-3,8).
| Jaar | Maand | Ondernemersvertrouwen (Gemiddelde van de deelvragen) |
|---|---|---|
| 2022 | jan | -0,3 |
| 2022 | apr | -7,6 |
| 2022 | jul | -10,9 |
| 2022 | okt | -20,3 |
| 2023 | jan | -12 |
| 2023 | apr | -6,8 |
| 2023 | jul | -7,4 |
| 2023 | okt | -8,7 |
| 2024 | jan | -7,1 |
| 2024 | apr | -5,8 |
| 2024 | jul | -3,7 |
| 2024 | okt | -3,1 |
| 2025 | jan | -5,2 |
| 2025 | apr | -7,1 |
| 2025 | jul | -3,9 |
| 2025 | okt | -4,1 |
| 2026 | jan | -1,8 |
| 2026 | apr | -14,8 |
| 2026 | jul | -5,3 |
| Bron: CBS, EIB, KVK, VNO-NCW, MKB-Nederland | ||
Ondernemersvertrouwen in bijna alle bedrijfstakken minder negatief
Het ondernemersvertrouwen is in bijna alle bedrijfstakken gestegen. Alleen in de autohandel en -reparatie is het vertrouwen licht gedaald. In de bouwnijverheid en de landbouw, bosbouw en visserij is het vertrouwen het sterkst gestegen. Samen met de horeca is in die bedrijfstakken het vertrouwen nog wel het laagst. Ondanks het negatieve ondernemersvertrouwen in de bouwnijverheid zijn veel andere indicatoren, zoals de verwachte orderpositie en personeelssterkte, wel positief. In de informatie en communicatie en de cultuur, sport en recreatie is het cijfer als enige licht positief. In de industrie is het ondernemersvertrouwen gestegen naar het hoogste niveau sinds begin 2022.
| Bedrijfstakken | juli 2026 (Gemiddelde van de deelvragen) | april 2026 (Gemiddelde van de deelvragen) |
|---|---|---|
| Totaal (ex. financieel of nutsbedrijven) | -5,3 | -14,8 |
| Informatie en communicatie | 4,6 | -4,9 |
| Cultuur, sport en recreatie | 0,4 | -7,6 |
| Industrie | -1,0 | -10,9 |
| Detailhandel (niet in auto’s) | -1,1 | -11,8 |
| Zakelijke dienstverlening | -2,8 | -7,6 |
| Vervoer en opslag | -4,4 | -13,5 |
| Autohandel en -reparatie | -8,0 | -5,2 |
| Groothandel en handelsbemiddeling | -9,0 | -19,4 |
| Verhuur en handel van onroerend goed | -11,8 | -16,9 |
| Bouwnijverheid | -12,8 | -29,4 |
| Horeca | -19,5 | -30,1 |
| Landbouw, bosbouw en visserij | -21,0 | -36,3 |
| Bron: CBS, EIB, KVK, VNO-NCW, MKB-Nederland | ||
Geopolitiek belangrijkste oorzaak van toegenomen onzekerheid
In het afgelopen jaar heeft 78 procent van de ondernemers te maken gehad met toegenomen economische onzekerheid. Geopolitiek (oorlogen, handelsspanningen) is volgens 42 procent van de ondernemers de belangrijkste oorzaak hiervan. Vooral de industrie en de vervoer en opslag hebben vaak te maken met geopolitieke spanningen.
Voor bijna een kwart van de ondernemers zijn veranderingen in de vraag of markt de belangrijkste oorzaak van toegenomen onzekerheid. Voor 22 procent is de beschikbaarheid van personeel, leveranciers of productiemiddelen de belangrijkste oorzaak. Ondernemers in de informatie en communicatie en de zakelijke dienstverlening geven deze twee opties relatief vaak aan. Volgens ruim 18 procent van de ondernemers komt de toegenomen onzekerheid door binnenlands beleid of regelgeving, vooral in de verhuur en handel van onroerend goed en de landbouw, bosbouw en visserij.
| Antwoord | Totaal (ex. financieel of nutsbedrijven) (% van bedrijven) |
|---|---|
| Geopolitiek (bijvoorbeeld: oorlogen, handelsspanningen) | 42,5 |
| Veranderingen in de vraag of markt | 24,2 |
| Beschikbaarheid van personeel, leveranciers of productiemiddelen | 22,4 |
| Binnenlands beleid of regelgeving | 18,5 |
| Inflatie of renteontwikkelingen | 14,5 |
| Anders | 3,6 |
| Niet van toepassing, we ervaren geen toegenomen onzekerheid | 21,9 |
| Bron: CBS, EIB, KVK, VNO-NCW, MKB-Nederland | |
| 1)Bedrijven konden maximaal twee antwoorden kiezen | |
Verhogen interne flexibiliteit belangrijkste maatregel
Van de ondernemers die meer economische onzekerheid ervaarden, heeft bijna drie kwart maatregelen genomen. De meest genoemde maatregel was het vergroten van de interne flexibiliteit, bijvoorbeeld door personeel breder inzetbaar te maken of werkzaamheden en processen sneller aan te passen aan veranderende omstandigheden; 36 procent van de ondernemers gaf dit aan. Daarnaast reageert 23 procent van de ondernemers op toegenomen onzekerheid door financiële buffers op te bouwen en strakker liquiditeitsbeheer. 22 procent van de ondernemers verminderde hun investeringen of stelde deze uit. Ook bracht 13 procent van de ondernemers meer spreiding aan in leveranciers, klanten of markten. Grotere voorraden werd het minst vaak genoemd als maatregel voor toegenomen onzekerheid.
| Antwoord | Totaal (ex. financieel of nutsbedrijven) (% van bedrijven met toegenomen onzekerheid) |
|---|---|
| Vergroten van interne flexibiliteit (personeel, productie, processen) | 35,6 |
| Opbouwen van financiële buffers, liquiditeitsbeheersing | 23,0 |
| Uitstel of verminderen van investeringen | 22,0 |
| Meer spreiding in leveranciers, klanten of markten | 13,2 |
| Grotere voorraden (materiaal, handelswaar) | 6,4 |
| Anders | 5,2 |
| Geen specifieke maatregelen genomen | 26,2 |
| Bron: CBS, EIB, KVK, VNO-NCW, MKB-Nederland | |
| 1)Bedrijven konden maximaal twee antwoorden kiezen | |
Bronnen
- StatLine - Ondernemersvertrouwen; bedrijfstakken
- Onderzoeksresultaten extra vragen – Juli 2026 – Economische onzekerheid