Hoe beïnvloedt de coronacrisis het betaalgedrag?

De coronacrisis heeft invloed op de betalingsmogelijkheden en het betaalgedrag. Contant betalen aan de kassa wordt bijvoorbeeld ontmoedigd, en verminderde toegang tot fysieke winkels en horecagelegenheden leidt tot meer online aankopen. Door een samenwerking met de Betaalvereniging Nederland kan het CBS gegevens beschikbaar stellen over de ontwikkeling van een aantal belangrijke betaalstromen voor Nederland. Voor betaalmiddelen als iDEAL, PIN, creditcard en contant geld is onderzocht of de coronacrisis effect heeft op het aantal betalingstransacties en geldopnames en het totaal bestede bedrag per week. Het CBS werkt aan methoden om gaandeweg ook wekelijkse cijfers van een aantal bedrijfstakken en van grensoverschrijdende betaalstromen te kunnen geven. 

Voor betaalmiddelen als iDEAL, PIN, creditcard en contant geld is onderzocht of de coronacrisis effect heeft op het aantal betalingstransacties en geldopnames en het totaal bestede bedrag per week. Op 16 maart 2020 (week 12) werden restaurants, sport-, fitness- en sexclubs, en scholen gesloten. Een aantal winkels en warenhuizen ging dicht en er golden reisbeperkingen. In de maanden mei-juni zijn een groot aantal van deze beperkingen opgeheven. Op 15 oktober 2020 (week 42) werd de tweede lockdownperiode ingeluid met een sluiting van cafés en restaurants. De lockdown werd op 15 december uitgebreid met onder andere niet-essentiële winkels, sportscholen en contactberoepen als kappers en schoonheidssalons. Vanaf maart 2021 werden deze maatregelen geleidelijk weer versoepeld.

Verschuiving offline naar online

In het aantal betalingstransacties is vanaf de eerste gedeeltelijke lockdown een verschuiving te zien van offline- naar onlinebetalingen. Het aantal betalingen ‘ter plekke’ via PIN, de meest gebruikte offline betaalmethode in Nederland, lag in februari 2020 nog 20 procent hoger dan in 2019, maar daalde in april tot 10 procent onder het niveau van 2019. In mei tot en met september 2020 lag het aantal PIN-transacties weer hoger dan in 2019. Het verschil met 2019 was wel veel kleiner dan vóór de eerste lockdown. Halverwege oktober begon de tweede lockdown, en vanaf oktober wordt ook weer minder gepind dan in 2019. Het aantal betalingen met iDEAL, de populairste online betaalmethode, steeg in de maanden april tot en met december juist meer boven 2019 uit dan in de eerste drie maanden van 2020.Ook in de eerste maanden van 2021 ligt het aantal iDEAL-transacties hoger dan in dezelfde periode een jaar eerder, terwijl het aantal PIN-transacties gedaald is ten opzichte van begin 2020. Vanaf april 2021 lag het aantal PIN-transacties weer hoger dan een jaar eerder.

Aantal PIN- en iDEAL-transacties per maand
JaarMaandPIN (% verandering t.o.v. jaar eerder)iDEAL (% verandering t.o.v. jaar eerder)
2020Jan17,521,8
2020Feb20,726,8
2020Mrt3,524,1
2020Apr-10,337,7
2020Mei1,533,5
2020Jun10,735,8
2020Jul13,836,6
2020Aug16,038,3
2020Sep9,329,8
2020Okt-4,935,8
2020Nov-9,634,1
2020Dec-17,944,0
2021Jan-29,352,0
2021Feb-30,251,7
2021Mrt-7,554,3
2021Apr7,734,7
2021Mei6,526,6
2021Jun5,725,7

Betalingen met iDEAL stijgen door

In 2020 lag het aantal betalingen met iDEAL iedere week hoger dan in dezelfde week van 2019. Ook in 2021 ligt het aantal iDEAL-transacties tot nu toe hoger dan in begin 2020. Het totaal aantal iDEAL-transacties in 2020 lag 34 procent hoger dan in 2019. Het aantal iDEAL-betalingen stijgt sowieso, maar de toename was in 2020 groter dan een jaar eerder. In 2019 steeg het totaal aantal iDEAL-transacties namelijk met 27 procent ten opzichte van 2018. In het totaal bestede bedrag met iDEAL is de stijging iets kleiner dan in het aantal transacties. In 2020 steeg dit met 31 procent ten opzichte van een jaar eerder. In 2019 steeg het totaal bestede bedrag met 24 procent ten opzichte van 2018. 

De hogere toename in 2020 ten opzichte van 2019 is vooral te danken aan een stijging in het aantal iDEAL-betalingen tijdens en na de eerste gedeeltelijke lockdown in week 12. Tot en met week 12 lag het aantal iDEAL-transacties gemiddeld 21 procent hoger dan een jaar eerder, na week 12 was dit gemiddeld 34 procent. In de eerste vijfentwintig weken van 2021 lag het aantal iDEAL-transacties gemiddeld 41 procent hoger dan een jaar eerder.

Een aantal pieken in de transacties en het totaal bestede bedrag met iDEAL vallen samen met de weken waarin veel mensen hun maandsalaris (net hebben) ontvangen. Met name week 48 (23 tot en met 29 november) springt eruit. In deze week, waarin zowel in 2019 als in 2020 Black Friday viel, ontvingen veel mensen hun maandsalaris. In beide jaren viel tevens het laatste weekend vòòr Sinterklaasavond in deze week. In 2020 lag de piek met 2,3 miljard euro een stuk hoger dan in 2019 (1,7 miljard euro)

Aantal iDEAL-transacties
Week2021 (x mln)2020 (x mln)2019 (x mln)
220,613,6411,21
321,913,0410,50
423,715,3512,83
522,815,4212,42
619,913,8311,28
720,413,1710,69
824,613,5711,39
921,115,6112,41
1019,813,9210,96
1118,512,7210,67
1222,312,8311,30
1321,016,6212,78
1420,616,6512,04
1520,115,5411,07
1622,514,5710,69
1722,317,3412,65
1821,616,9012,53
1919,115,7611,96
2021,215,3911,31
2123,216,7914,03
2221,318,2314,23
2320,316,4112,82
2420,315,9612,30
2523,316,6112,93
2618,7714,63
2718,6513,86
2817,5112,81
2916,3011,98
3018,3012,97
3117,2512,11
3216,0211,24
3315,6711,45
3416,5912,98
3519,2813,53
3617,2412,70
3716,1212,19
3815,3712,37
3919,0315,25
4019,2514,04
4117,7412,92
4217,0512,34
4318,6814,54
4419,3013,86
4517,1612,99
4617,3013,08
4718,1714,42
4825,0118,84
4920,1214,57
5018,9514,02
5123,1316,25
5221,3613,71

Totaalbedrag iDEAL-transacties
Week2021 (mld euro)2020 (mld euro)2019 (mld euro)
21,741,170,90
31,841,100,83
42,151,371,09
51,911,240,96
61,671,080,86
71,711,030,81
82,201,090,86
91,751,431,02
101,641,250,84
111,541,180,82
122,021,190,87
131,861,611,06
141,781,380,92
151,761,260,84
162,000,980,86
172,171,251,05
181,971,140,97
191,821,100,94
202,001,100,89
212,361,301,28
221,8211,551,17
231,6951,221,04
241,6761,200,94
252,0871,250,99
261,531,22
271,391,07
281,300,99
291,200,93
301,451,10
311,240,95
321,140,88
331,110,90
341,171,01
351,481,14
361,220,98
371,140,93
381,090,94
391,481,25
401,371,06
411,270,97
421,220,92
431,331,17
441,491,03
451,330,96
461,330,98
471,401,11
482,201,69
491,581,19
501,501,18
512,081,46
522,151,41

Minder geldopnames tijdens lockdowns

De lockdown die werd ingevoerd in week 12 lijkt een effect te hebben gehad op het aantal geldopnames. Dit aantal halveerde bijna tussen week 10 (2 tot en met 8 maart) en week 16 (6 tot en met 12 april). Halverwege april (week 16) krabbelde het aantal geldopnames met pieken en dalen weer op, met een hoogtepunt in week 35 (24 tot en met 20 augustus). Vanaf het begin van de tweede lockdown in oktober (week 40) daalt het aantal geldopnames weer licht ten opzichte van de zomermaanden.  

Aantal geldopnames, 2020
Week2020 (x mln)
104,00
113,53
122,52
132,24
142,22
152,16
162,10
172,78
182,51
192,53
202,69
213,20
223,35
232,92
243,02
253,08
263,55
273,45
283,26
293,19
303,63
313,28
322,98
332,85
343,22
354,29
363,14
373,16
383,07
393,61
403,24
412,95
422,80
433,28
443,05
452,89
462,76
472,86
483,33
492,86
502,89
513,02
522,85

PIN-betalingen gedaald tijdens eerste lockdown

Ook het aantal PIN-betalingen daalde na week 11. Halverwege april begonnen de PIN-betalingen weer te stijgen, en deze bereikten eind juni (week 26) weer het niveau van vlak voor de eerste lockdown. Na week 30 zijn voor PIN geen weekcijfers beschikbaar, maar de maandcijfers laten zien dat in de laatste maanden van 2020, tijdens de tweede lockdown, het aantal PIN-betalingen weer daalde. 

De daling in het aantal PIN-transacties tijdens de eerste lockdown ging samen met een daling in het totaal gepinde bedrag. Deze daling werd niet volledig gecompenseerd door de stijging in de iDEAL-betalingen, en leidde dus tot een tijdelijke daling van het totaal bestede bedrag met PIN, iDEAL en creditcard tezamen. Het minst werd er met deze middelen besteed in week 16. 

Aantal PIN-transacties, 2020
Week2020 (x mln)
9105,69
10104,37
11104,95
1292,16
1380,74
1480,58
1587,99
1679,34
1794,63
1889,17
1991,14
2088,24
2194,46
22100,54
2398,04
24100,69
25104,09
26109,78
27104,72
28102,79
29102,87
30106,59

Creditcardbetalingen constant

Betalingen met creditcard in de e-commerce vormen een relatief klein aandeel van het totaal aantal betalingstransacties in Nederland. Na wat schommelingen was het aantal creditcardtransacties in de e-commerce vanaf week 14 vrijwel gelijk met die in dezelfde periode in 2019. Voor de tweede helft van 2020 zijn geen cijfers beschikbaar.

Aantal creditcardtransacties (e-commerce)
Week2020 (x mln)2019 (x mln)
92,352,28
102,362,15
111,992,04
122,282,01
131,832,11
142,182,14
152,082,07
162,082,08
172,062,09
182,282,30
192,172,17
202,112,07
212,102,11
222,272,24
232,202,22
242,212,19
252,242,19
262,212,20
272,422,35

 

De gepubliceerde gegevens over betalingstransacties naar betaalmethode worden regelmatig bijgewerkt aan de hand van de meest recente cijfers zoals beschikbaar gesteld door de Betaalvereniging Nederland. De meest recente week waarvoor gegevens beschikbaar zijn is niet voor elke betaalmethode hetzelfde. Daarom verschilt het per reeks voor welke weken de aantallen transacties en bedragen bekend zijn.