Nationale rekeningen

Wat behelst het onderzoek
Doel

Het geven van een kwantitatieve beschrijving van het economische proces binnen een land en de economische relaties met het buitenland. Onderdelen van het economisch proces in de nationale rekeningen zijn productie, inkomensvorming, inkomensverdeling, bestedingen en financiering.

Domeinbeschrijving

De nationale rekeningen worden opgesteld volgens de richtlijnen van het Europees systeem van Rekeningen. Centraal in de nationale rekeningen staat een aantal belangrijke economische indicatoren zoals het binnenlands product (bbp) en het nationaal inkomen. Het binnenlands product is een maatstaf voor de in een land door productie beschikbaar gekomen goederen en diensten. Globaal gesproken komt het overeen met het verschil tussen de waarde van de productie en de in het productieproces verbruikte goederen en diensten. Het binnenlands product kan bruto of netto worden bepaald, dat wil zeggen inclusief of exclusief de afschrijvingen. Dat geldt ook voor het nationaal inkomen. Het netto nationaal inkomen is de som van de primaire inkomens van de ingezetenen van een land. Primair inkomen is het inkomen als beloning voor deelname aan het productieproces en wordt ontvangen in ruil voor het beschikbaar stellen van arbeid, financiële middelen, grond, en dergelijke. Voorbeelden zijn lonen, winsten, pacht, per saldo ontvangen rente en dividenden van de ingezetenen van een land. Het netto nationaal inkomen is gelijk aan het netto binnenlands product plus het saldo van de primaire inkomensstromen van en naar het buitenland.

Aanvang onderzoek

De ontwikkeling van het systeem van Nederlandse nationale rekeningen begon op 19 januari 1943 met de instelling van de Commissie voor de nationale boekhouding door de Directeur-Generaal van de Statistiek. Voor het eerst werd toen de opstelling van een nationale boekhouding als doel op zich geformuleerd.

Frequentie

Tweemaal per kwartaal.

Publicatiestrategie

Er zijn vijf publicatiemomenten van jaarcijfers van de nationale rekeningen. De eerste twee zijn gebaseerd op de kwartaalrekeningen en de overige drie op jaarstatistieken. Daarbij is sprake van steeds betere en meer gedetailleerde statistische informatie.
Half februari wordt op basis van de tweede raming van de eerste drie kwartalen en de eerste raming van het vierde kwartaal een eerste snelle jaarraming gepubliceerd. Eind maart volgt de tweede jaarraming als de tweede raming van het vierde kwartaal beschikbaar komt.
Na afloop van het verslagjaar worden na 6, 18 en 30 maanden respectievelijk de voorlopige, nader voorlopige en definitieve jaarramingen gepubliceerd. Deze ramingen zijn gebaseerd op jaarstatistieken.
Alle cijfers komen jaarlijks in juli beschikbaar op StatLine, de elektronische database van het CBS. Daarnaast worden de jaarcijfers jaarlijks in augustus in de publicatie ‘Nationale rekeningen’ gepubliceerd.

Hoe wordt het uitgevoerd
Belangrijkste bronnen

Bij de samenstelling van de nationale rekeningen wordt gebruik gemaakt van een groot aantal bronnen op uiteenlopende terreinen als productie, finale bestedingen, inkomen, vermogen en prijzen. Voorbeelden zijn productiestatistieken, overheidsadministraties, statistieken van de buitenlandse handel, budgetonderzoeken, investeringsstatistieken en consumenten- en producentenprijzen. Een uitgebreide beschrijving van de wijze waarop de het bruto nationaal inkomen wordt samengesteld is de GNIinventory. (grossnationalincomeinventory). In de komende jaren zal een GNI inventory gemaakt worden op basis van het in 2014 ingevoerde ESR 2010.

Globale structuur integratiekader

Het systeem van de nationale rekeningen is een integratiekader waarbinnen de gebruikte bronnen met elkaar worden geconfronteerd. Daarbij wordt onder meer gebruik gemaakt van aanbod- en gebruiktabellen en rekeningenstelsels. Het bruto binnenlands product wordt vanuit drie gezichtspunten samengesteld: de productie, de inkomensvorming en de finale bestedingen.

Coördinatie en integratie

Binnen de nationale rekeningen spelen coördinatie en integratie een sleutelrol. Door statistische coördinatie worden statistische eenheden in alle relevante statistieken in beginsel op grond van dezelfde criteria ingedeeld en zijn de gegevens uit de afzonderlijke statistieken zo goed mogelijk op elkaar afgestemd. Integratie is het onderling afstemmen, volledig en consistent maken van statistische gegevens binnen een stelsel van definities en definitievergelijkingen. Door integratie komt extra informatie beschikbaar die in het oorspronkelijke cijfermateriaal niet aanwezig is.

Wat is de kwaliteit van de uitkomsten
Volgtijdelijke vergelijkbaarheid

Ja. In de nationale rekeningen is het correct weergeven van ontwikkelingen (groeivoeten, prijsmutaties) belangrijker dan het niveau van een variabele.

Revisie

Eens in de vijf à tien jaar worden de nationale rekeningen aan een grondige revisie onderworpen. Bij een revisie worden voor een bepaald jaar alle niveaugrootheden opnieuw vastgesteld. Tevens worden nieuwe beschikbare bronnen en rekenmethoden doorgevoerd. De meest recente revisie vond plaats over het verslagjaar 2010. Direct na het uitvoeren van een revisie zijn alleen enkele recente jaren met elkaar in overeenstemming gebracht. Daarna worden stapsgewijs de oudere jaren gereviseerd.
De twee belangrijkste redenen voor een revisie zijn de internationale vergelijkbaarheid van de cijfers en de juistheid van de niveaus van de variabelen. Internationale vergelijkbaarheid van de cijfers vereist een goede afstemming van de wijze waarop de nationale rekeningen internationaal tot stand komen. Nieuwe internationale verplichtingen en afspraken in EU-verband kunnen aanleiding zijn voor een revisie van de nationale rekeningen. Het betreft dan vooral de wijziging van concepten, de ramingsmethode en registratiewijze. Een andere reden voor een revisie is het conflict tussen het juiste niveau en de juiste ontwikkeling. Een relevante beschrijving van de economie voldoet in het ideale geval aan twee voorwaarden, te weten: actualiteit (een zo juist mogelijke beschrijving van de economie over een bepaalde periode) en continuïteit (volgtijdelijke vergelijkbaarheid van de beschrijving over een reeks van perioden). 

Beschrijving kwaliteitsstrategie

De nationale rekeningen vormen een samenhangend en geïntegreerd geheel, waarin alle variabelen op een consistente wijze met elkaar samenhangen. Dit draagt in belangrijke mate bij aan kwaliteit en gebruiksmogelijkheden. De kwaliteit wordt bevorderd doordat de definitievergelijkingen die aan het systeem ten grondslag liggen het mogelijk maken om gegevens uit verschillende statistieken aan elkaar te relateren en met elkaar te confronteren. Als de uitkomsten van deze statistieken niet aansluiten, kan via integratie tot de meest plausibele schattingen worden gekomen.
De bijstellingen tussen de opeenvolgende ramingen worden systematisch gevolgd.