Eenzaamheid

Sinds 2019 wordt eenzaamheid in de enquête SSW gemeten met de verkorte versie van de Eenzaamheidsschaal van De Jong-Gierveld (De Jong-Gierveld & Van Tilburg, 2006). Deze schaal benadert eenzaamheid als een meerdimensionaal begrip en maakt daarbij onderscheid tussen sociale en emotionele eenzaamheid.

Respondenten krijgen zes stellingen voorgelegd, drie stellingen hebben betrekking op sociale eenzaamheid, en drie op emotionele eenzaamheid. De stellingen luiden als volgt:
1. Ik ervaar een leegte om me heen.
2. Er zijn genoeg mensen op wie ik in geval van narigheid kan terugvallen.
3. Ik heb veel mensen op wie ik volledig kan vertrouwen.
4. Ik mis mensen om me heen.
5. Er zijn voldoende mensen met wie ik me nauw verbonden voel.
6. Vaak voel ik me in de steek gelaten.

Respondenten kunnen telkens antwoorden met ‘ja’, ‘min of meer’ of ‘nee. Bij het vaststellen van de schaalscores en de mate van eenzaamheid zijn de richtlijnen van de ontwikkelaars van de schaal gevolgd (De Jong Gierveld & Van Tilburg, 1999). Daarbij worden de volgende stappen gezet:

Eerst worden de antwoorden op de items in twee categorieën verdeeld. Als mensen ‘min of meer’ of ‘ja’ antwoorden op de stellingen, waarbij stelling 2, 3 en 5 zijn omgecodeerd, krijgen ze een score ‘1’ voor het desbetreffende item. Vervolgens wordt een somscore berekend door de scores van de items op te tellen. Ten slotte wordt een driedeling gemaakt in niet eenzaam (een score van 0 of 1), enigszins eenzaam (een score van 2 tot en met 4) en sterk eenzaam (een score van 5 of 6).

Er wordt hier gerapporteerd over zowel de samenvattende maat van eenzaamheid als over beide deeldimensies (sociaal en emotioneel). De stellingen 1, 4 en 6 horen bij emotionele eenzaamheid en de stellingen 2, 3 en 5 gaan over sociale eenzaamheid. Voor beide eenzaamheidsvormen kan men een score van 0 tot en met 3 krijgen op de bijbehorende drie stellingen, waarbij 0 ‘niet eenzaam’ is en 3 ‘sterk eenzaam’ is. De tussenliggende categorieën 1 en 2 geven in dit geval ‘enigszins eenzaam’ weer.

In 2020 vond de meting van eenzaamheid niet plaats. Sinds 2021 wordt dit doorlopend gemeten en wordt er jaarlijks over gepubliceerd op StatLine en/of met een nieuwsbericht (zie bijvoorbeeld CBS, 2025).