een zwerm vogels
© Hollandse Hoogte

Digitale tweelingmaatschappij werpt licht op complexe samenleving

De statistieken van het CBS weerspiegelen de Nederlandse samenleving. Maar waardoor worden de trends die het CBS signaleert, bijvoorbeeld die van de economische conjunctuur of in sociale mobiliteit, veroorzaakt? Om die vraag te helpen beantwoorden geeft prof. Frank P. Pijpers van het CBS iedere inwoner van Nederland een ‘digitale tweeling’. Deze computersimulatie met 17,5 miljoen personen bootst het complexe systeem dat de samenleving is na en helpt die beter te begrijpen.

Het CBS heeft een samenwerkingsovereenkomst getekend met CERN, het Europese topinstituut voor de natuurkunde van elementaire deeltjes. Dankzij deze samenwerking kan het CBS het door CERN ontwikkelde BioDynaMo inzetten om een digitale tweelingmaatschappij van Nederland te construeren. De software van BioDynaMo bootst in een computermodel na hoe de verschillende ‘deeltjes’ in een ‘systeem’ elkaars gedrag beïnvloeden. Neem de indrukwekkende patronen die een zwerm spreeuwen tegen de avondhemel laat zien. Die ontstaan terwijl de enkele spreeuw daar niets van weet. Die maakt zijn eigen keuze en let alleen op soortgenoten die dicht in de buurt zijn.

Ook mensen maken individuele keuzes. Ze houden met meer dingen rekening dan spreeuwen, maar toch ontstaan op basis van die keuzes maatschappelijke trends die niet vanzelfsprekend zijn. Zo kan het gebeuren dat verschillende groepen mensen naast elkaar leven in dezelfde stad terwijl ze elkaar zelden of nooit ontmoeten of spreken, zonder dat ze daar bewust een keuze in maken. Dat kan tot gevolg hebben dat de meningen en gewoontes van die verschillende groepen steeds verder uit elkaar gaan lopen.

Door moderne simulatietechnieken toe te passen op de data uit het Stelsel van Sociaal-statistische Bestanden (SSB) van het CBS, het zogenoemde agent based modelling, kan het CBS het collectieve gedrag van groepen in de Nederlandse samenleving zichtbaar maken. Het is de bedoeling om hiermee onder andere te onderzoeken welke mechanismen verantwoordelijk zijn voor het in stand houden of vergroten van ongelijkheid tussen bevolkingsgroepen in opleidingsniveau, inkomen en maatschappelijke kansen in de samenleving.

De inzichten die de computersimulaties opleveren zijn belangrijk voor planbureaus en ministeries. Zij kunnen op basis van die inzichten bijvoorbeeld effectiever beleid ontwikkelen om ongelijkheid te bestrijden, een van de duurzaamheidsdoelen van de Verenigde Naties. Een goed en op geldigheid en toepasbaarheid getoetst model is van onschatbare waarde. Het helpt beoordelen hoe beleidskeuzes de bevolking raken en hoe mensen hun gedrag op basis van beleid aanpassen. Zo worden ook onbedoelde gevolgen van beleid beter zichtbaar.

Prof. Frank P. Pijpers is onderzoeker bij het CBS en bijzonder hoogleraar complexiteit voor officiële statistiek bij de Universiteit van Amsterdam.

Lees hier het verhaal geschreven door de Knowledge Transfer van CERN.