Mineralenbalans landbouw
Verklaring van tekens
Tabeltoelichting
Deze tabel bevat gegevens over de bodembalans van de mineralen stikstof en fosfor. Het gaat om cijfers over de aanvoer naar landbouwgrond (dierlijke mest, kunstmest, luchtdepositie en overige aanvoer) en de afvoer van landbouwgrond (stikstofvervluchtiging mesttoediening en afvoer via gewassen). Het verlies naar de bodem is gelijk aan het verschil tussen aanvoer en afvoer. De tabel geeft voor stikstof ook de cijfers over het verlies naar lucht.
Gegevens beschikbaar vanaf: 1990.
Status van de cijfers:
Cijfers tot en met 2024 zijn definitief.
Om een samenhangende en consistente tijdreeks te verkrijgen wordt ieder jaar de complete tijdreeks (her)berekend, zodat de laatste inzichten, met name ten aanzien van de emissiefactoren, in de berekeningen kunnen worden meegenomen.
Wijzigingen per 17 december 2025:
Definitieve cijfers over 2024 zijn toegevoegd.
Wanneer komen er nieuwe cijfers?
Definitieve cijfers over 2025 worden in december 2026 gepubliceerd.
Toelichting onderwerpen
- Balans veehouderij
- Aanvoer naar veehouderij
- Aanvoer van mineralen naar de veehouderij via krachtvoer en ruwvoer.
- Krachtvoer
- Diervoeders met een geconcentreerde voedingswaarde. Ze worden onderscheiden in enkelvoudige krachtvoeders, zoals granen en peulvruchten, en mengvoeders.
Krachtvoer wordt gebruikt in de varkenshouderij, de pluimveehouderij en daarnaast als bijvoedering in de rundveehouderij, bij paarden en schapen.- Overige dieren
- Schapen, geiten, paarden, konijnen en pelsdieren.
- Ruwvoer
- Houdbare producten die speciaal voor veevoerdoeleinden geteeld zijn en die geen of enkele eenvoudige bewerkingen hebben ondergaan.
Ruwvoer heeft per gewichtseenheid een relatief lage voedingswaarde. Het wordt ingezet bij runderen, paarden en schapen.- Overige dieren
- Schapen, geiten, paarden, konijnen en pelsdieren.
- Afvoer van veehouderij
- Afvoer van mineralen van de veehouderij door vastlegging in dierlijke producten en via uitscheiding.
- Vastlegging in dierlijke productie
- De hoeveelheid mineralen die met vlees, melk en eieren uit de landbouw wordt afgevoerd.
- Overige dieren
- Schapen, geiten, paarden, konijnen en pelsdieren.
- Uitscheiding veestapel
- De door de veestapel uitgescheiden hoeveelheid mest in de stal (inclusief voerresten, schoonmaakwater en vermorst drinkwater) en in de wei. Dit is nog inclusief de stikstof die vervluchtigt in de vorm van ammoniak (NH3), lachgas (N2O), stikstofoxide (NO) en stikstofgas (N2).
- Overige dieren
- Schapen, geiten, paarden, konijnen en pelsdieren.
- Benutting mineralen veehouderij
- De benutting mineralen veehouderij is gedefinieerd als het percentage vastlegging van mineralen in dierlijke producten t.o.v. de totale aanvoer van mineralen naar veehouderij.
- Overige dieren
- Schapen, geiten, paarden, konijnen en pelsdieren.
- Balans cultuurgrond
- Cultuurgrond is gedefinieerd conform de landbouwtelling:
Grond die, blijvend dan wel tijdelijk, deel uitmaakt van een landbouwbedrijf, en in hoofdzaak bestemd is voor het voortbrengen van landbouwproducten (akkerbouw, tuinbouw, veehouderij), met inbegrip van braakland en (tijdelijk of blijvend) grasland.- Aanvoer naar cultuurgrond
- Aanvoer van mineralen naar cultuurgrond via dierlijke mest, kunstmest, depositie en overige meststoffen inclusief het deel via het meemesten van sloten en erfafspoeling.
- Dierlijke mest
- Mest van rundvee, varkens, pluimvee, paarden en pony's, schapen en geiten, konijnen en pelsdieren, die na enkele maanden bewaring aanwezig is in stalopslag en in opslag buiten de stal, inclusief voerresten, schoonmaakwater en vermorst drinkwater. Voor rundvee, schapen, paarden en pony's komt daar nog de hoeveelheid mest bij die deze dieren produceren wanneer ze in de wei lopen.
- Stikstofvervluchtiging stal, opslag
- Stikstof uit dierlijk mest, die vanuit stal of opslag vervluchtigt en in de lucht terechtkomt.
- Overige stikstofvervluchtiging (-)
- Vervluchtiging van stikstofoxiden (NOx), lachgas (N2O) en stikstofgas (N2), vanuit stal en opslag, uitgedrukt in hoeveelheid N.
- Overige aanvoer
- Aanvoer van mineralen naar cultuurgrond, die niet uit dierlijke mest, kunstmest of depositie afkomstig zijn.
- Totaal overige aanvoer
- Biologische stikstofbinding
- Binding van stikstof uit de lucht door bacteriën die in symbiose leven met vlinderbloemigen (peulvruchten, luzerne en klaver).
- Overige aanvoer
- Omvat onder andere compost, zaai- en pootgoed, zuiveringsslib en schuimaarde (afvalproduct bij verwerking van suikerbieten).
- Afvoer van cultuurgrond
- Afvoer van mineralen van cultuurgrond door vervluchtiging en via opname door gewassen.
Om de balans compleet te maken is hier als restpost het mineralenverlies naar bodem bijgeteld.- Stikstofvervluchtiging wei en toediening
- Stikstof uit dierlijke mest of kunstmest, dat bij beweiding of toediening op cultuurgrond als ammoniak (NH3) vervluchtigt en in de lucht terechtkomt.
- Overige aanvoer
- Aanvoer van mineralen naar cultuurgrond, die niet uit dierlijke mest, kunstmest of depositie afkomstig zijn.
- Afvoer via gewassen
- Afvoer van mineralen doordat de geoogste gewassen mineralen hebben opgenomen bij de groei en ontwikkeling.
- Afzet plantaardige producten
- De hoeveelheid mineralen die via de productie van gewassen, de landbouw verlaat. Dit is dus exclusief de hoeveelheid ruwvoer, die via retourstroom rechtstreeks weer wordt teruggeleverd aan de veehouderij.
- Akkerbouwgewassen
- Akkerbouw is teelt in de volle grond, veelal voor industriële verwerking.
- Overige akkerbouwgewassen
- Voornamelijk gerst, korrelmaïs en overige granen (inclusief stro).
Uien zijn toegerekend aan tuinbouwgewassen en snijmaïs aan ruwvoer.
- Tuinbouwgewassen
- Tuinbouw open grond is teelt in de volle grond, veelal direct voor de markt.
- Overige tuinbouwgewassen
- Zoals bloembollen en knollen, vaste planten, bloem- en boomkwekerijgewassen.
- Aan- en afvoer per hectare
- Aan- en afvoer van mineralen uitgedrukt in kg per hectare cultuurgrond.
- Totaal aanvoer
- Overige aanvoer
- Aanvoer van mineralen naar cultuurgrond, die niet uit dierlijke mest, kunstmest of depositie afkomstig zijn.
- Balans sector landbouw
- Aanvoer naar sector landbouw
- Aanvoer van mineralen naar de landbouw via krachtvoer naar de veehouderij en via kunstmest, depositie en overige meststoffen naar cultuurgrond.
- Overige aanvoer
- Aanvoer van mineralen naar cultuurgrond, die niet uit dierlijke mest, kunstmest of depositie afkomstig zijn.