Saldo en schuld; overheidssectoren

Bekijk volledige tabel Download volledige dataset Toon toelichting
Institutionele sectoren Perioden Saldo en schuld in mln euro Opbouw saldo Saldo (mln euro) Saldo en schuld in mln euro Opbouw saldo Inkomsten (mln euro) Saldo en schuld in mln euro Opbouw saldo Uitgaven (-) (mln euro) Saldo en schuld in mln euro Schuld (EMU) (mln euro) Saldo en schuld in mln euro Opbouw mutatie schuld (EMU) Mutatie schuld (EMU) (mln euro) Saldo en schuld in mln euro Opbouw mutatie schuld (EMU) Tekort (EMU) (mln euro) Saldo en schuld in mln euro Opbouw mutatie schuld (EMU) Transacties in financiële activa (mln euro) Saldo en schuld in mln euro Opbouw mutatie schuld (EMU) Transacties in passiva, niet EMU-schuld (mln euro) Saldo en schuld in mln euro Opbouw mutatie schuld (EMU) Waarderingsverschillen (mln euro) Saldo en schuld in mln euro Opbouw mutatie schuld (EMU) Statistisch verschil (mln euro)
Overheid 2023 1e kwartaal* 2.614 111.072 -108.458 474.928 -6.217 -2.614 -9.954 147 5.669 535
2023 2e kwartaal* 29 119.886 -119.857 470.531 -4.397 -29 -637 -4.090 661 -302
2023 3e kwartaal* -6.197 106.240 -112.437 467.606 -2.925 6.197 -14.924 5.555 474 -227
2023 4e kwartaal* -343 120.969 -121.312 481.481 13.875 343 15.164 -756 -889 13
2023 -3.897 458.167 -462.064 481.481 336 3.897 -10.351 856 5.915 19
Centrale overheid 2023 1e kwartaal* -11.784 75.426 -87.210 480.865 -7.793 11.784 -22.122 -3.206 5.365 386
2023 2e kwartaal* -4.446 72.213 -76.659 502.008 21.143 4.446 4.115 12.607 312 -337
2023 3e kwartaal* -3.243 69.897 -73.140 490.419 -11.589 3.243 -14.588 -207 122 -159
2023 4e kwartaal* -2.826 78.904 -81.730 494.579 4.160 2.826 9.378 -7.007 -1.168 131
2023 -22.299 296.440 -318.739 494.579 5.921 22.299 -23.217 2.187 4.631 21
Rijksoverheid 2023 1e kwartaal* -11.743 72.300 -84.043 488.610 -7.292 11.743 -22.174 -2.558 5.363 334
2023 2e kwartaal* -4.345 69.157 -73.502 509.485 20.875 4.345 3.790 12.484 276 -20
2023 3e kwartaal* -3.503 66.714 -70.217 499.132 -10.353 3.503 -13.816 208 85 -333
2023 4e kwartaal* -2.012 75.627 -77.639 502.145 3.013 2.012 9.268 -7.147 -1.145 25
2023 -21.603 283.798 -305.401 502.145 6.243 21.603 -22.932 2.987 4.579 6
Overige centrale overheid 2023 1e kwartaal* -41 9.820 -9.861 6.884 195 41 787 -685 0 52
2023 2e kwartaal* -101 10.079 -10.180 7.046 162 101 441 -63 0 -317
2023 3e kwartaal* 260 10.111 -9.851 7.473 427 -260 1.107 -594 0 174
2023 4e kwartaal* -814 9.838 -10.652 7.448 -25 814 -773 -174 2 106
2023 -696 39.848 -40.544 7.448 759 696 1.562 -1.516 2 15
Lokale overheid 2023 1e kwartaal* 1.401 32.784 -31.383 53.943 -921 -1.401 358 -177 -11 310
2023 2e kwartaal* -1.012 33.620 -34.632 53.579 -364 1.012 41 -1.271 6 -152
2023 3e kwartaal* -206 33.358 -33.564 53.318 -261 206 120 -573 4 -18
2023 4e kwartaal* -1.871 36.246 -38.117 53.594 276 1.871 1.784 -3.206 -31 -142
2023 -1.688 136.008 -137.696 53.594 -1.270 1.688 2.303 -5.227 -32 -2
Gemeenten 2023 1e kwartaal* -94 18.403 -18.497 39.773 -79 94 -1.317 1.051 -11 104
2023 2e kwartaal* -1.314 18.293 -19.607 39.254 -519 1.314 -208 -1.571 6 -60
2023 3e kwartaal* 82 19.375 -19.293 39.179 -75 -82 545 -505 4 -37
2023 4e kwartaal* 103 22.013 -21.910 39.411 232 -103 2.587 -2.213 -18 -21
2023 -1.223 78.084 -79.307 39.411 -441 1.223 1.607 -3.238 -19 -14
Gemeenschappelijke regelingen 2023 1e kwartaal* 148 3.132 -2.984 3.273 -76 -148 702 -724 -1 95
2023 2e kwartaal* 18 3.264 -3.246 3.252 -21 -18 2 66 0 -71
2023 3e kwartaal* 57 3.068 -3.011 3.313 61 -57 35 185 0 -102
2023 4e kwartaal* -209 3.387 -3.596 3.316 3 209 -531 247 0 78
2023 14 12.851 -12.837 3.316 -33 -14 208 -226 -1 0
Provincies 2023 1e kwartaal* 169 1.991 -1.822 1.133 50 -169 382 -174 0 11
2023 2e kwartaal* 363 2.200 -1.837 1.199 66 -363 -292 699 0 22
2023 3e kwartaal* 5 1.782 -1.777 1.200 1 -5 -183 213 0 -24
2023 4e kwartaal* -528 1.486 -2.014 1.201 1 528 914 -1.432 0 -9
2023 9 7.459 -7.450 1.201 118 -9 821 -694 0 0
Waterschappen 2023 1e kwartaal* -164 1.059 -1.223 9.427 54 164 49 -170 0 11
2023 2e kwartaal* -97 1.195 -1.292 9.329 -98 97 -149 -59 0 13
2023 3e kwartaal* -145 1.152 -1.297 9.420 91 145 -44 -26 0 16
2023 4e kwartaal* -40 1.259 -1.299 9.741 321 40 179 148 -8 -38
2023 -446 4.665 -5.111 9.741 368 446 35 -107 -8 2
Overige lokale overheden 2023 1e kwartaal* 1.342 12.412 -11.070 8.474 116 -1.342 1.654 -285 0 89
2023 2e kwartaal* 18 12.736 -12.718 8.539 65 -18 474 -335 0 -56
2023 3e kwartaal* -205 12.047 -12.252 8.600 61 205 -14 -259 0 129
2023 4e kwartaal* -1.197 12.603 -13.800 8.504 -96 1.197 -1.037 -97 -7 -152
2023 -42 49.798 -49.840 8.504 146 42 1.077 -976 -7 10
Socialezekerheidsfondsen 2023 1e kwartaal* 12.997 52.365 -39.368 8.743 -12.186 -12.997 -168 1.140 0 -161
2023 2e kwartaal* 5.487 49.002 -43.515 10.735 1.992 -5.487 7.682 -390 0 187
2023 3e kwartaal* -2.748 38.191 -40.939 8.813 -1.922 2.748 -5.766 1.146 0 -50
2023 4e kwartaal* 4.354 44.881 -40.527 3.311 -5.502 -4.354 -1.019 -153 0 24
2023 20.090 184.439 -164.349 3.311 -17.618 -20.090 729 1.743 0 0
Bron: CBS.
Verklaring van tekens

Tabeltoelichting


Deze tabel toont de ontwikkeling van het saldo en de schuld van de overheid (ook wel EMU-saldo respectievelijk EMU-schuld genoemd) in Nederland. EMU staat voor Economische en Monetaire Unie. In deze tabel worden jaar- en kwartaalramingen gegeven van de overheid, opgesplitst naar de bijdrage per subsector van de overheid.

In deze tabel wordt daarnaast de aansluiting tussen het saldo en de veranderingen in de schuld getoond. De schuld wordt gepresenteerd in faciale waarde (het oorspronkelijke schuldbedrag).

Het saldo en de schuld van de sector overheid zijn binnen de Europese Unie de belangrijkste indicatoren voor de gezondheid van de overheidsfinanciën. In het Verdrag van Maastricht en het daaruit voortvloeiende Stabiliteits- en Groeipact is bepaald dat een tekort niet meer dan 3 procent van het bruto binnenlands product (bbp) mag bedragen en de schuld niet meer dan 60 procent van het bbp. Indien de normen overschreden worden en hier geen bijzondere omstandigheden aan ten grondslag liggen, kan de Europese Commissie sancties opleggen.

De cijfers sluiten aan bij het stelsel van de Nationale Rekeningen. Er kunnen tijdelijke verschillen met de publicaties van de Nationale rekeningen optreden doordat de gepubliceerde cijfers van de overheidsrekeningen soms actueler zijn. Door het verschil in waarderingsgrondslag is de som van de schuldtitels van de overheidsschuld (faciale waarde) niet gelijk aan de som van de schuldtitels in de nationale rekeningen (marktwaarde). De schuld bestaat uit de titels: deposito's, kortlopende schuldbewijzen, langlopende schuldbewijzen, kortlopende leningen en langlopende leningen.

Gegevens beschikbaar vanaf:
Jaargegevens vanaf 1995, kwartaalgegevens vanaf 1999.

Status van de cijfers:
De cijfers in deze tabel hebben voor de periode 1995-2022 de status definitief. De kwartalen van 2023 hebben de status voorlopig. De jaarcijfers van 2023 hebben de status definitief. De cijfers van 2024 en 2025 hebben de status voorlopig.

Wijzigingen per 24 december 2025:
Cijfers over het derde kwartaal van 2025 zijn beschikbaar. De cijfers over het tweede kwartaal van 2025 zijn geactualiseerd. Met name de inkomsten en het overheidssaldo over het tweede kwartaal van 2025 zijn met 2136 miljoen euro naar beneden bijgesteld. Het gaat om een schatting van te veel betaalde vermogensrendementsheffing (box 3 van de inkomstenbelasting) over 2024 die huishoudens in het kader van de zogenaamde tegenbewijsregeling terugkrijgen. Deze schatting was in de vorige publicatie nog niet inbegrepen.

Wijzigingen per 10 april 2025:
Door een verkeerde verwerking van gegevens waren de eerste, voorlopige cijfers van de uitgaven van de overheid in 2024 niet juist berekend en daarmee was ook het gepubliceerde overheidssaldo niet juist. Het gaat om een daling van de overheidsuitgaven en daarmee een positieve correctie van 2,3 miljard op het overheidssaldo. Het overheidstekort komt hiermee uit op 0,9 procent van het bbp, in plaats van de eerder gepubliceerde 1,1 procent. Daarnaast zijn ook de transacties in passiva, niet EMU-schuld, aangepast hierdoor.

Wanneer komen er nieuwe cijfers?
De eerste cijfers van het meest recente kwartaal worden drie maanden na afloop van een kwartaal gepubliceerd. Vervolgens kunnen in september het eerste kwartaal, in december het tweede kwartaal en in maart de eerste drie kwartalen worden bijgesteld. De eerste jaarcijfers worden drie maanden na afloop van het verslagjaar gepubliceerd. Vervolgens worden de jaarcijfers twee maal bijgesteld: zes en achttien maanden na afloop van het verslagjaar. Hiernaast kunnen er tussentijdse actualisaties plaatsvinden om eind maart en eind september de meest actuele gegevens over de overheid aan de Europese Commissie te verstrekken. De gegevens over de kwartalen worden aangesloten op de bijgestelde jaarcijfers. De bijgestelde jaar- en kwartaalcijfers worden elk jaar eind juni gepubliceerd. Informatie over het revisiebeleid van Nationale rekeningen is te vinden onder paragraaf 3 'relevante artikelen'.

Toelichting onderwerpen

Saldo en schuld in mln euro
Het saldo en de geconsolideerde schuld van de overheid (gewaardeerd tegen de faciale waarde) exclusief de transitorische schuld en schuld op de titel financiële derivaten, uitgedrukt in miljoenen euro's.

Het saldo is het saldo van de uitgaven en inkomsten van de overheid. Dit is gelijk aan het vorderingensaldo van de overheid in de nationale rekeningen.

De schuld is geconsolideerd. Dit wil zeggen dat schulden en vorderingen tussen overheden uit dezelfde sector onderling niet meetellen in de schuld van deze sector.
Opbouw saldo
Het saldo van uitgaven en inkomsten van de overheid.
Saldo
Het saldo van uitgaven en inkomsten van de overheid. Een positief getal betekent een overschot en een negatief getal een tekort. Dit is gelijk aan het vorderingensaldo van de sector overheid in de nationale rekeningen.
Inkomsten
De inkomsten van de sector overheid bestaan uit belastinginkomsten, ontvangen sociale premies, inkomsten uit productieactiviteiten, overige lopende inkomsten en ontvangen kapitaaloverdrachten.

Het transactiemoment bepaalt het moment van boeken.
Uitgaven (-)
De uitgaven van de sector overheid bestaan uit intermediair verbruik, beloning van werknemers, betaalde rente, sociale uitkeringen en (aangekochte) natura overdrachten, betaalde subsidies, overige lopende uitgaven en overige kapitaaluitgaven.

Het transactiemoment bepaalt het moment van boeken.
Schuld (EMU)
De geconsolideerde schuld van de overheid, exclusief de transitorische schuld en de schuld op de titel financiële derivaten. Geconsolideerd wil zeggen dat schulden tussen overheden uit dezelfde sector onderling niet meetellen in de schuld van deze sector. De schuldtitels zijn gewaardeerd tegen faciale waarde.
Opbouw mutatie schuld (EMU)
Toe- of afname van de schuld. De mutatie bestaat uit het tekort of -overschot, de mutaties in financiële activa en passiva en het statistisch verschil.
Mutatie schuld (EMU)
Toe- of afname van de schuld. De mutatie bestaat uit het tekort of -overschot, de mutaties in financiële activa en passiva en het statistisch verschil.
Tekort (EMU)
Het negatieve saldo van inkomsten en uitgaven van de overheid. Dit is gelijk aan het saldo, echter met een tegengesteld teken. Een positief getal betekent een tekort en een negatief getal een overschot.
Transacties in financiële activa
Transacties in financiële activa zijn mutaties in chartaal geld en deposito's, schuldbewijzen, leningen, aandelen en deelnemingen, financiële derivaten en overige vorderingen die het gevolg zijn van afspraken tussen twee eenheden.
Transacties in passiva, niet EMU-schuld
Transacties in financiële passiva die niet tot de EMU-schuld definitie behoren. Transacties zijn een gevolg van afspraken tussen twee eenheden.

Transacties in passiva die niet tot de EMU-schuld definitie behoren zijn:
- Transacties in deelnemingen.
- Transacties in financiële derivaten.
- Overige schulden.
Waarderingsverschillen
Veranderingen in schulden die het gevolg zijn van veranderingen in waarde, bijvoorbeeld door valutaveranderingen.
Statistisch verschil
Het verschil tussen het saldo berekend vanuit de inkomsten en de uitgaven (+), en het saldo van de transacties op de activa en passiva (-).

In theorie zijn de saldi aan elkaar gelijk. In de praktijk kunnen echter verschillen voorkomen, bijvoorbeeld doordat er verschillende bronnen worden gebruikt.