Gemeentebegrotingen; baten en lasten naar regio en grootteklasse 2004-2016

Gemeentebegrotingen; baten en lasten naar regio en grootteklasse 2004-2016

Baten/lasten/saldo Regiokenmerken Perioden Functies in mln euro Verkeer, vervoer en waterstaat Totaal verkeer, vervoer en waterstaat (mln euro) Functies in mln euro Verkeer, vervoer en waterstaat Wegen en verkeer (mln euro) Functies in mln euro Verkeer, vervoer en waterstaat Openbaar vervoer (mln euro) Functies in mln euro Verkeer, vervoer en waterstaat Parkeren (mln euro) Functies in mln euro Verkeer, vervoer en waterstaat Havens, luchtvaart en waterstaat (mln euro) Functies in euro/inwoner Verkeer, vervoer en waterstaat Totaal verkeer, vervoer en waterstaat (euro/inwoner) Functies in euro/inwoner Verkeer, vervoer en waterstaat Wegen en verkeer (euro/inwoner) Functies in euro/inwoner Verkeer, vervoer en waterstaat Openbaar vervoer (euro/inwoner) Functies in euro/inwoner Verkeer, vervoer en waterstaat Parkeren (euro/inwoner) Functies in euro/inwoner Verkeer, vervoer en waterstaat Havens, luchtvaart en waterstaat (euro/inwoner)
Baten Nederland 2016* 1.399 342 151 810 96 82 20 9 48 6
Baten Noord-Nederland (LD) 2016* 68 17 0 46 5 40 10 0 27 3
Baten Oost-Nederland (LD) 2016* 184 52 21 106 5 51 14 6 29 1
Baten West-Nederland (LD) 2016* 938 185 129 543 82 116 23 16 67 10
Baten Zuid-Nederland (LD) 2016* 209 88 1 116 4 58 24 0 32 1
Baten Groningen (PV) 2016* 22 4 0 18 0 38 6 0 31 1
Baten Friesland (PV) 2016* 30 11 0 14 4 46 16 0 22 7
Baten Drenthe (PV) 2016* 16 3 0 13 0 34 6 0 27 1
Baten Overijssel (PV) 2016* 46 10 1 33 3 40 8 1 28 3
Baten Flevoland (PV) 2016* 58 23 16 18 0 144 57 41 45 1
Baten Gelderland (PV) 2016* 80 19 4 55 2 39 10 2 27 1
Baten Utrecht (PV) 2016* 73 25 0 47 1 58 20 0 37 1
Baten Noord-Holland (PV) 2016* 454 50 88 310 7 163 18 32 111 2
Baten Zuid-Holland (PV) 2016* 388 108 40 167 72 107 30 11 46 20
Baten Zeeland (PV) 2016* 23 2 0 19 2 60 4 0 51 5
Baten Noord-Brabant (PV) 2016* 151 69 0 79 3 61 28 0 32 1
Baten Limburg (PV) 2016* 57 19 0 37 1 51 17 0 33 1
Baten Oost-Groningen (CR) 2016* 0 0 0 0 0 2 1 0 1 0
Baten Delfzijl en omgeving (CR) 2016* 0 0 0 0 0 3 1 1 0 0
Baten Overig Groningen (CR) 2016* 22 3 0 18 0 56 9 0 47 1
Baten Noord-Friesland (CR) 2016* 21 9 0 7 4 63 29 1 22 11
Baten Zuidwest-Friesland (CR) 2016* 4 1 0 3 0 28 5 0 20 3
Baten Zuidoost-Friesland (CR) 2016* 5 0 0 4 0 28 3 0 24 1
Baten Noord-Drenthe (CR) 2016* 6 1 0 5 0 31 5 0 27 0
Baten Zuidoost-Drenthe (CR) 2016* 4 0 0 3 0 22 2 1 20 0
Baten Zuidwest-Drenthe (CR) 2016* 7 2 0 5 0 51 12 0 36 3
Baten Noord-Overijssel (CR) 2016* 16 2 0 11 2 43 6 0 31 5
Baten Zuidwest-Overijssel (CR) 2016* 7 2 0 5 0 47 14 0 31 2
Baten Twente (CR) 2016* 23 5 1 16 1 37 8 1 26 1
Baten Veluwe (CR) 2016* 25 9 1 15 1 37 13 1 22 1
Baten Achterhoek (CR) 2016* 8 2 0 6 0 21 6 0 15 0
Baten Arnhem/Nijmegen (CR) 2016* 39 6 2 31 1 54 8 3 42 1
Baten Zuidwest-Gelderland (CR) 2016* 7 2 1 3 0 29 10 5 14 1
Baten Utrecht (CR) 2016* 73 25 0 47 1 58 20 0 37 1
Baten Kop van Noord-Holland (CR) 2016* 11 2 0 6 2 30 6 0 17 6
Baten Alkmaar en omgeving (CR) 2016* 15 1 0 14 0 63 6 0 57 1
Baten IJmond (CR) 2016* 4 1 0 2 1 22 6 2 11 3
Baten Agglomeratie Haarlem (CR) 2016* 34 2 0 31 1 148 8 0 134 5
Baten Zaanstreek (CR) 2016* 5 1 0 3 1 28 3 0 18 6
Baten Groot-Amsterdam (CR) 2016* 376 41 87 247 1 283 30 66 186 1
Baten Het Gooi en Vechtstreek (CR) 2016* 9 2 0 7 0 36 9 0 27 0
Baten Agglomeratie Leiden en Bollenstreek (CR) 2016* 21 3 0 18 1 50 6 0 42 1
Baten Agglomeratie 's-Gravenhage (CR) 2016* 72 23 0 48 1 85 27 0 56 1
Baten Delft en Westland (CR) 2016* 8 1 1 5 0 37 6 5 24 2
Baten Oost-Zuid-Holland (CR) 2016* 10 3 0 6 0 30 9 1 20 1
Baten Groot-Rijnmond (CR) 2016* 255 76 36 75 69 180 53 25 53 49
Baten Zuidoost-Zuid-Holland (CR) 2016* 22 3 3 15 1 54 7 8 37 2
Baten Zeeuwsch-Vlaanderen (CR) 2016* 4 0 0 4 0 41 3 0 37 1
Baten Overig Zeeland (CR) 2016* 19 1 0 15 2 67 5 0 56 7
Baten West-Noord-Brabant (CR) 2016* 35 10 0 25 1 56 15 0 39 2
Baten Midden-Noord-Brabant (CR) 2016* 30 16 0 14 1 65 34 0 29 1
Baten Noordoost-Noord-Brabant (CR) 2016* 26 2 0 23 1 40 4 0 35 1
Baten Zuidoost-Noord-Brabant (CR) 2016* 59 41 0 18 0 79 54 0 24 0
Baten Noord-Limburg (CR) 2016* 10 1 0 8 1 37 4 1 29 2
Baten Midden-Limburg (CR) 2016* 8 2 0 6 0 34 7 0 25 2
Baten Zuid-Limburg (CR) 2016* 39 17 0 23 0 65 27 0 37 0
Baten Flevoland (CR) 2016* 58 23 16 18 0 144 57 41 45 1
Baten Minder dan 5 000 inwoners 2016* 0 0 0 0 0 19 6 1 1 12
Baten 5 000 tot 10 000 inwoners 2016* 2 1 0 1 0 14 8 0 5 2
Baten 10 000 tot 20 000 inwoners 2016* 37 16 0 15 6 24 10 0 9 4
Baten 20 000 tot 50 000 inwoners 2016* 131 45 7 71 9 22 7 1 12 1
Baten 50 000 tot 100 000 inwoners 2016* 163 48 3 104 8 54 16 1 35 2
Baten 100 000 tot 150 000 inwoners 2016* 119 35 2 80 2 74 22 1 50 1
Baten 150 000 tot 250 000 inwoners 2016* 252 72 16 160 3 110 31 7 70 2
Baten 250 000 inwoners of meer 2016* 695 125 123 378 68 299 54 53 163 29
Lasten Nederland 2016* 4.440 3.232 382 641 185 261 190 22 38 11
Lasten Noord-Nederland (LD) 2016* 334 267 5 39 23 195 155 3 23 13
Lasten Oost-Nederland (LD) 2016* 664 529 26 92 17 185 148 7 26 5
Lasten West-Nederland (LD) 2016* 2.703 1.812 347 418 126 335 225 43 52 16
Lasten Zuid-Nederland (LD) 2016* 738 623 4 92 19 204 172 1 25 5
Lasten Groningen (PV) 2016* 109 87 2 16 4 187 149 3 28 7
Lasten Friesland (PV) 2016* 144 113 3 12 16 223 175 4 19 25
Lasten Drenthe (PV) 2016* 81 67 0 11 3 165 137 1 22 6
Lasten Overijssel (PV) 2016* 188 153 2 27 6 164 134 2 24 5
Lasten Flevoland (PV) 2016* 135 98 16 18 3 334 243 40 45 7
Lasten Gelderland (PV) 2016* 340 278 8 46 9 167 136 4 23 4
Lasten Utrecht (PV) 2016* 264 207 2 36 20 208 162 2 28 15
Lasten Noord-Holland (PV) 2016* 1.175 629 275 222 50 422 226 99 80 18
Lasten Zuid-Holland (PV) 2016* 1.176 906 70 147 54 325 250 19 41 15
Lasten Zeeland (PV) 2016* 88 71 0 14 3 231 186 0 36 8
Lasten Noord-Brabant (PV) 2016* 516 435 4 61 16 207 174 2 24 7
Lasten Limburg (PV) 2016* 222 188 1 31 3 199 169 0 27 2
Lasten Oost-Groningen (CR) 2016* 27 26 0 0 1 185 177 0 1 6
Lasten Delfzijl en omgeving (CR) 2016* 10 10 0 0 0 213 207 1 1 4
Lasten Overig Groningen (CR) 2016* 72 51 2 16 3 185 131 4 41 8
Lasten Noord-Friesland (CR) 2016* 88 70 2 6 10 271 216 7 18 31
Lasten Zuidwest-Friesland (CR) 2016* 31 24 0 2 4 226 180 3 13 30
Lasten Zuidoost-Friesland (CR) 2016* 26 19 0 5 2 138 101 0 25 12
Lasten Noord-Drenthe (CR) 2016* 30 25 0 5 1 160 131 1 25 4
Lasten Zuidoost-Drenthe (CR) 2016* 26 23 0 3 0 156 134 1 20 2
Lasten Zuidwest-Drenthe (CR) 2016* 24 20 0 3 2 184 151 0 19 13
Lasten Noord-Overijssel (CR) 2016* 58 48 0 7 3 160 131 1 19 9
Lasten Zuidwest-Overijssel (CR) 2016* 30 25 0 5 0 195 161 0 32 3
Lasten Twente (CR) 2016* 100 81 2 15 2 159 129 3 24 3
Lasten Veluwe (CR) 2016* 110 93 1 12 4 164 138 2 17 6
Lasten Achterhoek (CR) 2016* 58 51 1 5 1 145 129 1 13 2
Lasten Arnhem/Nijmegen (CR) 2016* 138 104 4 28 2 190 143 5 38 3
Lasten Zuidwest-Gelderland (CR) 2016* 35 29 2 2 2 146 124 8 8 7
Lasten Utrecht (CR) 2016* 264 207 2 36 20 208 162 2 28 15
Lasten Kop van Noord-Holland (CR) 2016* 63 49 0 4 10 169 130 0 11 27
Bron: CBS.
Verklaring van tekens

Tabeltoelichting


Deze tabel bevat cijfers over de begrote lasten en baten per functie (beleidsterrein) naar regio en grootteklasse in miljoenen euro's en in euro's per inwoner. De gepresenteerde cijfers zijn gebaseerd op gegevens die aansluiten op de definities en indelingen die de gemeenten zelf hanteren in hun administratie. Deze gegevens worden aan het CBS geleverd via de enquête Informatie voor Derden (Iv3). De voorschriften voor deze enquête zijn vastgelegd in de Ministeriële Regeling Informatie voor derden.

Gegevens beschikbaar van 2004 tot en met 2016

Status van de cijfers:
De cijfers in deze tabel zijn bij eerste publicatie voorlopig. Aangezien deze tabel is stopgezet, worden de gegevens niet meer definitief gemaakt.

Wijzigingen per 9 maart 2017:
Geen, deze tabel is stopgezet.

Wanneer komen er nieuwe cijfers?
Niet meer van toepassing.
Deze tabel wordt opgevolgd door Gemeentebegrotingen; baten en lasten naar regio en grootteklasse. Zie paragraaf 3.

Toelichting onderwerpen

Functies in mln euro
De beleidsterreinen waarop de gemeente actief is. De gebruikte indeling is een aggregatie van de indeling volgens de Ministeriële Regeling Informatie voor derden, zijnde de regelgeving voor de enquête Informatie voor Derden (Iv3) die ten grondslag ligt aan deze tabel.
Verkeer, vervoer en waterstaat
De afbakening van deze functie komt overeen met die van Iv3-hoofdfunctie 2 Verkeer, vervoer en waterstaat. De functie is uitgesplitst naar Wegen en verkeer, Openbaar vervoer, Parkeren en Havens, luchtvaart en waterstaat.
Totaal verkeer, vervoer en waterstaat
De afbakening van deze functie komt overeen met die van Iv3-hoofdfunctie 2 Verkeer, vervoer en waterstaat. De functie is uitgesplitst naar Wegen en verkeer, Openbaar vervoer, Parkeren en Havens, luchtvaart en waterstaat.
Wegen en verkeer
De afbakening van deze functie komt overeen met die van de Iv3-functies Wegen, straten en pleinen en Verkeersmaatregelen te land. De definities van deze Iv3-functies zijn als volgt:

- Wegen, straten en pleinen.
De aanleg en het onderhoud van het wegennet met bijbehorende voorzieningen en aanverwante taken. Het gaat hier onder meer om: wegen, straten, pleinen, bruggen, spoorwegovergangen, voorzieningen voor het openbaar vervoer, de openbare verlichting, straatreiniging, gladheidbestrijding, openbare klokken, taxistandplaatsen, wachtgelegenheden voor openbaar vervoer (abri's), kwaliteitsbeoordeling van het wegennet, registratie van openbare wegen buiten de bebouwde kom, vergoedingen aan waterschappen voor het beheer en onderhoud van wegen, enzovoorts.
Vanaf verslagjaar 2015 is Iv3-functie Verkeersmaatregelen te land komen te vervallen en zijn de baten en lasten van deze functie ondergebracht bij Wegen, straten en pleinen. Zie hieronder voor de definitie van Verkeersmaatregelen te land.

- Verkeersmaatregelen te land.
Het opstellen van verkeersplannen (zoals voor verkeerscirculatie), het treffen van voorzieningen voor de regulering van het verkeer, en het nemen van verdere verkeersmaatregelen. De voorzieningen voor verkeersregulatie betreffen onder andere: verkeerslichten, verkeersborden, wegwijzers, plaatsnaamborden. Bij de verdere verkeersmaatregelen gaat het bijvoorbeeld om verkeersvoorlichting en - onderricht, verkeersonderzoek (ook in verband met de functie Wegen, straten en pleinen), verwijdering van autowrakken en verkeersobstakels, enzovoorts.
Vanaf verslagjaar 2015 is deze Iv3-functie komen te vervallen en opgenomen in Iv3-functie Wegen, straten en pleinen.
Openbaar vervoer
De afbakening van deze functie komt overeen met die van de Iv3-functies Openbaar vervoer en Veerdiensten. De definities van deze Iv3-functies zijn als volgt:

- Openbaar vervoer.
De diensten van metro-, tram- en busondernemingen. Ook het treffen van voorzieningen voor het openbaar vervoer en voor het taxivervoer behoort tot deze functie - voor zover geen onderdeel van een andere functie (zie ook functie Wegen, straten en pleinen) - evenals het zorgen voor spoorwegaansluitingen in haven- en industriegebieden.

- Veerdiensten.
De beschikbaarheid van veerdiensten: uitgevoerd door een eigen gemeentelijke veerdienst en/of door subsidies aan een particuliere veerdienst en/of door het verlenen van vergunningen.
Parkeren
De afbakening van deze functie komt overeen met die van de Iv3-functies Parkeren en Baten parkeerbelasting. De definities van deze Iv3-functies zijn als volgt:

- Parkeren.
De diensten en taken rondom het parkeren: van parkeerbeleid, het treffen van parkeermaatregelen en het handhaven daarvan tot en met het bieden van parkeergelegenheid door middel van parkeervoorzieningen. De taken van de parkeerpolitie vallen ook onder deze functie. De (opbrengsten van de) parkeerbelastingen vallen er echter niet onder (zie hiervoor de functie Baten parkeerbelasting).

- Baten parkeerbelasting.
De opbrengsten van de (belasting)heffingen waarmee het parkeren gereguleerd wordt: de belasting voor het parkeren van een voertuig - zoals omschreven in de belastingverordening van de gemeente - en de belasting volgens een parkeervergunningenbeleid. Ook de opbrengsten van een eventuele naheffingsaanslag (wanneer er verzuimd is de parkeerbelasting te betalen) en van de heffingen vanwege het aanbrengen van een wielklem of het wegslepen van het voertuig vallen onder deze functie.
Havens, luchtvaart en waterstaat
De afbakening van deze functie komt overeen met die van de Iv3-functies Zeehavens, Binnenhavens en vaarwegen, Luchtvaart en Iv3-functie Waterkering, afwatering en landaanwinning. De definities van deze Iv3-functies zijn als volgt:

- Zeehavens.
De verantwoordelijkheden voor het functioneren (van de zeehaven) zoals: het beheer en onderhoud van de vaarwegen, verkeersmaatregelen voor op het water, de bebakening, loodsdiensten, weerkundige diensten, ijsbestrijding, de beschikbaarheid van radarinstallaties en radardiensten. Nota Bene: Slechts een beperkt aantal gemeenten beschikt over een zeehaven die als zodanig is aangemerkt.

- Binnenhavens en waterwegen.
De taken en verantwoordelijkheden op het gebied van binnenhavens en het beheer en onderhoud van de waterwegen (rivieren, vaarten en kanalen). Binnenhavens die hoofdzakelijk het karakter hebben van jachthavens, vallen echter onder de functie Openbaar groen en openluchtrecreatie.

- Luchtvaart.
De taken op luchtvaartgebied (in het bijzonder de zorg voor luchtvaartterreinen), voor zover behorend tot de gemeentelijke taken. Vliegvelden die uitsluitend bestemd zijn voor het sportvliegen, vallen onder de functie Openbaar groen en openluchtrecreatie.

- Waterkering, afwatering, landaanwinning.
De zorg voor de waterkering (door zeedijken, waterkerende (bouwkundige) werken, dijkbewaking door dijkwachten, enzovoorts), de zorg voor afwatering (met behulp van watergemalen, waterlozingen, afwateringssluizen, enzovoorts) en de landaanwinning (met behulp van landaanwinningswerken voor indijking en bemaling of door subsidiëring van verenigingen voor landaanwinning).
Functies in euro/inwoner
De beleidsterreinen waarop de gemeente actief is. De gebruikte indeling is een aggregatie van de indeling volgens de Ministeriële Regeling Informatie voor derden, zijnde de regelgeving voor de enquête Informatie voor Derden (Iv3) die ten grondslag ligt aan deze tabel.
Verkeer, vervoer en waterstaat
De afbakening van deze functie komt overeen met die van Iv3-hoofdfunctie 2 Verkeer, vervoer en waterstaat. De functie is uitgesplitst naar Wegen en verkeer, Openbaar vervoer, Parkeren en Havens, luchtvaart en waterstaat.
Totaal verkeer, vervoer en waterstaat
De afbakening van deze functie komt overeen met die van Iv3-hoofdfunctie 2 Verkeer, vervoer en waterstaat. De functie is uitgesplitst naar Wegen en verkeer, Openbaar vervoer, Parkeren en Havens, luchtvaart en waterstaat.
Wegen en verkeer
De afbakening van deze functie komt overeen met die van de Iv3-functies Wegen, straten en pleinen en Verkeersmaatregelen te land. De definities van deze Iv3-functies zijn als volgt:

- Wegen, straten en pleinen.
De aanleg en het onderhoud van het wegennet met bijbehorende voorzieningen en aanverwante taken. Het gaat hier onder meer om: wegen, straten, pleinen, bruggen, spoorwegovergangen, voorzieningen voor het openbaar vervoer, de openbare verlichting, straatreiniging, gladheidbestrijding, openbare klokken, taxistandplaatsen, wachtgelegenheden voor openbaar vervoer (abri's), kwaliteitsbeoordeling van het wegennet, registratie van openbare wegen buiten de bebouwde kom, vergoedingen aan waterschappen voor het beheer en onderhoud van wegen, enzovoorts.
Vanaf verslagjaar 2015 is Iv3-functie Verkeersmaatregelen te land komen te vervallen en zijn de baten en lasten van deze functie ondergebracht bij Wegen, straten en pleinen. Zie hieronder voor de definitie van Verkeersmaatregelen te land.

- Verkeersmaatregelen te land.
Het opstellen van verkeersplannen (zoals voor verkeerscirculatie), het treffen van voorzieningen voor de regulering van het verkeer, en het nemen van verdere verkeersmaatregelen. De voorzieningen voor verkeersregulatie betreffen onder andere: verkeerslichten, verkeersborden, wegwijzers, plaatsnaamborden. Bij de verdere verkeersmaatregelen gaat het bijvoorbeeld om verkeersvoorlichting en - onderricht, verkeersonderzoek (ook in verband met de functie Wegen, straten en pleinen), verwijdering van autowrakken en verkeersobstakels, enzovoorts.
Vanaf verslagjaar 2015 is deze Iv3-functie komen te vervallen en opgenomen in Iv3-functie Wegen, straten en pleinen.
Openbaar vervoer
De afbakening van deze functie komt overeen met die van de Iv3-functies Openbaar vervoer en Veerdiensten. De definities van deze Iv3-functies zijn als volgt:

- Openbaar vervoer.
De diensten van metro-, tram- en busondernemingen. Ook het treffen van voorzieningen voor het openbaar vervoer en voor het taxivervoer behoort tot deze functie - voor zover geen onderdeel van een andere functie (zie ook functie Wegen, straten en pleinen) - evenals het zorgen voor spoorwegaansluitingen in haven- en industriegebieden.

- Veerdiensten.
De beschikbaarheid van veerdiensten: uitgevoerd door een eigen gemeentelijke veerdienst en/of door subsidies aan een particuliere veerdienst en/of door het verlenen van vergunningen.
Parkeren
De afbakening van deze functie komt overeen met die van de Iv3-functies Parkeren en Baten parkeerbelasting. De definities van deze Iv3-functies zijn als volgt:

- Parkeren.
De diensten en taken rondom het parkeren: van parkeerbeleid, het treffen van parkeermaatregelen en het handhaven daarvan tot en met het bieden van parkeergelegenheid door middel van parkeervoorzieningen. De taken van de parkeerpolitie vallen ook onder deze functie. De (opbrengsten van de) parkeerbelastingen vallen er echter niet onder (zie hiervoor de functie Baten parkeerbelasting).

- Baten parkeerbelasting.
De opbrengsten van de (belasting)heffingen waarmee het parkeren gereguleerd wordt: de belasting voor het parkeren van een voertuig - zoals omschreven in de belastingverordening van de gemeente - en de belasting volgens een parkeervergunningenbeleid. Ook de opbrengsten van een eventuele naheffingsaanslag (wanneer er verzuimd is de parkeerbelasting te betalen) en van de heffingen vanwege het aanbrengen van een wielklem of het wegslepen van het voertuig vallen onder deze functie.
Havens, luchtvaart en waterstaat
De afbakening van deze functie komt overeen met die van de Iv3-functies Zeehavens, Binnenhavens en vaarwegen, Luchtvaart en Iv3-functie Waterkering, afwatering en landaanwinning. De definities van deze Iv3-functies zijn als volgt:

- Zeehavens.
De verantwoordelijkheden voor het functioneren (van de zeehaven) zoals: het beheer en onderhoud van de vaarwegen, verkeersmaatregelen voor op het water, de bebakening, loodsdiensten, weerkundige diensten, ijsbestrijding, de beschikbaarheid van radarinstallaties en radardiensten. Nota Bene: Slechts een beperkt aantal gemeenten beschikt over een zeehaven die als zodanig is aangemerkt.

- Binnenhavens en waterwegen.
De taken en verantwoordelijkheden op het gebied van binnenhavens en het beheer en onderhoud van de waterwegen (rivieren, vaarten en kanalen). Binnenhavens die hoofdzakelijk het karakter hebben van jachthavens, vallen echter onder de functie Openbaar groen en openluchtrecreatie.

- Luchtvaart.
De taken op luchtvaartgebied (in het bijzonder de zorg voor luchtvaartterreinen), voor zover behorend tot de gemeentelijke taken. Vliegvelden die uitsluitend bestemd zijn voor het sportvliegen, vallen onder de functie Openbaar groen en openluchtrecreatie.

- Waterkering, afwatering, landaanwinning.
De zorg voor de waterkering (door zeedijken, waterkerende (bouwkundige) werken, dijkbewaking door dijkwachten, enzovoorts), de zorg voor afwatering (met behulp van watergemalen, waterlozingen, afwateringssluizen, enzovoorts) en de landaanwinning (met behulp van landaanwinningswerken voor indijking en bemaling of door subsidiëring van verenigingen voor landaanwinning).