Studenten zien dat data een steeds grotere rol spelen in de journalistiek

Uitreiking De Tegel 2025 met als onderdeel van het programma een jongerendebat o.l.v. hoofdsocioloog Tanja Traag
© Peter Hilz
Als een van de voornaamste databronnen voor de media is het CBS nauw verbonden met de journalistiek. Ook dit jaar was daarom het instituut weer betrokken bij De Tegel, de belangrijkste journalistieke prijs van Nederland.
Op 6 mei vond in Den Haag voor de twintigste keer de uitreiking van De Tegel plaats. Die dag komt er in een zaal van Het Nationale Theater een groep studenten bijeen. Studenten journalistiek die zijn uitgenodigd om met een aantal experts enkele dilemma’s rondom data-onderzoek met elkaar te bespreken. Eén van die experts is Tanja Traag, hoofdsocioloog en woordvoerder bij het CBS. De andere drie sprekers zijn datajournalisten van NRC, De Volkskrant en 1Twente.

Cijfers uit verband

Tanja Traag mag de middag aftrappen en legt de studenten een dilemma voor dat nauw verbonden is met haar werk als woordvoerder. ‘Bij een talkshow werd onlangs aandacht besteed aan de demonstratie rondom het asielzoekerscentrum in Loosdrecht,’ vertelt Traag. ‘Er werden mensen op straat geïnterviewd die zich negatief uitlieten over de komst van zo’n centrum. Vervolgens haalde de presentator cijfers aan die zouden aantonen dat de meerderheid van de mensen negatief is over de opvang van asielzoekers in hun buurt.’ Maar volgens Traag waren deze cijfers uit hun verband gerukt en laten cijfers van het CBS een ander beeld zien. ‘Wat is in zo’n situatie onze taak?’ vraagt ze vervolgens aan de studenten.

Factchecker

De studenten krijgen bij ieder dilemma een aantal minuten om te overleggen. Daarna bespreken ze klassikaal hoe zij het probleem zouden aanvliegen. ‘Het zou goed zijn er als bij alle live-uitzendingen een factchecker aanwezig was. Die zou dit soort uitspraken tijdens het gesprek zelf kunnen controleren en verbeteren,’ oppert een student. Uit een ander groepje klinkt gemompel. ‘Dat is niet haalbaar. En in principe heb je daar toch ook backstage een redactie voor?’ Vervolgens krijgt Traag de vraag of en waarom het CBS hier niet publiekelijk op reageert. ‘Een van de belangrijkste taken van het CBS is onafhankelijk en objectief blijven,’ antwoordt de woordvoerder. ‘Bij zo’n politiek geladen onderwerp zou het kunnen lijken alsof we een kant kiezen terwijl we dat niet doen.’ Een aantal studenten knikt begrijpend.

Betrouwbare bronnen

De andere sprekers dragen dilemma’s aan uit het eigen vakgebied. Zo legt Volkskrantjournalist Pepijn de Lange enkele databronnen voor die hij gebruikte bij een stuk over de oorlog in Oekraïne. ‘Vinden jullie deze bronnen betrouwbaar,’ vraagt hij aan de studenten. Jordi Dam, teamleider datavisualisatie en infographics bij NRC, roept de vraag op of het visueel maken van data niet altijd een beetje misleidend is. ‘Je maakt altijd een keuze in wat je wel laat zien en wat je weglaat.’ Keuzes waar volgens Dam op de redactie soms best wat discussie aan voorafgaat. ‘Maar die overwegingen krijgt de lezer niet mee. Die ziet alleen het plaatje dat wij uiteindelijk in de krant zetten.’

De dilemma’s leveren geanimeerde discussies op. ‘Belangrijk’, vindt Jelle Broekroelofs, media-adviseur bij het CBS en jurylid van De Tegel. ‘Dataonderzoek speelt een steeds grotere rol binnen de journalistiek. Dat zie je ook terug bij de kanshebbers van vanavond.’ Journalisten hebben volgens Broekroelofs altijd behoefte aan objectieve, betrouwbare cijfers. ‘Het CBS maakt zulke data en we delen onze kennis en kunde graag met de media.’ Sinds vorig verzorgt het CBS dan ook datacursussen voor journalisten. ‘Als wij journalisten kunnen helpen om de juiste cijfers te vinden en deze goed te interpreteren is onze missie geslaagd!’

Het programma is afgelopen. In een andere zaal eten de studenten een snelle maaltijd voordat ze gezamenlijk naar de uitreiking gaan. Traag kijkt terug op een geslaagde middag. ‘Iedereen deed erg leuk mee en er kwamen goede gesprekken op gang,’ aldus de woordvoerder. ‘Heel leuk om te zien dat studenten zich betrokken voelen bij deze thema’s.’

Relevante links