Gezondheid en zorggebruik; persoonskenmerken, 2014-2021

Tabeltoelichting

Toelichting onderwerpen

Psychisch ongezond, 12 jaar of ouder

Percentage personen van 12 jaar of ouder dat minder dan 60 scoort op de Mental Health Inventory (MHI) voor adolescenten vanaf 12 jaar en volwassenen. De cijfers hebben betrekking op de 'Mental Health Inventory 5' ofwel 'MHI-5'. Dit is een internationale standaard voor een specifieke meting van de psychische gezondheid, bestaande uit 5 vragen. De MHI-5 is feitelijk een deelschaal van de Short Format 36 ofwel SF-36, een uitvoerige internationale standaard voor de meting van gezondheid. De MHI-5 betreft vragen die steeds betrekking hebben op hoe men zich in de afgelopen 4 weken voelde. Gevraagd is:
1. Voelde u zich erg zenuwachtig?
2. Zat u zo erg in de put dat niets u kon opvrolijken?
3. Voelde u zich kalm en rustig?
4. Voelde u zich neerslachtig en somber?
5. Voelde u zich gelukkig?
Iedere vraag heeft de volgende 6 antwoordcategorieën: voortdurend-meestal-vaak-soms-zelden-nooit. Bij de positief geformuleerde vragen van de MHI vragenlijst (vraag 3 en 5) zijn voor de antwoordcategorieën in volgorde de waarden 5, 4, 3, 2, 1, en 0 toegekend. Bij de negatief geformuleerde vragen (vraag 1, 2 en 4) zijn precies de omgekeerde waarden toegekend. Vervolgens zijn per persoon de somscores berekend en zijn deze vermenigvuldigd met 4, zodat de minimale somscore van een persoon 0 (zeer ongezond)en de maximale score 100 (perfect gezond) kan bedragen. Bij een score van 60 of meer is een respondent gekwalificeerd als psychisch gezond en bij een score van minder dan 60 als psychisch ongezond.

Mondgezondheid

Mondgezondheid (zeer) goed, 15 of ouder

Percentage personen van 15 jaar en ouder dat “goed” of “zeer goed” antwoordt op de vraag: Hoe zou u in het algemeen de gezondheid van uw tanden en tandvlees omschrijven?
1. Zeer goed
2. Goed
3. Gaat wel
4. Slecht ]
5. Zeer slecht

Kunstgebit, 18 jaar of ouder

Percentage mensen van 18 jaar of ouder met een geheel of gedeeltelijk kunstgebit in boven- en/of onderkaak.

Pijn, 12 jaar of ouder

Pijn

Percentage personen van 12 jaar of ouder met de antwoordcategorie ‘niet veel maar ook niet weinig’, ‘veel’ of ‘heel veel’ op de vraag ‘Hoeveel pijn heeft u de afgelopen 4 weken gehad? Is dat ‘geen’, ‘heel weinig’, ‘weinig’, ‘niet veel maar ook niet weinig’, ‘veel’, ‘heel veel’.

Pijn: (heel) veel

Percentage personen van 12 jaar of ouder met de antwoordcategorie ‘veel’ of ‘heel veel’ op de vraag ‘Hoeveel pijn heeft u de afgelopen 4 weken gehad? Is dat ‘geen’, ‘heel weinig’, ‘weinig’, ‘niet veel maar ook niet weinig’, ‘veel’, ‘heel veel’.

Belemmerd door pijn

Percentage personen van 12 jaar of ouder die aangaven dat pijn hen de afgelopen 4 weken nogal, veel, of heel veel heeft belemmerd bij hun normale werkzaamheden, zowel werk buitenshuis als huishoudelijk werk.

Angst, 12 jaar of ouder

Angstige periode, ooit

Het percentage mensen van 12 jaar of ouder dat met ‘ja’ antwoordt op de vraag ‘Heeft u ooit een periode gehad waarin u erg angstig of bezorgd was, minstens 2 weken achter elkaar?’

Angstige periode, afgelopen 12 maanden

Het percentage mensen van 12 jaar of ouder dat met ‘ja’ antwoordt op de vraag ‘Heeft u ooit een periode gehad waarin u erg angstig of bezorgd was, minstens 2 weken achter elkaar?’ en met ‘ja’ antwoordt op de vervolgvraag ‘Heeft u dit in de afgelopen 12 maanden gehad?’.

Langdurige aandoeningen

Aan alle respondenten wordt gevraagd: Heeft u / uw kind één of meer langdurige ziekten of aandoeningen? Langdurig is (naar verwachting) 6 maanden of langer. Vervolgens worden 23 aandoeningen en een restcategorie 'overige aandoeningen' voorgelegd en gevraagd of mensen deze aandoening in de afgelopen 12 maanden hebben gehad. Van drie van die aandoeningen wordt ook gevraagd of men die ooit heeft gehad. Daarnaast wordt (uitgebreider) gevraagd naar suikerziekte (diabetes). De meeste vragen naar specifieke langdurige aandoeningen worden aan personen van alle leeftijden gesteld. Aandoeningen die niet vaak voorkomen bij jongeren worden gesteld aan personen van 12 jaar of ouder.

Aandoeningen afgelopen 12 maanden

Langdurige ziektes en aandoeningen in de afgelopen 12 maanden. Respondenten kunnen aangeven of ze de ziekte of aandoening hebben of afgelopen 12 maanden hebben gehad.

Aandoening van de nek of schouder

Percentage personen met de antwoordcategorie 'ja' op de vraag: Heeft of had u / uw kind in de afgelopen 12 maanden een ernstige of hardnekkige aandoening van de nek of schouder?

Beperkingen

Beperkingen
Er worden 3 indicatoren voor lichamelijke beperkingen berekend:
a De OESO-indicator voor personen van 12 jaar of ouder en
b De ADL-indicator voor personen vanaf 55 jaar en.
c de iADL-indicator voor personen vanaf 55 jaar.
Daarnaast wordt een globale vraag over beperkingen gesteld (GALI-indicator).

Slaapproblemen, 12 jaar of ouder

Percentage personen van 12 jaar of ouder met de antwoordcategorie ‘nogal’, ‘veel’ of ‘heel veel’ op de vraag ‘In welke mate heeft u in de afgelopen 2 weken last gehad van problemen met slapen? Denkt u hierbij aan moeite met in slaap vallen, moeite om door te slapen, of te vroeg wakker worden.

Beperkingen OESO, 12 jaar of ouder

De OESO-indicator (Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling) is gebaseerd op de volgende 7 vragen over vaardigheden die mensen normaal kunnen doen, zo nodig met hulpmiddelen zoals een bril of hoorapparaat. Het gaat niet om tijdelijke problemen.
1. Een gesprek volgen in een groep van drie of meer personen (zo nodig met hoorapparaat)
2. Met één andere persoon een gesprek voeren (zo nodig met hoorapparaat)
3. Kleine letters in de krant lezen (zo nodig met bril of contactlenzen)
4. Op een afstand van 4 meter het gezicht van iemand herkennen (zo nodig met bril of contactlenzen)
5. Een voorwerp van 5 kilo, bijv. een volle boodschappentas 10 meter dragen
6. Rechtop staand kunnen bukken en iets van de grond oppakken
7. 400 meter aan een stuk lopen zonder stil te staan (zo nodig met stok)
Antwoordcategorieën op deze vragen zijn: zonder moeite; met enige moeite; met grote moeite; kan niet. Deze vragen worden gesteld aan personen van 12 jaar of ouder.

Personen met minstens 1 beperking

Percentage personen met minstens 1 OESO-beperking. Een respondent heeft een beperking als hij of zij op minstens één van de 7 vragen met 'kan niet' of 'met grote moeite' antwoordt.

Beperkingen per persoon

Het gemiddeld aantal OESO-beperkingen per persoon in de bevolking van 12 jaar of ouder, gemeten met behulp van de OESO-indicator.

Beperkingen per persoon met beperking

Het gemiddeld aantal OESO- beperkingen per persoon met minstens 1 beperking, gemeten met behulp van de OESO-indicator.

Personen met beperking in horen

Percentage personen van 12 jaar of ouder met de antwoordcategorie 'ja, met grote moeite' of 'nee, dat kan ik niet' op minstens 1 van de 2 vragen naar beperkingen in horen (volgens de OESO indicator).

Personen met beperking in zien

Percentage personen van 12 jaar of ouder met de antwoordcategorie 'ja, met grote moeite' of 'nee, dat kan ik niet' op minstens 1 van de 2 vragen naar beperkingen in zien (volgens de OESO indicator).

Personen met beperking in bewegen

Percentage personen van 12 jaar of ouder met de antwoordcategorie 'ja, met grote moeite' of 'nee, dat kan ik niet' op minstens 1 van de 3 vragen naar beperkingen in bewegen (volgens de OESO indicator).

Beperkingen ADL, 55 jaar of ouder

De ADL-indicator (Algemene Dagelijkse Levensverrichtingen) is gebaseerd op vragen over de volgende 11 verrichtingen:
1. Gaan zitten en opstaan uit een stoel
2. In- en uit bed stappen
3. De trap op- en aflopen
4. Eten en drinken
5. Aan- en uitkleden
6. Het gezicht en de handen wassen
7. In bad gaan of douchen
8. Van het toilet gebruik maken
9. Zich verplaatsen naar een andere kamer op dezelfde verdieping
10. De woning verlaten en binnengaan
11. Zich verplaatsen buitenshuis
De 4 antwoordcategorieën op deze vragen zijn: zonder moeite; met enige moeite; met grote moeite; alleen met hulp van anderen. De eerste drie vragen kennen een 5e antwoordcategorie: zelfs niet met hulp van anderen. Deze vragen worden gesteld aan personen van 55 jaar of ouder.

Personen met minstens 1 beperking

Percentage personen van 55 jaar of ouder met minstens 1 ADL-beperking. Een respondent heeft een beperking als hij of zij op minstens één van de 11 vragen met 'kan niet' of 'met grote moeite' of ‘zelfs niet met hulp van anderen’ antwoordt.

Beperkingen per persoon

Het gemiddeld aantal ADL-beperkingen per persoon in de bevolking van 55 jaar of ouder, gemeten met behulp van de ADL-indicator.

Beperkingen per persoon met beperking

Het gemiddeld aantal ADL-beperkingen per persoon met minstens 1 beperking, gemeten met behulp van de ADL-indicator.

Beperkingen IADL, 55 jaar of ouder

De IADL (instrumentele algemene dagelijkse levensverrichtingen) vraagt naar huishoudelijke activiteiten waar sommige mensen moeite mee kunnen hebben als gevolg van gezondheidsproblemen. De IADL-indicator is gebaseerd op vragen over de volgende 7 verrichtingen:
1. Maaltijden bereiden
2. Telefoneren
3. Boodschappen doen
4. Op tijd de juiste medicijnen innemen
5. Licht huishoudelijk werk
6. Zwaar huishoudelijk werk
7. Het bijhouden van geldzaken en dagelijkse administratie
De 5 antwoordcategorieën op deze vragen zijn: zonder moeite; met enige moeite; met grote moeite; kan ik niet; niet van toepassing / heb ik nooit gedaan of hoeven doen. Deze vragen worden gesteld aan personen van 55 jaar of ouder.

Personen met minstens 1 beperking

Percentage personen van 55 jaar of ouder met minstens 1 IADL-beperking. Een respondent heeft een beperking als hij of zij op minstens één van de 7 vragen met 'kan niet' of 'met grote moeite' antwoordt.

Beperkingen per persoon

Het gemiddeld aantal IADL-beperkingen per persoon in de bevolking van 55 jaar of ouder, gemeten met behulp van de IADL-indicator.

Beperkingen per persoon met beperking

Het gemiddeld aantal IADL-beperkingen per persoon met minstens 1 beperking, gemeten met behulp van de IADL-indicator.

Hulpmiddelen

Aan alle personen van 4 jaar of ouder wordt gevraagd of zij een hoorapparaat of een speciaal apparaat voor geluidsversterking hebben, of zij een bril of contactlenzen dragen, en of zij een ander hulpmiddel voor zien of lezen hebben. Voor kinderen jonger dan 12 jaar worden deze vragen beantwoord door de ouder/verzorger.
Aan alle personen van 12 jaar of ouder wordt gevraagd of zij hulpmiddelen voor bewegen, anatomie, en/of incontinentie gebruiken.
Vanaf 2019 worden de vragen over hulpmiddel voor bewegen, hulpmiddel voor anatomie en hulpmiddel voor incontinentie niet meer gesteld aan respondenten in de gezondheidsenquête.

Hulpmiddel voor horen, 4 jaar of ouder

Het percentage personen van 4 jaar of ouder met de antwoordcategorie 'ja' op de vraag: 'heeft u / uw kind een hoorapparaat?' of 'ja' op de vraag: 'heeft u / uw kind een speciaal apparaat voor geluidsversterking, bijvoorbeeld voor telefoon of televisie?' Vanaf 2018 is de vraagstelling gewijzigd en is dit het percentage personen van 4 jaar of ouder met ‘ja’ op de vraag: ‘Gebruikt u /uw kind) wel eens een hoorapparaat?’ of ‘ja’ op de vraag: ‘Gebruikt u/ uw kind wel eens een speciaal apparaat voor geluidsversterking, bijvoorbeeld voor telefoon of televisie?’

Hulpmiddel voor zien, 4 jaar of ouder

Percentage personen van 4 jaar of ouder met de antwoordcategorie 'ja' op de vraag: 'draagt u / uw kind wel eens een bril' of 'ja' op de vraag: 'draagt u / uw kind wel eens contactlenzen?' of 'ja' op de vraag: 'heeft u / uw kind (nog) een ander hulpmiddel voor zien of lezen?'

Hulpmiddel voor bewegen, 12 jr of ouder

Percentage personen van 12 jaar of ouder met de antwoordcategorie 'ja' op de vraag: ‘Maakt u wel eens gebruik van een hulpmiddel om u voort te bewegen, zoals een stok, kruk, looprek, rollator, rolstoel of scoot(er)mobiel?’.

Hulpmiddel voor anatomie, 12 jr of ouder

Percentage personen van 12 jaar of ouder met de antwoordcategorie 'ja' op de vraag: ‘Maakt u wel eens gebruik van een anatomisch hulpmiddel, zoals orthopedisch schoeisel, een arm- of beenprothese, of een beugel of spalk? Een beugel voor het gebit wordt hier niet onder verstaan.’.

Hulpmiddel incontinentie, 12 jr of ouder

Percentage personen van 12 jaar of ouder met de antwoordcategorie 'ja' op de vraag: ‘Maakt u wel eens gebruik van incontinentiemateriaal, een blaaskatheter, stoma of stomamateriaal voor urine of ontlasting?’.

Medische contacten

Aan personen wordt gevraagd of zij contact hebben gehad met de huisarts, de specialist, de tandarts, de mondhygiënist, de orthodontist , de fysio- en oefentherapeut, de psycholoog, psychotherapeut of psychiater, en of zij behandeld zijn door een alternatief genezer. Ook wordt gevraagd naar ziekenhuisopnamen of dagopnamen, of mensen thuiszorg hebben ontvangen of dat ze zorg in het buitenland hebben gehad. De meeste vragen naar medische contacten worden aan personen van alle leeftijden gesteld. Contacten die niet vaak voorkomen bij kinderen worden gesteld vanaf een hogere leeftijd.

Contact met mondhygiënist, 12 of ouder

Percentage personen van 12 jaar of ouder in de bevolking dat minimaal 1 keer in de 12 maanden voorafgaand aan de enquêtedatum contact heeft gehad met de mondhygiënist.

Contact met orthodontist, 8 of ouder

Percentage personen van 8 jaar of ouder in de bevolking dat minimaal 1 keer in de 12 maanden voorafgaand aan de enquêtedatum contact heeft gehad met de orthodontist.

Mantelzorg

Mantelzorg is zorg die iemand krijgt van een bekende uit zijn of haar omgeving, zoals een partner, kind of vriend, als iemand voor langere tijd ziek, hulpbehoevend of gehandicapt is. De mantelzorg kan bestaan uit het huishouden doen, wassen en aankleden, gezelschap houden, vervoer, geldzaken regelen enzovoort. Mantelzorg wordt niet betaald. Een vrijwilliger vanuit een vrijwilligerscentrale is geen mantelzorger.

Mantelzorg ontvangen, 16 jaar of ouder

Percentage personen van 16 jaar of ouder dat mantelzorg ontvangt

Mantelzorg ontvangen

Percentage personen van 16 jaar of ouder dat mantelzorg ontvangt.

Uren ontvangen mantelzorg per week

Het gemiddeld aantal uren mantelzorg dat per week wordt gekregen door een mantelzorgontvanger.

Mantelzorg ontvangen, 55 jaar of ouder

Percentage personen van 55 jaar of ouder dat mantelzorg ontvangt.

Mantelzorg ontvangen

Percentage personen van 55 jaar of ouder dat mantelzorg ontvangt.

Uren ontvangen mantelzorg per week

Het gemiddeld aantal uren mantelzorg dat per week wordt gekregen door een mantelzorgontvanger.

SF-12 gezondheidsmaat, 12 jaar of ouder

De 'Short Format 12' of afgekort de SF-12 vragenlijst is een selectie van 12 vragen uit de SF-36 (Ware et al., 1995*). De SF-12 is een veelgebruikte internationale standaard van een generieke gezondheidsmaat. De SF-12 meet acht gezondheidsaspecten, namelijk lichamelijk functioneren, rolbeperkingen door lichamelijke gezondheidsproblemen, lichamelijke pijn, algemene gezondheid, vitaliteit (energie / vermoeidheid), sociaal functioneren, rolbeperkingen door emotionele problemen en geestelijke gezondheid. Op basis van de 12 vragen kunnen twee deelschalen worden berekend; een samenvattende maat voor fysieke gezondheid (normscore fysiek) en een samenvattende maat voor psychische gezondheid (normscore psychisch).

Deze normscores worden berekend voor personen van 12 jaar of ouder.

*Ware J.E., Kosinski M., Keller S.D. SF-12: How to score the SF-12 Physical and Mental Health Summary Scales. Boston, MA: The Health Institute, New England Medical Center, Second Edition, 1995.

Normscore fysiek

Normscore fysiek wordt bepaald voor personen van 12 jaar of ouder. De normscore fysiek is een samenvattende fysieke gezondheidsmaat, die wordt berekend door middel van de antwoorden op de SF-12 vragenlijst. Bij de ontwikkeling van de normscores is de Amerikaanse bevolking als referentiegroep gebruikt. In 1995 bedroeg de score voor fysieke gezondheid van de Amerikaanse bevolking precies 50. Gemiddelde waarden onder de 50 wijzen op een minder goede fysieke gezondheid dan in die normpopulatie (Amerikaanse populatie 1995) en waarden boven de 50 op een betere gezondheid. Voor de Nederlandse bevolking geldt dat het gemiddelde van de fysieke normscore iets hoger ligt dan 50.

Normscore Psychisch

Normscore psychisch wordt bepaald voor personen van 12 jaar of ouder. De normscore psychisch is een samenvattende psychische gezondheidsmaat, die wordt berekend door middel van de antwoorden op de SF-12 vragenlijst. Bij de ontwikkeling van de normscores is de Amerikaanse bevolking als referentiegroep gebruikt. In 1995 bedroeg de score voor psychische gezondheid van de Amerikaanse bevolking precies 50. Gemiddelde waarden onder de 50 wijzen op een minder goede psychische gezondheid dan in die normpopulatie (Amerikaanse populatie 1995) en waarden boven de 50 op een betere gezondheid. Voor de Nederlandse bevolking geldt dat het gemiddelde van de psychische normscore iets hoger ligt dan 50.