Leefstijl, preventief) gezondheidsonderzoek; persoonskenmerken, 2014-2021

Tabeltoelichting

Toelichting onderwerpen

Alcoholgebruik, 12 jaar of ouder

De vragen over het gebruik van alcohol worden aan alle personen van 12 jaar of ouder gesteld.

Maximaal 1 glas per dag onder bevolking

Percentage van de bevolking van 12 jaar of ouder dat niet drinkt of maximaal 1 glas per dag.

Richtlijn alcoholgebruik, 12 jr of ouder

Percentage van de bevolking van 12 jaar of ouder dat voldoet aan de richtlijn voor alcoholgebruik. Voor 12- tot 18-jarigen geldt sinds 2014 de richtlijn: niet drinken tot je 18e. Voor volwassenen geldt sinds 2015 de richtlijn: niet drinken of maximaal 1 glas per dag. Deze richtlijn is afkomstig uit de Richtlijnen Goede Voeding van de Gezondheidsraad.

Lengte en gewicht

De vragen over lengte en lichaamsgewicht worden aan alle personen gesteld. Er wordt gevraagd naar de lengte in cm zonder schoenen en naar het lichaamsgewicht in kg zonder kleren. Bij zwangere vrouwen wordt gevraagd naar het lichaamsgewicht voorafgaand aan de zwangerschap.

Opgegeven lengte, 18 jaar of ouder

Het gemiddelde van de eigen opgave van de lengte van de respondenten van 18 jaar of ouder in cm zonder schoenen.

Opgegeven gewicht, 18 jaar of ouder

Het gemiddelde van de eigen opgave van het lichaamsgewicht van de respondenten van 18 jaar of ouder in kg zonder kleren. Bij zwangere vrouwen wordt gevraagd naar het lichaamsgewicht voorafgaand aan de zwangerschap.

Onder- en overgewicht, 4 jaar of ouder

De maat voor onder- of overgewicht is de Body Mass Index (BMI). De BMI is het quotiënt van het lichaamsgewicht in kilogrammen en het kwadraat van de lengte in meters [kg/m2]. Voor volwassenen van 20 jaar of ouder zijn de criteria:
1. Ondergewicht: BMI < 18,5
2. Normaal gewicht: BMI >= 18,5 en < 25,0
3. Overgewicht: BMI >= 25,0
a. Matig overgewicht: BMI >= 25,0 en < 30,0
b. Ernstig overgewicht: BMI >= 30,0
Voor personen jonger dan 20 jaar gelden andere grenswaarden. Deze waarden hangen af van de leeftijd en het geslacht. In de tabellen zijn niet betrokken de respondenten met onbekende lengte en /of gewicht en de respondenten met een onwaarschijnlijk gewicht in relatie tot de opgegeven lengte. In dit laatste geval betreft het personen 20 jaar of ouder met een BMI van kleiner dan 14 of groter dan 50 en personen jonger dan 20 jaar met een BMI van kleiner dan 10 of groter dan 50. Vanaf 2018 wordt er geen bovengrens meer gehanteerd, de ondergrens voor de BMI verandert niet.

Ondergewicht

Percentage personen met een BMI van minder dan 18,5 kg/m2.
Voor personen jonger dan 20 jaar gelden andere grenswaarden. Voor personen jonger dan 18 jaar corresponderen deze waarden met een BMI-waarde van 17,0 kg/m2 voor volwassenen. Voor 18- en 19-jarigen zijn de grenswaarden voor ondergewicht geschat door lineair te interpoleren tussen de grenswaarden voor 17-jarigen en 20-jarigen.

Normaal gewicht

Percentage personen met een BMI vanaf 18,5 tot 25,0 kg/m2.
Voor personen jonger dan 20 jaar gelden andere grenswaarden voor ondergewicht. Voor personen jonger dan 18 jaar corresponderen deze grenswaarden met een BMI-waarde van 17,0 kg/m2 voor volwassenen. Voor 18- en 19-jarigen zijn de grenswaarden voor ondergewicht geschat door lineair te interpoleren tussen de grenswaarden voor 17-jarigen en 20-jarigen. Voor overgewicht gelden voor personen die jonger zijn dan 18 jaar andere grenswaarden dan voor volwassenen. Deze grenswaarden corresponderen met een BMI-waarde van 25,0 kg/m2 voor volwassenen.

Overgewicht

Percentage personen met een BMI van 25,0 kg/m2 en hoger.
Voor personen jonger dan 18 jaar gelden andere grenswaarden. Deze waarden corresponderen met een BMI-waarde van 25,0 kg/m2 voor volwassenen.

Bewegen, 4 jaar of ouder

De vragen over lichamelijke activiteit zijn gebaseerd op de zogeheten short questionnaire to assess health enhancing physical activity (SQUASH). Deze vragenlijst beoogt een volledig beeld te leveren van de lichamelijke activiteit. Gevraagd wordt naar frequentie en duur van de volgende deelvormen van lichamelijke activiteit:
"1.  Fietsen en lopen in woon-werk of woon-school verkeer,"
"2.  Activiteiten op het werk of op school,"
"3.  Activiteiten in het huishouden,"
4.Wandelen, fietsen, buiten spelen, tuinieren en klussen in de vrije tijd.
"5.  Sporten."
Vanaf 2017 publiceert het CBS over de nieuwe beweegrichtlijnen (opgesteld door de Gezondheidsraad) voor personen van 4 jaar en ouder.

Vanaf 2019 zijn vragen over beweegonderwijs op school aan de vragenlijst toegevoegd om een beter beeld te krijgen van het beweeggedrag van jongeren vanaf 12 jaar. Dit wil zeggen dat aan jongeren vanaf 12 jaar die basisonderwijs, praktijkonderwijs, VMBO, HAVO, VWO of MBO volgen, vragen zijn toegevoegd over gymlessen op school en beweeg- en sportactiviteiten die zijn geregeld vanuit school. Voor jongeren van 4 tot 12 jaar waren deze vragen al opgenomen in de vragenlijst.
Hierdoor zijn de cijfers over de beweegrichtlijnen, met name die over jongeren vanaf 12 jaar, vanaf 2019 minder goed vergelijkbaar met de cijfers van voor 2019.

Wekelijkse sporters

Percentage personen van 4 jaar of ouder dat minimaal 1 keer per week sport. Met ingang van 2016 worden de percentages wekelijkse sporters van 4 jaar of ouder gepubliceerd.
Over de 2020-cijfers over dit onderwerp is een toelichtende nota verschenen, zie tabeltoelichting.

Abonnement sportaanbieder

Percentage personen van 4 jaar of ouder dat een abonnement heeft op een fitnesscentrum, zwembad of een andere sportaanbieder.

Lid sportvereniging

Percentage personen van 4 jaar of ouder dat lid is van een sportvereniging.

Bewegen, 12 jaar of ouder

De vragen over lichamelijke activiteit zijn gebaseerd op de zogeheten short questionnaire to assess health enhancing physical activity (SQUASH). Deze vragenlijst beoogt een volledig beeld te leveren van de lichamelijke activiteit. Gevraagd wordt naar frequentie en duur van de volgende deelvormen van lichamelijke activiteit:
"1.  Fietsen en lopen in woon-werk of woon-school verkeer,"
"2.  Activiteiten op het werk of op school,"
"3.  Activiteiten in het huishouden,"
4.Wandelen, fietsen, buiten spelen, tuinieren en klussen in de vrije tijd.
"5.  Sporten."
Vanaf 2017 publiceert het CBS over de nieuwe beweegrichtlijnen (opgesteld door de Gezondheidsraad) voor personen van 4 jaar en ouder. De cijfers over bewegen van personen van 12 jaar en ouder worden in 2017 voor de laatste keer gepubliceerd.

Voldoen aan combinorm

Percentage personen van 12 jaar of ouder dat aan de Nederlandse Norm Gezond Bewegen en/of aan de fitnorm voldoet.
Eind 2017 heeft de Gezondheidsraad nieuwe beweegrichtlijnen opgesteld. De cijfers over de combinorm worden in 2017 voor de laatste keer gepubliceerd.

Wekelijkse sporters

Percentage personen van 12 jaar of ouder dat minimaal 1 keer per week sport. Met ingang van 2016 worden de percentages wekelijkse sporters van 4 jaar of ouder gepubliceerd. De percentages wekelijkse sporters van 12 jaar of ouder worden in 2017 voor de laatste keer gepubliceerd.

Seksuele gezondheid, 16 jaar of ouder

De vragen over seksuele gezondheid worden aan personen van 16 jaar of ouder gesteld.

Risicovolle seks

Percentage personen van 16 jaar of ouder dat risicovolle seks heeft gehad. Het gaat daarbij om het laatste seksuele contact (dat in de afgelopen 12 maanden moet hebben plaatsgevonden). Risicovolle seks is gedefinieerd als geslachtsgemeenschap of anale seks die onbeschermd (zonder condoom) plaatsvindt met een partner waar iemand geen vaste relatie mee heeft.

Risico ongeplande zwangerschap, 16-49 jr

Percentage vrouwen van 16 tot en met 49 jaar dat risico loopt op een ongeplande zwangerschap. Risico op een ongeplande zwangerschap wordt gelopen als een vrouw seks heeft zonder dat zij of haar partner voorbehoedsmiddelen gebruikt, zij niet al zwanger is of dat probeert te worden, zij of haar partner niet onvruchtbaar is en zij of haar partner niet gesteriliseerd is.
Het percentage vrouwen dat risico loopt op een ongeplande zwangerschap is voor de jaren vanaf 2014 tot en met 2016 te hoog. De cijfers voor verslagjaren 2017 en 2018 zijn om die reden niet gepubliceerd. De cijfers vanaf 2019 zijn niet vergelijkbaar met de cijfers van voorgaande jaren.

Hiv-test

Percentage personen van 16 jaar of ouder dat in de afgelopen 12 maanden is getest op hiv, het virus dat aids veroorzaakt.

Soa-test (excl. hiv-test)

Percentage personen van 16 jaar of ouder dat in de afgelopen 12 maanden is getest op een seksueel overdraagbare aandoening (soa), anders dan hiv.

Anticonceptiegebruik (incl. pil), 16-49

Percentage van de seksueel actieve vrouwen van 16 tot en met 49 jaar dat een anticonceptiemiddel gebruikt, bijvoorbeeld anticonceptiepil, condoom, spiraal of sterilisatie. Vrouwen zijn seksueel actief als ze in de afgelopen 12 maanden seks hebben gehad. Met ingang van 2021 is de vraagstelling over anticonceptiemethoden, anders dan de anticonceptiepil, gewijzigd. Waar voorheen werd gevraagd “Gebruikt u op dit moment een andere anticonceptiemethode, bijvoorbeeld condooms, een spiraal of sterilisatie?”, met als antwoordopties ‘ja’, ‘nee’ en ‘geen antwoord’, wordt vanaf 2021 gevraagd “Gebruikt u op dit moment (nog) andere anticonceptie?”, met als antwoordopties ‘nee’, ‘ja condooms’, ‘ja, een koperspiraal’, ‘ja, een hormoonspiraal’, ‘ja, u bent gesteriliseerd’, ‘ja uw partner is gesteriliseerd’, ‘ja een andere methode’ en ‘geen antwoord’. Het expliciet als antwoordoptie benoemen van de verschillende methoden, kan tot een hoger aantal ja-antwoorden hebben geleid. Het vergelijken van cijfers over anticonceptiegebruik van 2020 en eerder, met cijfers van 2021 en later, is hierdoor niet goed mogelijk.

Gebruik anticonceptiepil, 16-49 jaar

Voor de verslagjaren 2014-2016 en vanaf 2020: percentage vrouwen van 16 tot en met 49 jaar dat de anticonceptiepil gebruikt. Voor de verslagjaren 2017-2019: percentage van de seksueel actieve vrouwen van 16 tot en met 49 jaar dat de anticonceptiepil gebruikt. Vrouwen zijn seksueel actief als ze in de afgelopen 12 maanden seks hebben gehad. De percentages vanaf 2020 zijn vergelijkbaar met de percentages van 2014-2016, maar niet met de percentages van 2017-2019.

(Preventief) gezondheidsonderzoek

Onderzoek dat iemand in verband met zijn of haar gezondheid (preventief) kan laten uitvoeren.

Mammografie, vrouwen 16 jaar of ouder

Mammografie is een veelgebruikte methode om borstkanker vroegtijdig op te sporen. Aan vrouwen van 16 jaar of ouder is gevraagd: Wanneer heeft u voor het laatst een röntgenfoto van één of beide borsten laten maken? Dit wordt mammografie genoemd. Niet bedoeld worden: röntgenfoto's van de gehele borstkas zoals die wel eens gemaakt worden bij bijv. algemeen medisch onderzoek, ziekenhuisopname en hart- en longziekten.
  In de afgelopen 2 jaar
  Langer dan 2 jaar geleden
  Nooit
  Weet niet

In 2017 was de antwoordoptie weet niet in de periode januari tot september niet zichtbaar voor de respondenten die de vragenlijst via de computer invulden. Hierdoor is het percentage mensen dat weet niet invulden laag in 2017. In september 2017 werd dit hersteld. Vanaf 2020 wordt deze vraag niet meer gesteld in de gezondheidsenquête.
.

In de afgelopen 2 jaar

Langer dan 2 jaar geleden

Nooit

Weet niet

PSA test, mannen 40 jaar of ouder

De Prostaat Specifiek Antigeen test (PSA-test) is een specifieke bloedtest om een verhoogde kans op prostaatkanker vast te stellen. Aan mannen van 40 jaar of ouder is gevraagd: Bij mannen is het mogelijk om met behulp van een specifieke bloedtest vast te stellen of er een hoge kans is op prostaatkanker. Deze specifieke bloedtest wordt ook wel PSA-test, de Prostaat Specifiek Antigeen test genoemd. Hoe vaak is er in de afgelopen 5 jaar bij u bloed afgenomen, speciaal voor prostaatonderzoek (PSA-test)?
•In de afgelopen 5 jaar
•Niet in de afgelopen 5 jaar
•Weet niet
In 2017 was de antwoordoptie weet niet in de periode januari tot september niet zichtbaar voor de respondenten die de vragenlijst via de computer invulden. Hierdoor is het percentage mensen dat weet niet invulden laag in 2017. In september 2017 werd dit hersteld.

In de afgelopen 5 jaar

Niet in de afgelopen 5 jaar

Weet niet

Bloeddrukmeting, 16 jaar of ouder

Aan personen van 16 jaar of ouder is gevraagd: Wanneer is uw bloeddruk voor de laatste keer gemeten door een zorgverlener, bijvoorbeeld een dokter of verpleegkundige?
  In de afgelopen 12 maanden
  Langer dan 12 maanden geleden
  Nooit
  Weet niet
In 2017 was de antwoordoptie weet niet in de periode januari tot september niet zichtbaar voor de respondenten die de vragenlijst via de computer invulden. Hierdoor is het percentage mensen dat weet niet invulden laag in 2017. In september 2017 werd dit hersteld. Vanaf 2020 wordt deze vraag niet meer gesteld in de gezondheidsenquête.

In de afgelopen 12 maanden

Langer dan 12 maanden geleden

Nooit

Weet niet

Cholesterolmeting, 16 jaar of ouder

Aan personen van 16 jaar of ouder is gevraagd: Wanneer is het cholesterolgehalte in uw bloed voor het laatst gemeten door een zorgverlener?
  In de afgelopen 12 maanden
  Langer dan 12 maanden geleden
  Nooit
  Weet niet
In 2017 was de antwoordoptie weet niet in de periode januari tot september niet zichtbaar voor de respondenten die de vragenlijst via de computer invulden. Hierdoor is het percentage mensen dat weet niet invulden laag in 2017. In september 2017 werd dit hersteld. Vanaf 2020 wordt deze vraag niet meer gesteld in de gezondheidsenquête.

In de afgelopen 12 maanden

Langer dan 12 maanden geleden

Nooit

Weet niet

Bloedsuikerspiegelmeting, 16 jr of ouder

Aan personen van 16 jaar of ouder is gevraagd: Wanneer is uw bloedsuikerspiegel voor het laatst gemeten door een zorgverlener?
  In de afgelopen 12 maanden
  Langer dan 12 maanden geleden
  Nooit
  Weet niet
In 2017 was de antwoordoptie weet niet in de periode januari tot september niet zichtbaar voor de respondenten die de vragenlijst via de computer invulden. Hierdoor is het percentage mensen dat weet niet invulden laag in 2017. In september 2017 werd dit hersteld. Vanaf 2020 wordt deze vraag niet meer gesteld in de gezondheidsenquête.

In de afgelopen 12 maanden

Langer dan 12 maanden geleden

Nooit

Weet niet

Occult bloedtest, 16 jaar of ouder

Aan personen van 16 jaar of ouder is gevraagd: Een Occult bloedtest is een onderzoek om de aanwezigheid van kleine hoeveelheden bloed in de ontlasting op te sporen. Wanneer heeft u voor het laatst zo’n onderzoek laten uitvoeren?
  In de afgelopen 2 jaar
  Langer dan 2 jaar geleden
  Nooit
  Weet niet
In 2017 was de antwoordoptie weet niet in de periode januari tot september niet zichtbaar voor de respondenten die de vragenlijst via de computer invulden. Hierdoor is het percentage mensen dat weet niet invulden laag in 2017. In september 2017 werd dit hersteld. Vanaf 2020 wordt deze vraag niet meer gesteld in de gezondheidsenquête.

In de afgelopen 2 jaar

Langer dan 2 jaar geleden

Nooit

Weet niet

Colonoscopie, 16 jaar of ouder

Aan personen van 16 jaar of ouder is gevraagd: Wanneer heeft u voor het laatst een inwendig onderzoek van de dikke darm, ook wel colonoscopie genoemd, laten uitvoeren?
  In de afgelopen 12 maanden
  Langer dan 12 maanden geleden
  Nooit
  Weet niet
In 2017 was de antwoordoptie weet niet in de periode januari tot september niet zichtbaar voor de respondenten die de vragenlijst via de computer invulden. Hierdoor is het percentage mensen dat weet niet invulden laag in 2017. In september 2017 werd dit hersteld. Vanaf 2020 wordt deze vraag niet meer gesteld in de gezondheidsenquête.

In de afgelopen 12 maanden

Langer dan 12 maanden geleden

Nooit

Weet niet

Griepprik, 16 jaar of ouder

Percentage personen van 16 jaar of ouder dat in de afgelopen 12 maanden een griepprik heeft gekregen.

Mantelzorg geven, 16 jaar of ouder

Mantelzorg is zorg die iemand geeft aan een bekende uit zijn of haar omgeving, zoals een partner, kind of vriend, als deze persoon voor langere tijd ziek, hulpbehoevend of gehandicapt is. De mantelzorg kan bestaan uit het huishouden doen, wassen en aankleden, gezelschap houden, vervoer, geldzaken regelen enzovoort. Mantelzorg wordt niet betaald.

Mantelzorger

Percentage personen dat mantelzorg geeft. De mantelzorg moet daarbij al minimaal 3 maanden duren, of het moet gaan om minimaal 8 uur zorg per week.

Uren mantelzorg per week

Het gemiddeld aantal uren mantelzorg dat per week wordt verleend door een mantelzorger.

Zwaar belaste mantelzorgers

Percentage mantelzorgers dat aangeeft zich door die zorg 'tamelijk zwaar belast', 'zeer zwaar belast' of 'overbelast' te voelen.