Gemeentefinanciën vanaf 1900
| Perioden | Baten en lasten van gemeenten Baten Baten lopende rekening Gemeentelijke heffingen (mln euro) |
|---|---|
| 2024 | 13.778 |
| Bron: CBS. | |
Tabeltoelichting
Deze tabel bevat gegevens over de baten, de lasten en de schuld van gemeenten vanaf 1900. De gegevens zijn verzameld uit eerdere publicaties over de gemeentefinanciën. De meest nieuwswaardige en consequente gemeentecijfers over de baten, de lasten en de schuld zijn in deze tabel opgenomen.
De gepresenteerde gegevens zijn afkomstig uit de jaarrekening en de balans van gemeenten en sluiten zoveel mogelijk aan op de indelingen en registratiewijzen die de gemeenten in hun eigen administratie hanteren.
Deze tabel vervangt de reeksen over de financiën van de gemeenten in de tabel Historie Overheid.
Gegevens beschikbaar vanaf: 1900
Belangrijke beleidsmatige gebeurtenissen:
1986 - als gevolg van een andere financieringswijze van de bejaardenoorden is er een piek van 2 miljard euro zichtbaar op de batenkant van de Kapitaalrekening.
1995 - in dit jaar hebben gemeenten ongeveer 15,5 miljard euro ontvangen van het Rijk als afkoopsom van de woningwetleningen. Dit leidt tot een eenmalige piek op de baten van de kapitaalrekening. Met deze afkoopsom zijn de opgenomen leningen afgelost, waardoor ook deze in 1995 met eenzelfde bedrag afnemen.
2008 - Per 1 januari 2008 worden de van Europese en Nederlandse overheden vooruit ontvangen uitkeringen met een specifiek bestedingsdoel (bv. de aanleg van nieuwe infrastructuur) ter dekking van uitgaven in volgende jaren, anders opgenomen in de balans. Deze worden vanaf deze datum opgenomen onder de Overlopende Passiva. De bedragen stonden voorheen geboekt onder de Voorzieningen. Dit heeft geleid tot een breuk in de cijfers van de betreffende balansposten van 2007 op 2008.
2009 - als gevolg van de verkoop van aandelen Nuon/Essent is er een piek zichtbaar van 5,2 miljard euro. Aangezien de ontvangen boekwinst en superdividenden tot de administratieve lopende rekening worden gerekend is de toename daar zichtbaar.
2015 - door de overdracht van taken op het gebied van het Sociaal Domein van het Rijk naar gemeenten nemen de baten en lasten toe met ongeveer 7 miljard euro.
2020 - De verkoop van aandelen Eneco zorgt voor extra baten (boekwinst) van 4,1 miljard euro.
Status van de cijfers:
Wijzigingen per 18 februari 2026:
De voorlopige cijfers voor 2024 zijn opgenomen.
De cijfers van 2023 zijn nu definitief.
Wanneer komen er nieuwe cijfers:
Er komen geen nieuwe cijfers meer. Deze tabel wordt stopgezet per 18 februari 2026.
Toelichting onderwerpen
- Baten en lasten van gemeenten
- Baten
- Opbrengsten, die betrekking hebben op de betreffende periode.
---
De baten worden geregistreerd exclusief de interne verrekeningen.
De baten worden geregistreerd inclusief de baten van de gemeentelijke marktbedrijven, waarbij de onderlinge stromen binnen de gemeente zijn geëlimineerd. Gemeentelijke marktbedrijven zijn onderdelen van de gemeenten die hun voortgebrachte goederen en diensten voornamelijk verkopen aan andere overheden, gezinnen en bedrijven.- Baten lopende rekening
- Het deel van de baten, dat op de lopende rekening wordt geregistreerd.
---
Op de lopende rekening worden de baten geboekt, die betrekking hebben op de reguliere exploitatie van het lopende jaar. Hierbij valt o.a. te denken aan rentebaten, verkoop van goederen en diensten en ontvangen overdrachten. Ook de door gemeenten ontvangen superdividenden en boekwinsten worden tot de lopende rekening gerekend.
Het grootste deel van de gemeentelijke baten bestaat uit de ontvangen bijdrage uit het Gemeentefonds, overige doeluitkeringen van het Rijk en de ontvangen gemeentelijke heffingen.- Gemeentelijke heffingen
- Betalingen, die door de gemeente worden opgelegd. Heffingen omvatten de belastingen en de retributies.
---
Belastingen zijn verplichte betalingen die door de overheid worden opgelegd, zonder dat hier een direct aanwijsbare tegenprestatie tegenover staat. De opbrengst vormt een onderdeel van de algemene middelen.
De belastingen van gemeenten (kunnen) bestaan uit de onroerendezaakbelasting, parkeerbelasting, toeristenbelasting, precariobelasting, hondenbelasting, forensenbelasting, reclamebelasting, baatbelasting en roerendezaakbelasting.
De gemeenteraad bepaalt welke belastingen een gemeente heft.
Retributies of doelheffingen zijn betalingen die de overheid krachtens algemene regels vordert voor een concrete door haar geleverde dienst. De opbrengst moet aan een voorgeschreven doel worden besteed.
De doelheffingen van gemeenten (kunnen) bestaan uit reinigingsheffingen, rioolrechten, leges bouwvergunningen, secretarieleges, leges begraafplaatsrechten en marktgelden.