Gemeentebegrotingen; baten en lasten naar regio en grootteklasse 2004-2016

Gemeentebegrotingen; baten en lasten naar regio en grootteklasse 2004-2016

Baten/lasten/saldo Regiokenmerken Perioden Functies in mln euro Algemeen bestuur (mln euro) Functies in mln euro Sociale voorz. en maatsch. dienstverl. Inkomensvoorzieningen (mln euro) Functies in euro/inwoner Algemeen bestuur (euro/inwoner) Functies in euro/inwoner Sociale voorz. en maatsch. dienstverl. Inkomensvoorzieningen (euro/inwoner)
Baten Nederland 2016* 444 6.036 26 355
Baten Noord-Nederland (LD) 2016* 38 737 22 429
Baten Oost-Nederland (LD) 2016* 99 1.095 28 306
Baten West-Nederland (LD) 2016* 207 3.152 26 391
Baten Zuid-Nederland (LD) 2016* 100 1.052 28 291
Baten Groningen (PV) 2016* 13 321 23 549
Baten Friesland (PV) 2016* 16 263 24 406
Baten Drenthe (PV) 2016* 9 154 18 316
Baten Overijssel (PV) 2016* 41 364 36 318
Baten Flevoland (PV) 2016* 8 151 20 374
Baten Gelderland (PV) 2016* 50 580 25 285
Baten Utrecht (PV) 2016* 28 327 22 256
Baten Noord-Holland (PV) 2016* 85 1.097 31 394
Baten Zuid-Holland (PV) 2016* 86 1.632 24 451
Baten Zeeland (PV) 2016* 8 96 21 251
Baten Noord-Brabant (PV) 2016* 68 661 27 264
Baten Limburg (PV) 2016* 32 392 28 351
Baten Oost-Groningen (CR) 2016* 3 65 22 439
Baten Delfzijl en omgeving (CR) 2016* 1 21 16 447
Baten Overig Groningen (CR) 2016* 9 234 24 604
Baten Noord-Friesland (CR) 2016* 6 147 18 453
Baten Zuidwest-Friesland (CR) 2016* 2 47 16 349
Baten Zuidoost-Friesland (CR) 2016* 7 69 40 368
Baten Noord-Drenthe (CR) 2016* 4 53 20 278
Baten Zuidoost-Drenthe (CR) 2016* 3 67 18 399
Baten Zuidwest-Drenthe (CR) 2016* 2 34 17 263
Baten Noord-Overijssel (CR) 2016* 11 93 32 256
Baten Zuidwest-Overijssel (CR) 2016* 4 49 27 317
Baten Twente (CR) 2016* 26 222 41 354
Baten Veluwe (CR) 2016* 21 132 31 197
Baten Achterhoek (CR) 2016* 8 88 20 220
Baten Arnhem/Nijmegen (CR) 2016* 16 313 22 431
Baten Zuidwest-Gelderland (CR) 2016* 5 47 21 198
Baten Utrecht (CR) 2016* 28 327 22 256
Baten Kop van Noord-Holland (CR) 2016* 9 86 25 230
Baten Alkmaar en omgeving (CR) 2016* 4 56 18 230
Baten IJmond (CR) 2016* 4 46 20 235
Baten Agglomeratie Haarlem (CR) 2016* 5 65 21 285
Baten Zaanstreek (CR) 2016* 4 63 23 375
Baten Groot-Amsterdam (CR) 2016* 55 724 41 544
Baten Het Gooi en Vechtstreek (CR) 2016* 5 58 19 232
Baten Agglomeratie Leiden en Bollenstreek (CR) 2016* 8 94 20 224
Baten Agglomeratie 's-Gravenhage (CR) 2016* 22 477 26 564
Baten Delft en Westland (CR) 2016* 7 69 33 305
Baten Oost-Zuid-Holland (CR) 2016* 6 62 18 192
Baten Groot-Rijnmond (CR) 2016* 33 828 23 587
Baten Zuidoost-Zuid-Holland (CR) 2016* 10 103 24 257
Baten Zeeuwsch-Vlaanderen (CR) 2016* 2 23 19 221
Baten Overig Zeeland (CR) 2016* 6 72 21 262
Baten West-Noord-Brabant (CR) 2016* 16 163 25 260
Baten Midden-Noord-Brabant (CR) 2016* 14 134 29 286
Baten Noordoost-Noord-Brabant (CR) 2016* 14 139 21 214
Baten Zuidoost-Noord-Brabant (CR) 2016* 25 225 33 297
Baten Noord-Limburg (CR) 2016* 9 74 33 265
Baten Midden-Limburg (CR) 2016* 5 58 21 246
Baten Zuid-Limburg (CR) 2016* 18 260 29 432
Baten Flevoland (CR) 2016* 8 151 20 374
Baten Minder dan 5 000 inwoners 2016* 1 1 38 65
Baten 5 000 tot 10 000 inwoners 2016* 5 26 31 172
Baten 10 000 tot 20 000 inwoners 2016* 32 285 20 181
Baten 20 000 tot 50 000 inwoners 2016* 129 1.263 22 210
Baten 50 000 tot 100 000 inwoners 2016* 82 1.025 27 339
Baten 100 000 tot 150 000 inwoners 2016* 45 593 28 369
Baten 150 000 tot 250 000 inwoners 2016* 77 1.113 34 488
Baten 250 000 inwoners of meer 2016* 73 1.730 31 745
Lasten Nederland 2016* 3.206 8.007 189 472
Lasten Noord-Nederland (LD) 2016* 322 945 187 550
Lasten Oost-Nederland (LD) 2016* 656 1.501 183 419
Lasten West-Nederland (LD) 2016* 1.571 4.158 195 516
Lasten Zuid-Nederland (LD) 2016* 657 1.403 182 388
Lasten Groningen (PV) 2016* 93 388 159 665
Lasten Friesland (PV) 2016* 147 350 228 541
Lasten Drenthe (PV) 2016* 82 208 168 425
Lasten Overijssel (PV) 2016* 205 488 179 426
Lasten Flevoland (PV) 2016* 79 195 196 482
Lasten Gelderland (PV) 2016* 371 818 182 402
Lasten Utrecht (PV) 2016* 206 456 162 358
Lasten Noord-Holland (PV) 2016* 585 1.458 210 524
Lasten Zuid-Holland (PV) 2016* 710 2.114 196 584
Lasten Zeeland (PV) 2016* 69 130 182 340
Lasten Noord-Brabant (PV) 2016* 441 892 177 357
Lasten Limburg (PV) 2016* 216 511 193 457
Lasten Oost-Groningen (CR) 2016* 26 89 177 597
Lasten Delfzijl en omgeving (CR) 2016* 10 30 221 642
Lasten Overig Groningen (CR) 2016* 56 269 145 693
Lasten Noord-Friesland (CR) 2016* 66 200 205 617
Lasten Zuidwest-Friesland (CR) 2016* 37 63 272 465
Lasten Zuidoost-Friesland (CR) 2016* 44 87 237 465
Lasten Noord-Drenthe (CR) 2016* 33 72 175 380
Lasten Zuidoost-Drenthe (CR) 2016* 32 89 192 527
Lasten Zuidwest-Drenthe (CR) 2016* 16 47 125 358
Lasten Noord-Overijssel (CR) 2016* 75 127 206 348
Lasten Zuidwest-Overijssel (CR) 2016* 21 61 138 398
Lasten Twente (CR) 2016* 109 300 174 478
Lasten Veluwe (CR) 2016* 121 195 181 291
Lasten Achterhoek (CR) 2016* 84 131 210 327
Lasten Arnhem/Nijmegen (CR) 2016* 114 426 156 587
Lasten Zuidwest-Gelderland (CR) 2016* 53 66 220 278
Lasten Utrecht (CR) 2016* 206 456 162 358
Lasten Kop van Noord-Holland (CR) 2016* 91 120 245 323
Bron: CBS.
Verklaring van tekens

Tabeltoelichting


Deze tabel bevat cijfers over de begrote lasten en baten per functie (beleidsterrein) naar regio en grootteklasse in miljoenen euro's en in euro's per inwoner. De gepresenteerde cijfers zijn gebaseerd op gegevens die aansluiten op de definities en indelingen die de gemeenten zelf hanteren in hun administratie. Deze gegevens worden aan het CBS geleverd via de enquête Informatie voor Derden (Iv3). De voorschriften voor deze enquête zijn vastgelegd in de Ministeriële Regeling Informatie voor derden.

Gegevens beschikbaar van 2004 tot en met 2016

Status van de cijfers:
De cijfers in deze tabel zijn bij eerste publicatie voorlopig. Aangezien deze tabel is stopgezet, worden de gegevens niet meer definitief gemaakt.

Wijzigingen per 9 maart 2017:
Geen, deze tabel is stopgezet.

Wanneer komen er nieuwe cijfers?
Niet meer van toepassing.
Deze tabel wordt opgevolgd door Gemeentebegrotingen; baten en lasten naar regio en grootteklasse. Zie paragraaf 3.

Toelichting onderwerpen

Functies in mln euro
De beleidsterreinen waarop de gemeente actief is. De gebruikte indeling is een aggregatie van de indeling volgens de Ministeriële Regeling Informatie voor derden, zijnde de regelgeving voor de enquête Informatie voor Derden (Iv3) die ten grondslag ligt aan deze tabel.
Algemeen bestuur
De afbakening van deze functie komt overeen met die van Iv3-hoofdfunctie 0 Algemeen bestuur. Onder deze hoofdfunctie vallen de Iv3-functies Bestuursorganen, Bestuursondersteuning college van burgemeester en wethouders, Burgerzaken, Baten secretarieleges burgerzaken, Bestuurlijke samenwerking en Bestuursondersteuning raad en rekenkamer(functie). De definities van deze Iv3-functies zijn als volgt:

- Bestuursorganen.
De onderdelen van de gemeente die gezamenlijk de gemeente besturen en daarmee vorm geven aan de lokale democratie: de gemeenteraad en raadscommissies, het college van burgemeester en wethouders, bestuurscommissies en dergelijke. Zaken op het gebied van personeel, informatievoorziening, organisatie, financiën, algemene zaken en huisvesting (de zogeheten 'piofah'-functies) behoren niet tot deze functie Bestuursorganen.

- Bestuursondersteuning college van burgemeester en wethouders.
Ondersteunende taken en diensten aan het college van burgemeester en wethouders bij de uitoefening van de bestuurstaken. Deze ondersteunende diensten en taken omvatten onder andere: de betrokken onderdelen van het ambtelijk apparaat (de ambtenaren), de gemeentesecretaris, secretariaat en voorlichting, de opstelling van de begroting voor de gemeentelijke producten en van de realisatie van die producten.

- Burgerzaken.
De inrichting en organisatie van de burgerlijke stand, de organisatie en onderhoud van het bevolkingsregister, de directe dienstverlening aan de burger - zoals de afgifte van reisdocumenten (paspoorten) en rijbewijzen, verwerking van geboorteaangiften, huwelijkssluitingen, enzovoorts -, de organisatie van verkiezingen en referenda, straatnaamgeving en huisnummering, enzovoorts. Secretarieleges - die (van de burger) geheven worden als vergoeding voor de hierboven bedoelde dienstverlening aan de burger - vallen niet onder deze functie, maar onder de functie Baten secretarieleges burgerzaken.

- Baten secretarieleges burgerzaken.
De vergoeding die de burger betaalt voor de directe dienstverlening aan hem/haar (zie de functie Burgerzaken) en de afdracht van rijksleges aan de centrale overheid, die namens die centrale overheid van de burger worden geheven: bijvoorbeeld op de afgifte van paspoorten en rijbewijzen.

- Bestuurlijke samenwerking.
De samenwerking op algemeen bestuurlijk gebied met mede-overheden, zoals met buurgemeenten, de provincie, met de grote samenwerkingsverbanden rondom (groot)stedelijke agglomeraties, maar ook internationaal. De samenwerkingsverbanden van (groot)stedelijke agglomeraties heten plusregio's - voorheen: kaderwetgebieden - en zijn gevormd op basis van de Wet gemeenschappelijke regelingen.

- Bestuursondersteuning raad en rekenkamer(functie).
De ondersteunende taken en diensten aan de gemeenteraad en de rekenkamerfunctie. De ondersteunende diensten en taken omvatten onder andere: de betrokken ambtenaren, de raadsgriffier, secretariaat en voorlichting, de opstelling van de begroting voor de gemeentelijke programma's en van de realisatie van die programma's. De rekenkamerfunctie betreft het onderzoek van de doelmatigheid, doeltreffendheid en rechtmatigheid van het door het gemeentebestuur gevoerde bestuur. Voor het uitoefenen van de rekenkamerfunctie kan een afzonderlijke eenheid - de rekenkamer - zijn ingesteld.
Sociale voorz. en maatsch. dienstverl.
Sociale voorzieningen en maatschappelijke dienstverlening.
De afbakening van deze functie komt vrijwel overeen met die van Iv3-hoofdfunctie 6 Sociale voorzieningen en maatschappelijke dienstverlening.
Uitzondering is de Iv3 functie Centra voor jeugd en gezin (onderdeel Wmo). Met ingang van 2015 is deze functie komen te vervalen en zijn de baten en lasten van deze functie opgenomen onder functies die vallen onder Iv3-hoofdfunctie Sociale voorzieningen en maatschappelijke dienstverlening. Voor vergelijkbaarheid is deze functie daarom in de tabel gerekend tot Sociale voorzieningen en maatschappelijke dienstverlening - Jeugd en Wmo.
De functie is uitgesplitst naar Inkomensvoorzieningen, Werkgelegenheid, Jeugd en Wmo, en Vreemdelingen, tehuizen en kinderopvang.
Inkomensvoorzieningen
De afbakening van deze functie komt overeen met die van de Iv3-functies Bijstandsverlening en inkomensvoorzieningen, Inkomensvoorzieningen vanuit het Rijk, Overige sociale zekerheidsregelingen vanuit het Rijk en Gemeentelijk minimabeleid. De definities van deze Iv3-functies zijn als volgt:

- Bijstandsverlening en inkomensvoorzieningen.
Met ingang van 2011 zijn ook lasten en baten van de functie Inkomensvoorzieningen vanuit het Rijk onder deze functie opgenomen, in de jaren daarvoor was de functie alleen voor de bijstandsverlening bestemd. De gemeentelijke verantwoordelijkheid en taken in verband met bijstandverlening, volgens de hiervoor geldende wetgeving. Dit betreft (vanaf 2004) in hoofdzaak de uitvoering van de Wet Werk en Bijstand (WWB), het zogenaamde inkomensdeel van het Fonds werk en inkomen. Voorheen betrof dat de Algemene bijstandswet. Andere relevante regelgeving voor deze functie is bijvoorbeeld het Besluit bijstandverlening zelfstandigen 2004. Vanaf 2011 ook de gemeentelijke taken bij de uitvoering van inkomensvoorzieningen vanuit het Rijk. Het betreft specifieke regelgeving als: de Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemers (IOAW), de Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen (IOAZ) en - vanaf 2005 - de Wet werk en inkomen kunstenaars (voorheen: de Wet inkomensvoorzieningen kunstenaars (Wik)). Veelal vinden de werkzaamheden in verband met deze functie plaats bij de gemeentelijke sociale dienst.

- Inkomensvoorzieningen vanuit het Rijk.
Met ingang van het verslagjaar 2011 is deze functie komen te vervallen. Vanaf 2011 zijn de onderstaande lasten en baten opgenomen onder de functie Bijstandsverlening. De gemeentelijke taken bij de uitvoering van inkomensvoorzieningen vanuit het Rijk. Het betreft specifieke regelgeving als: de Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemers (IOAW), de Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen (IOAZ) en - vanaf 2005 - de Wet werk en inkomen kunstenaars (voorheen: de Wet inkomensvoorzieningen kunstenaars (Wik)).

- Overige sociale zekerheidsregelingen vanuit het Rijk.
De taken en verantwoordelijkheden voor overige sociale zekerheidsregelingen, die niet onder de functies Bijstandverlening en Inkomensvoorzieningen vanuit het Rijk vallen. Het gaat hier voornamelijk om eenmalige uitkeringen gebaseerd op de relevante sociale zekerheidswetten en -regelingen.

- Gemeentelijk minimabeleid.
De gemeentelijke activiteiten in verband met de bijzondere bijstand, minimabeleid, de kwijtschelding van lokale belastingen en dergelijke. De kwijtscheldingen kunnen de gemeentelijke belastingen betreffen, maar ook andere heffingen zoals de riool- en reinigingsrechten en de afvalstoffenheffing. Van het beleid voor de (sociale) minima kunnen ook kortingen op bezoek/deelname aan bijvoorbeeld musea, sportclubs, de bibliotheek enzovoorts deel uitmaken.
Functies in euro/inwoner
De beleidsterreinen waarop de gemeente actief is. De gebruikte indeling is een aggregatie van de indeling volgens de Ministeriële Regeling Informatie voor derden, zijnde de regelgeving voor de enquête Informatie voor Derden (Iv3) die ten grondslag ligt aan deze tabel.
Algemeen bestuur
De afbakening van deze functie komt overeen met die van Iv3-hoofdfunctie 0 Algemeen bestuur. Onder deze hoofdfunctie vallen de Iv3-functies Bestuursorganen, Bestuursondersteuning college van burgemeester en wethouders, Burgerzaken, Baten secretarieleges burgerzaken, Bestuurlijke samenwerking en Bestuursondersteuning raad en rekenkamer(functie). De definities van deze Iv3-functies zijn als volgt:

- Bestuursorganen.
De onderdelen van de gemeente die gezamenlijk de gemeente besturen en daarmee vorm geven aan de lokale democratie: de gemeenteraad en raadscommissies, het college van burgemeester en wethouders, bestuurscommissies en dergelijke. Zaken op het gebied van personeel, informatievoorziening, organisatie, financiën, algemene zaken en huisvesting (de zogeheten 'piofah'-functies) behoren niet tot deze functie Bestuursorganen.

- Bestuursondersteuning college van burgemeester en wethouders.
Ondersteunende taken en diensten aan het college van burgemeester en wethouders bij de uitoefening van de bestuurstaken. Deze ondersteunende diensten en taken omvatten onder andere: de betrokken onderdelen van het ambtelijk apparaat (de ambtenaren), de gemeentesecretaris, secretariaat en voorlichting, de opstelling van de begroting voor de gemeentelijke producten en van de realisatie van die producten.

- Burgerzaken.
De inrichting en organisatie van de burgerlijke stand, de organisatie en onderhoud van het bevolkingsregister, de directe dienstverlening aan de burger - zoals de afgifte van reisdocumenten (paspoorten) en rijbewijzen, verwerking van geboorteaangiften, huwelijkssluitingen, enzovoorts -, de organisatie van verkiezingen en referenda, straatnaamgeving en huisnummering, enzovoorts. Secretarieleges - die (van de burger) geheven worden als vergoeding voor de hierboven bedoelde dienstverlening aan de burger - vallen niet onder deze functie, maar onder de functie Baten secretarieleges burgerzaken.

- Baten secretarieleges burgerzaken.
De vergoeding die de burger betaalt voor de directe dienstverlening aan hem/haar (zie de functie Burgerzaken) en de afdracht van rijksleges aan de centrale overheid, die namens die centrale overheid van de burger worden geheven: bijvoorbeeld op de afgifte van paspoorten en rijbewijzen.

- Bestuurlijke samenwerking.
De samenwerking op algemeen bestuurlijk gebied met mede-overheden, zoals met buurgemeenten, de provincie, met de grote samenwerkingsverbanden rondom (groot)stedelijke agglomeraties, maar ook internationaal. De samenwerkingsverbanden van (groot)stedelijke agglomeraties heten plusregio's - voorheen: kaderwetgebieden - en zijn gevormd op basis van de Wet gemeenschappelijke regelingen.

- Bestuursondersteuning raad en rekenkamer(functie).
De ondersteunende taken en diensten aan de gemeenteraad en de rekenkamerfunctie. De ondersteunende diensten en taken omvatten onder andere: de betrokken ambtenaren, de raadsgriffier, secretariaat en voorlichting, de opstelling van de begroting voor de gemeentelijke programma's en van de realisatie van die programma's. De rekenkamerfunctie betreft het onderzoek van de doelmatigheid, doeltreffendheid en rechtmatigheid van het door het gemeentebestuur gevoerde bestuur. Voor het uitoefenen van de rekenkamerfunctie kan een afzonderlijke eenheid - de rekenkamer - zijn ingesteld.
Sociale voorz. en maatsch. dienstverl.
Sociale voorzieningen en maatschappelijke dienstverlening.
De afbakening van deze functie komt vrijwel overeen met die van Iv3-hoofdfunctie 6 Sociale voorzieningen en maatschappelijke dienstverlening.
Uitzondering is de Iv3 functie Centra voor jeugd en gezin (onderdeel Wmo). Met ingang van 2015 is deze functie komen te vervalen en zijn de baten en lasten van deze functie opgenomen onder functies die vallen onder Iv3-hoofdfunctie Sociale voorzieningen en maatschappelijke dienstverlening. Voor vergelijkbaarheid is deze functie daarom in de tabel gerekend tot Sociale voorzieningen en maatschappelijke dienstverlening - Jeugd en Wmo.
De functie is uitgesplitst naar Inkomensvoorzieningen, Werkgelegenheid, Jeugd en Wmo, en Vreemdelingen, tehuizen en kinderopvang.
Inkomensvoorzieningen
De afbakening van deze functie komt overeen met die van de Iv3-functies Bijstandsverlening en inkomensvoorzieningen, Inkomensvoorzieningen vanuit het Rijk, Overige sociale zekerheidsregelingen vanuit het Rijk en Gemeentelijk minimabeleid. De definities van deze Iv3-functies zijn als volgt:

- Bijstandsverlening en inkomensvoorzieningen.
Met ingang van 2011 zijn ook lasten en baten van de functie Inkomensvoorzieningen vanuit het Rijk onder deze functie opgenomen, in de jaren daarvoor was de functie alleen voor de bijstandsverlening bestemd. De gemeentelijke verantwoordelijkheid en taken in verband met bijstandverlening, volgens de hiervoor geldende wetgeving. Dit betreft (vanaf 2004) in hoofdzaak de uitvoering van de Wet Werk en Bijstand (WWB), het zogenaamde inkomensdeel van het Fonds werk en inkomen. Voorheen betrof dat de Algemene bijstandswet. Andere relevante regelgeving voor deze functie is bijvoorbeeld het Besluit bijstandverlening zelfstandigen 2004. Vanaf 2011 ook de gemeentelijke taken bij de uitvoering van inkomensvoorzieningen vanuit het Rijk. Het betreft specifieke regelgeving als: de Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemers (IOAW), de Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen (IOAZ) en - vanaf 2005 - de Wet werk en inkomen kunstenaars (voorheen: de Wet inkomensvoorzieningen kunstenaars (Wik)). Veelal vinden de werkzaamheden in verband met deze functie plaats bij de gemeentelijke sociale dienst.

- Inkomensvoorzieningen vanuit het Rijk.
Met ingang van het verslagjaar 2011 is deze functie komen te vervallen. Vanaf 2011 zijn de onderstaande lasten en baten opgenomen onder de functie Bijstandsverlening. De gemeentelijke taken bij de uitvoering van inkomensvoorzieningen vanuit het Rijk. Het betreft specifieke regelgeving als: de Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemers (IOAW), de Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen (IOAZ) en - vanaf 2005 - de Wet werk en inkomen kunstenaars (voorheen: de Wet inkomensvoorzieningen kunstenaars (Wik)).

- Overige sociale zekerheidsregelingen vanuit het Rijk.
De taken en verantwoordelijkheden voor overige sociale zekerheidsregelingen, die niet onder de functies Bijstandverlening en Inkomensvoorzieningen vanuit het Rijk vallen. Het gaat hier voornamelijk om eenmalige uitkeringen gebaseerd op de relevante sociale zekerheidswetten en -regelingen.

- Gemeentelijk minimabeleid.
De gemeentelijke activiteiten in verband met de bijzondere bijstand, minimabeleid, de kwijtschelding van lokale belastingen en dergelijke. De kwijtscheldingen kunnen de gemeentelijke belastingen betreffen, maar ook andere heffingen zoals de riool- en reinigingsrechten en de afvalstoffenheffing. Van het beleid voor de (sociale) minima kunnen ook kortingen op bezoek/deelname aan bijvoorbeeld musea, sportclubs, de bibliotheek enzovoorts deel uitmaken.