Hoe beïnvloedt de coronacrisis het betaalgedrag?

De coronacrisis heeft invloed op de betalingsmogelijkheden en het betaalgedrag. Door een samenwerking met de Betaalvereniging Nederland kan het CBS gegevens beschikbaar stellen over de ontwikkeling van een aantal belangrijke betaalstromen voor Nederland. Het CBS werkt aan methoden om gaandeweg ook wekelijkse cijfers van een aantal bedrijfstakken en van grensoverschrijdende betaalstromen te kunnen geven.

Voor betaalmiddelen als iDEAL, PIN, creditcard en contant geld is onderzocht of de coronacrisis effect heeft op het aantal betalingstransacties en geldopnames en het totaal bestede bedrag per week. Vanaf week 12 (16 maart) waren bijvoorbeeld cafés, restaurants, sport-, fitness- en sexclubs, en scholen gesloten. Een aantal winkels en warenhuizen ging dicht en er golden reisbeperkingen. In de loop van de tijd zijn beperkingen opgeheven. Sinds week 23 (1 juni) mogen cafés en restaurants weer gasten ontvangen. 

In het aantal betalingstransacties is vanaf week 12 een verschuiving te zien van offline- naar online-betalingen. In week 13 is het aantal onlinebetalingen via iDEAL 36 procent hoger dan in week 11. In dezelfde periode daalt daarentegen het aantal betalingen ‘ter plekke’ via PIN met 23 procent en het aantal geldopnames met 37 procent. Vanaf week 17 (27 maart tot 3 april) stijgen de aantallen pinbetalingen en geldopnames weer, en deze bereiken in week 26 het niveau van vlak voor de lockdown in week 11. Het aantal iDEAL-betalingen ligt in week 26 nog steeds hoger dan in week 11 (+48 procent). 

Ontwikkeling in aantal betalingstransacties per week in 2020
WeekPIN (week 11 = 100)Geldopname (week 11 = 100)iDEAL (week 11 = 100)Creditcard (e-commerce) (week 11 = 100)
9100,7122,7117,9
1099,5113,2109,4118,7
11100100100100
12*87,871,3100,9114,6
1376,963,3130,692
1476,862,8130,9109,5
1583,861,1122,2104,7
1675,659,3114,5104,6
1790,278,6136,3103,4
188570,9132,9114,4
1986,871,5123,9108,8
2084,176,2121106,2
219090,5132105,7
2295,894,8143,3114,1
2393,482,6129110,4
2495,985,5125,5111,1
2599,287130,6112,4
26104,6100,3147,6111,1
2799,8146,8121,9
* in week 12 werd de gedeeltelijke lockdown ingevoerd

De verschuiving van offline- naar onlinebetalingen is al langer aan de gang, maar ook ten opzichte van 2019 is een relatief hoge stijging te zien in het aantal iDEAL-transacties tijdens en na de gedeeltelijke lockdown. In week 2 tot en met week 11 is het aantal iDEAL-transacties in 2020 gemiddeld 23 procent hoger dan in 2019. In week 12 ligt het aantal iDEAL-transacties maar 14 procent hoger dan vorig jaar. Daarna, in week 14 tot en met 20, zijn er gemiddeld 36 procent meer iDEAL-transacties dan in 2019, en vanaf week 21 gemiddeld 28 procent meer. 

Aantal iDEAL-transacties per week, 2020
Weekaantal iDEAL-transacties (% verandering t.o.v. jaar eerder)
221,7
324,2
419,6
524,1
622,7
723,2
819,1
925,8
1027,0
1119,2
12*13,6
1330,0
1438,3
1540,4
1636,3
1737,1
1834,9
1931,8
2036,1
2119,7
2228,1
2328,0
2429,8
2528,5
2628,3
2734,7
* in week 12 werd de gedeeltelijke lockdown ingevoerd

De coronamaatregelen hebben ook geleid tot een tijdelijke daling van het totaal bestede bedrag met PIN, iDEAL en creditcard tezamen, met een dieptepunt in week 16. Pas vanaf medio mei komen deze betalingen weer boven het niveau van voor de lockdown. Het dieptepunt wordt vooral veroorzaakt door het totale PIN-bedrag per week. Waar dit bedrag in week 9 tot en met 11 nog tussen de 2,5 en 2,7 miljard euro ligt, is dit in week 12 tot en met 16 lager: 2,1 tot 2,4 miljard euro. Tussen week 17 en week 27 ligt het totale PIN-bedrag weer tussen de 2,5 en 3 miljard euro. 

Een aantal pieken in het totaal bestede bedrag vallen samen met de weken waarin veel mensen hun maandsalaris (net hebben) ontvangen. Dit betreft de weken 17, 22 en 26. Week 13 is ook voor veel mensen een salarisweek, maar in die week is er geen piek. Deze is mogelijk tenietgedaan door het effect van de coronamaatregelen. 

Het gemiddeld gepinde bedrag is tussen week 9 en week 25 met een paar euro gestegen. De daling in het totale transactiebedrag wordt dus vooral veroorzaakt door een daling in het aantal PIN-transacties. Voor zowel PIN, iDEAL als creditcard geldt dat het gemiddelde bedrag per PIN-transactie in 2020 meer varieert dan in 2019. Voor PIN-transacties is dat zichtbaar in deze grafiek.

Het totale bedrag per week uitgegeven met creditcard in de e-commerce is veel lager dan met andere betaalmethoden (0,1 tot 0,2 miljard euro). Dit bedrag ligt in week 12 tot en met week 16 gemiddeld 28 procent lager dan in 2019. Dit komt door een lager gemiddeld transactiebedrag, dat daalt in die weken van 80 euro in 2019 naar 57 euro in 2020. In de weken daarna blijft het gemiddelde transactiebedrag lager dan in dezelfde periode vorig jaar. In die weken is het gemiddelde transactiebedrag voor creditcards 62 euro. 

Totaalbedrag betalingstransacties per week, 2020
WeekPIN (mld euro)iDEAL (mld euro)Creditcard (e-commerce) (mld euro)
92,721,430,16
102,541,250,16
112,691,180,13
122,391,190,14
132,161,610,11
142,141,350,13
152,391,230,12
162,111,020,11
172,591,270,12
182,451,150,13
192,481,100,13
202,451,090,12
212,721,290,13
222,911,530,14
232,781,220,14
242,781,200,14
252,861,260,15
263,031,540,15
272,901,460,17
* in week 12 werd de gedeeltelijke lockdown ingevoerd

Relevante links