Volkstelling 1899; indeeling naar den leeftijd en den burgerlijken staat


Wijzigingen per 4 mei 2018:
De leeftijdsindeling is vereenvoudigd: de vijf-jaarsgroepen zijn verwijderd. Hierdoor is de tabel beter geschikt voor de interface van het nieuwe StatLine.

DE TOTSTANDKOMING VAN DIT BESTAND
De via data-entry verkregen bestanden zijn niet zonder meer geschikt als gegevensbestanden voor StatLine. Er is daarom programmatuur vervaardigd om uit de data-entrybestanden de gegevensbestanden voor StatLine te maken. Deze programmatuur is ook gebruikt voor controle van de gegevens door kolom- en rijtotalen te berekenen en te vergelijken met de gegeven totalen. Daarbij zijn ook een klein aantal data-entry fouten ontdekt en verbeterd; dit aantal ligt in de orde van enkele tienden promille.
Daarnaast zijn ook andere afwijkingen aangetroffen die beschouwd kunnen worden als tel- of zetfouten. In sommige gevallen kan de oorzaak achterhaald worden, in andere niet. Er is besloten om zo dicht mogelijk bij de oorspronkelijke publicatie te blijven en deze afwijkingen in dit project te laten voor wat ze zijn.
Voor de volkstelling is per provincie (en voor het Rijk) per tabel een apart bestand aangeleverd; voor het aanhangels bij tabel 5 (kerkelijke gezindten) is alleen voor de 11 provincies een bestand aangeleverd, omdat de tabel voor het Rijk een geheel andere structuur heeft. De tabellen in de oorspronkelijke publicatie van deze telling zijn:
A. Algemeen overzicht
1. Eerste gedeelte. Plaatselijke indeeling. Bewoonde en onbewoonde huizen, bewoonde schepen en wagens.
2. Tweede gedeelte. Indeeling der werkelijke bevolking naar de wijze van samenwoning en de samenstelling der gezins- (resp. gestichts-) bevolking.
3. Derde gedeelte. Indeeling der werkelijke bevolking naar de geboorteplaats en de nationaliteit.
4. Vierde gedeelte. Indeeling der werkelijke bevolking naar den leeftijd en den burgerlijken staat.
5. Vijfde gedeelte. Indeeling der werkelijke bevolking naar de kerkelijke gezindte en den leeftijd.
6. De in de kolommen 26 en 27 der voorgaande tabel genoemde personen behoorden tot onderstaande kerkgenootschappen, kerkelijke gezindten of daarmede op eene lijn te stellen corporatien.
De tabellen A, 2, 3, 5 en 6 bevatten gegevens op gemeenteniveau; deze gegevens zijn gecombineerd in een StatLine tabel met algemene gegevens.
Tabel 4 bevat alleen gegevens van de gemeenten met meer dan 5000 inwoners; deze gegevens zijn niet in de algemene tabel opgenomen, maar hiervan is een aparte StatLine tabel gemaakt (Indeeling naar den leeftijd en den burgerlijken staat).

BIJZONDERHEDEN

BEREKENDE TOTALEN
In dit bestand is het geslacht als selectie opgenomen. Per burgerlijke staat werden in de oorspronkelijke publicatie alleen de aantallen mannen en vrouwen gegeven; het totaal van beide is steeds berekend.
Alleen in het geval van het totaal van alle burgerlijke staten is dat van zowel mannen als vrouwen gegeven als van beide tezamen; in dit geval is dan ook dit totaal uit de oorspronkelijke publicatie overgenomen.

VOETNOTEN
In de oorspronkelijke publicatie worden in tabel 4 de leeftijden van 100 jaar en ouder bij elkaar geteld. Waar daadwerkelijk personen in deze leeftijdscategorie zijn, wordt in een voetnoot vermeld hoeveel van deze 100 en hoeveel 101 zijn. De toen maximale leeftijd in Nederland is 101 jaar; er kwam maar één persoon met deze leeftijd voor, in Zuidholland. Voor deze 101-jarige is in de lijst met leeftijden een aparte regel opgenomen.

KAARTEN
In deze tabel staan alleen gegevens op gemeenteniveau voor gemeenten met meer dan 5000 inwoners. Als een aantal gemeenten wordt geselecteerd en vervolgens gepresenteerd als kaart, dan kan deze door het ontbreken van de kleinere gemeenten er wat onoverzichtelijk uitzien. Het is in dat geval verstandig naast de gemeenten ook de betreffende provincies te selecteren. Deze worden dan als eerste getekend en daarna worden de gemeenten daarin getekend, zodat de ligging van de geselecteerde gemeenten duidelijker wordt.

SORTEREN
In de geselecteerde tabel kunnen waarden in een kolom gesorteerd worden. Bij meerdere dimensies moet goed bedacht worden, dat de gekozen kolom wordt geselecteerd naar de items in de eerste voorkolom. Als op gebied of op beroep gesorteerd moet worden, dan moet de betreffende kolom eerst naar voren gesleept worden. Als in de tweede en volgende
voorkolom meerdere waarden voorkomen, dan wordt bij de sortering steeds het bovenste item genomen; het resultaat wordt daarom het meest overzichtelijk als in de tweede en volgende voorkolommen slechts één item voorkomt.

DE VRAGENLIJST (TELKAART) voor de achtste volkstelling (31 december 1899):
1. Familienaam en voornamen (voluit geschreven) van hem (haar) wien (wie) deze kaart betreft. 1)
2. 2) Leeft hij (zij) afzonderlijk of in een gezin?
3. Zoo hij (zij) in een gezin leeft, is hij (zij) dan daarin als hoofd? (of als ectgenoote) of als zoon (dochter)? of in andere betrekking van verwantschap, zoo ja, welke? of als inwonend niet-verwant? of als kostganger (ster) of bestedeling (e)? of in dienstbetrekking?
4. Dag, maand en jaar der geboorte.
5. Waar is hij (zij) geboren? (Gemeente en provincie te vermelden. Is hij (zij) in eene Nederlandsche kolonie of buitenlands geboren, dan te vermelden de plaats en het land).
6. Tot welk land (nationaliteit) behoort hij (zij)? (Dit alleen te beantwoorden voor hem (haar) die geen Nederlander is).
7. Is hij (zij) ongehuwd? of gehuwd? of weduwnaar (weduwe)? of gescheiden van echt? of gescheiden van tafel en bed?
8 Behoort hij (zij) tot eene kerkelijke gezindte? zoo ja, welke? (Zeer bepaald aanduiden: bijvoorbeeld: Nederduitsch Hervormd, Hersteld Luthersch, Roomsch-Katholiek, Oud-Roomsch, Portugeesch Israëlitisch, enz.).
9. Indien hij (zij) een ambt of bediening bekleedt in dienst van den Staat, een provincie, eene gemeente, een waterschap of eene kerk, zonder te behoren tot de personen bedoeld in vraag 10: Welk ambt of bediening bekleedt hij (zij) dan? (Vermelden den titel, waaronder hij (zij) is aangesteld of in dienst genomen).
10. Indien hij (zij) in eenig vak van handel of Indien een nijverheid, kunst of wetenschap werkzaam zijnde, eenig persoon meer beroep of eenig ambacht of handwerk uitoefent, alsdan dan één ambt, de volgende vragen te beantwoorden: beroep of
a. In welk vak is hij (zij) werkzaam bedrijf ? (Duidelijk opgeven, b.v. handel in kruidenierswaren, uitoefent, machinefabricage, ijzersmederij, landbouw, bouwvak, wordt slechts katoenspinnerij, huiselijke diensten, enz.) dat vermeld?
b. Welk beroep, of ambacht, of handwerk oefent hij waarbij hij (zij) in dat vak uit? (Duidelijk opgeven, b.v. kruidenier, draaier, smid, meest belang boer, timmerman, winkelierster, spinster, werkmeid, enz.) (hoofdberoep)?
I. Indien hij (zij) hoofd is van eene zaak, van eene inrichting, van een bedrijf of onderneming:
c. Is hij (zij) dat dan voor eigen rekening? of als bestuurder voor rekening van een ander?
II. Indien hij in dienstbetrekking is:
d. In welke betrekking is hij (zij) dan werkzaam? (Duidelijk opgeven, b.v. onderdirecteur, bureauchef, opzichter, meesterknecht, knecht, gezel, enz.).
e. In wiens dienst of in welke zaak, inrichting, bedrijf of onderneming is hij (zij) werkzaam?
11. Vragen voor hoofden van gezinnen (a, b, en c) en voor afzonderlijk levende personen (b, en c):
a. Hoeveel personen wonen in zijn (haar) gezin samen? (hij (zij) zelf (ve) medegerekend).
b. Hoeveel vertrekken bewoont hij (zij) (met zijn (haar) gezin)? (Keukens, glasdichte serres en alkoven mede te rekenen, bedsteden niet. Kelders, zolders en stallen alleen dan mede te rekenen als zij bewoond worden of aldaar geregeld nachtverblijf gehouden wordt. Winkelruimten niet mede te rekenen. Zij die een schip of wagen bewonen moeten dit
hier bovendien vermelden).
c. Hoeveel dezer vertrekken staan door een raam of deur in onmiddellijke gemeenshap met de buitenlucht?
12. 3) Was hij (zij) in den nacht van 31 December 1899 op 1 Januari 1900 in zijne (hare) woning aanwezig?
b. Zoo niet, waar was hij (zij) toen? (Zoo nauwkeurig mogelijk adres opgeven. Bijvoorbeeld: 'als milicien te ..., verpleegd in het ziekenhuis te ..., 'met vacantie bij ...te ..., op zee aan boord van ..., enz.
Heeft hij (zij) op het tijdstip der telling geen nachtverblijf waar hij (zij) alsdan vertoeft, dan wordt hij (zij) geacht op dat tijdstip daar te zijn, waar hij (zij) het eerstvolgend nachtverblijf heeft.)

1) op de kaarten voor vrouwen werd tevens gevraagd: indien zij gehuwd is of gehuwd geweest, ook van den echtgenoot of laatsten echtgenoot.
2) op kaarten voor tijdelijk aanwezigen luidde de vraag: Leeft hij (zij) in zijne (hare) woonplaats afzonderlijk of in een gezin.
3) Voor tijdelijk aanwezigen luidde deze vraagals volgt: Waar is zijne (hare) woonplaats? (Zoo nauwkeurig mogelijk opgeven: provincie, gemeente [en daarvan dorp, gehucht of buurtschap] straat of gracht, huisnummer en is hij (zij) geen hoofd van een gezin, dan naam van hem bij wien hij (zij) inwoont. Is de werkelijke woonplaats in het buitenland, dan plaats en land vermelden.

Volkstelling 1899; indeeling naar den leeftijd en den burgerlijken staat

Gebieden Leeftijden Geslacht Totaal (ab_so_luut) Ongehuwd (ab_so_luut) GehuwdTe zamen wonende (ab_so_luut) GehuwdGescheiden van tafel en bed (ab_so_luut) Gehuwd geweestIn weduwenstaat (ab_so_luut) Gehuwd geweestGescheiden van echt (ab_so_luut) Burgerlijke staat onbekend (ab_so_luut) Pagina
Nederland Totaal alle leeftijden Totaal 5.104.137 3.151.536 1.675.722 3.129 267.798 5.871 81 RY117
Nederland Totaal alle leeftijden Mannen 2.520.602 1.590.178 837.475 1.417 89.355 2.131 46 RY117
Nederland Totaal alle leeftijden Vrouwen 2.583.535 1.561.358 838.247 1.712 178.443 3.740 35 RY117
Groningen (prv.) Totaal alle leeftijden Totaal 299.602 181.139 101.853 157 16.173 278 2 GR145
Groningen (prv.) Totaal alle leeftijden Mannen 147.824 91.760 50.940 62 4.960 101 1 GR145
Groningen (prv.) Totaal alle leeftijden Vrouwen 151.778 89.379 50.913 95 11.213 177 1 GR145
Friesland Totaal alle leeftijden Totaal 340.262 197.929 121.504 153 20.368 305 3 FR225
Friesland Totaal alle leeftijden Mannen 169.732 101.691 60.778 75 7.083 104 1 FR225
Friesland Totaal alle leeftijden Vrouwen 170.530 96.238 60.726 78 13.285 201 2 FR225
Drenthe Totaal alle leeftijden Totaal 148.544 90.634 49.834 59 7.869 148 - DR 85
Drenthe Totaal alle leeftijden Mannen 77.901 49.016 25.174 27 3.586 98 - DR 85
Drenthe Totaal alle leeftijden Vrouwen 70.643 41.618 24.660 32 4.283 50 - DR 85
Overijssel Totaal alle leeftijden Totaal 333.338 205.407 109.685 92 18.018 134 2 OV175
Overijssel Totaal alle leeftijden Mannen 169.313 107.534 54.863 35 6.821 59 1 OV175
Overijssel Totaal alle leeftijden Vrouwen 164.025 97.873 54.822 57 11.197 75 1 OV175
Gelderland Totaal alle leeftijden Totaal 566.549 356.838 179.130 229 29.957 388 8 GE247
Gelderland Totaal alle leeftijden Mannen 285.477 185.002 89.536 114 10.668 154 3 GE247
Gelderland Totaal alle leeftijden Vrouwen 281.072 171.836 89.594 115 19.289 234 5 GE247
Utrecht (prv.) Totaal alle leeftijden Totaal 251.034 156.940 80.969 181 12.693 247 4 UT105
Utrecht (prv.) Totaal alle leeftijden Mannen 123.482 78.812 40.471 87 4.035 74 3 UT105
Utrecht (prv.) Totaal alle leeftijden Vrouwen 127.552 78.128 40.498 94 8.658 173 1 UT105
Noordholland Totaal alle leeftijden Totaal 968.131 583.521 332.236 852 49.596 1.909 17 NH215
Noordholland Totaal alle leeftijden Mannen 468.065 286.905 165.539 386 14.543 682 10 NH215
Noordholland Totaal alle leeftijden Vrouwen 500.066 296.616 166.697 466 35.053 1.227 7 NH215
Zuidholland Totaal alle leeftijden Totaal 1.144.448 702.263 381.515 1.078 57.461 2.112 19 ZH261
Zuidholland Totaal alle leeftijden Mannen 552.088 343.480 190.546 481 16.832 740 9 ZH261
Zuidholland Totaal alle leeftijden Vrouwen 592.360 358.783 190.969 597 40.629 1.372 10 ZH261
Zeeland Totaal alle leeftijden Totaal 216.295 131.726 73.246 115 11.014 191 3 ZE117
Zeeland Totaal alle leeftijden Mannen 106.929 66.491 36.616 52 3.710 58 2 ZE117
Zeeland Totaal alle leeftijden Vrouwen 109.366 65.235 36.630 63 7.304 133 1 ZE117
Noordbrabant Totaal alle leeftijden Totaal 553.842 358.880 164.921 160 29.766 112 3 NB247
Noordbrabant Totaal alle leeftijden Mannen 276.906 182.740 82.546 75 11.502 42 1 NB247
Noordbrabant Totaal alle leeftijden Vrouwen 276.936 176.140 82.375 85 18.264 70 2 NB247
Limburg Totaal alle leeftijden Totaal 281.934 186.127 80.845 51 14.864 42 5 LI169
Limburg Totaal alle leeftijden Mannen 142.754 96.641 40.471 21 5.599 18 4 LI169
Limburg Totaal alle leeftijden Vrouwen 139.180 89.486 40.374 30 9.265 24 1 LI169
Bron: CBS, NIWI
Verklaring van tekens