Begrotingsoverschot derde kwartaal 2,1 procent bbp

© Hollandse Hoogte / Peter Hilz
De overheidsinkomsten in de eerste drie kwartalen van 2018 overtroffen de uitgaven met bijna 12 miljard euro. Op jaarbasis, gerekend vanaf het vierde kwartaal 2017 tot en met het derde kwartaal van 2018, betekent dit een begrotingsoverschot voor de overheid van 2,1 procent van het bruto binnenlands product (bbp). Dit bericht het CBS op basis van nieuwe cijfers.

Overheidssaldo (% bbp)
   SaldoEMU-norm
'061e kwartaal-0,3-3
2e kwartaal-0,2-3
3e kwartaal-0,2-3
4e kwartaal0,1-3
'071e kwartaal0,4-3
2e kwartaal0,1-3
3e kwartaal-0,4-3
4e kwartaal-0,1-3
'081e kwartaal0,1-3
2e kwartaal0,2-3
3e kwartaal0,4-3
4e kwartaal0,2-3
'091e kwartaal-0,8-3
2e kwartaal-1,8-3
3e kwartaal-3,4-3
4e kwartaal-5,1-3
'101e kwartaal-5,4-3
2e kwartaal-5,6-3
3e kwartaal-5,8-3
4e kwartaal-5,2-3
'111e kwartaal-4,6-3
2e kwartaal-4,7-3
3e kwartaal-4,1-3
4e kwartaal-4,4-3
'121e kwartaal-4,3-3
2e kwartaal-4-3
3e kwartaal-4,3-3
4e kwartaal-3,9-3
'131e kwartaal-3,7-3
2e kwartaal-3,3-3
3e kwartaal-2,9-3
4e kwartaal-2,9-3
'141e kwartaal-3-3
2e kwartaal-2,9-3
3e kwartaal-2,5-3
4e kwartaal-2,2-3
'151e kwartaal-2-3
2e kwartaal-2-3
3e kwartaal-2-3
4e kwartaal-2-3
'161e kwartaal-1,8-3
2e kwartaal-1,1-3
3e kwartaal-0,5-3
4e kwartaal0-3
'171e kwartaal0,7-3
2e kwartaal0,8-3
3e kwartaal1-3
4e kwartaal1,2-3
'181e kwartaal1,6-3
2e kwartaal1,9-3
3e kwartaal2,1-3

Uitgavenquote naar laagterecord

De uitgaven namen in 2018 flink toe vergeleken met de afgelopen jaren. Vanaf 2010 bleven de uitgaven jarenlang net onder de 310 miljard euro, doordat de overheid er een rem op zette. Het kabinet Rutte III heeft eerder aangegeven weer meer te gaan uitgeven op verschillende beleidsterreinen. Dit is terug te zien in de uitgavenstijging in de eerste drie kwartalen van 2018. De overheidsbestedingen groeien wel minder hard dan de economie. De uitgavenquote nam daardoor met 0,6 procentpunt af en kwam na het derde kwartaal op jaarbasis uit op 41,9 procent van het bbp. Nog niet eerder viel de uitgavenquote zo laag uit.

Overheidsinkomsten en -uitgaven (mld euro)
   Inkomsten Uitgaven
'061e kwartaal235,86237,804
2e kwartaal241,593242,611
3e kwartaal246,461247,356
4e kwartaal251,744251,163
'071e kwartaal256,369254,163
2e kwartaal257,954257,105
3e kwartaal257,158259,426
4e kwartaal261,573262,142
'081e kwartaal267,601266,926
2e kwartaal272,388271,163
3e kwartaal277,113274,273
4e kwartaal280,298278,995
'091e kwartaal278,616283,69
2e kwartaal274,401286,083
3e kwartaal271,289292,722
4e kwartaal265,54297,321
'101e kwartaal265,143298,873
2e kwartaal268,971304,13
3e kwartaal268,658305,18
4e kwartaal272,405305,938
'111e kwartaal275,989305,744
2e kwartaal274,996305,175
3e kwartaal278,777305,092
4e kwartaal275,529304,32
'121e kwartaal276,285304,35
2e kwartaal278,526304,817
3e kwartaal277,133305,083
4e kwartaal279,689305,275
'131e kwartaal282,771306,759
2e kwartaal285,236306,864
3e kwartaal288,609307,706
4e kwartaal287,916307,259
'141e kwartaal287,466307,057
2e kwartaal288,892308,063
3e kwartaal289,92306,918
4e kwartaal292,73307,182
'151e kwartaal294,513308,105
2e kwartaal293,991307,856
3e kwartaal293,981308,019
4e kwartaal293,856307,826
'161e kwartaal295,926308,198
2e kwartaal301,282308,826
3e kwartaal306,337310,149
4e kwartaal308,843308,695
'171e kwartaal314,043308,753
2e kwartaal315,354309,547
3e kwartaal317,847310,431
4e kwartaal322,224313,265
'181e kwartaal327,569315,528
2e kwartaal331,797317,652
3e kwartaal335,843320,108

Hoog overschot

De inkomsten waren in de eerste drie kwartalen van 2018 bijna 14 miljard euro hoger dan in de eerste drie kwartalen van 2017. Dit komt bijna geheel voor rekening van de belastingen en sociale premies. Daarnaast was er een eenmalige baat van bijna 0,8 miljard euro door een schikking met de ING. De uitgaven namen ook toe, met 7 miljard. Hierdoor hield de overheid in de eerste drie kwartalen van 2018 7 miljard meer over dan in de eerste drie kwartalen van 2017.

In de decemberraming van het CPB over het gehele kalenderjaar 2018 wordt uitgegaan van een overschot van 1,1 procent van het bbp. De uiteindelijke realisatie van het begrotingsoverschot over heel 2018 hangt af van realisatiecijfers over het vierde kwartaal. Een lagere economische groei of grote incidentele uitgaven in het vierde kwartaal kan het overschot zoals nu berekend over de eerste drie kwartalen nog verlagen. De afgelopen twee jaren behaalde de overheid in het vierde kwartaal een overschot.

Schuldquote naar 52,9 procent

De overheidsschuld kwam eind derde kwartaal uit op 52,9 procent van het bbp. De schuldquote is daarmee met 4,1 procentpunt gedaald sinds begin van het jaar. Iets minder dan de helft van de afname van de schuldquote is het gevolg van het begrotingsoverschot. Met het overschot kan schuld worden afgelost. Het grootste deel van de afname (ongeveer de helft) wordt verklaard door de toename van het bbp, het zogenaamde noemereffect: wanneer bijvoorbeeld het bbp met 2 procentpunt stijgt, daalt de schuldquote met ongeveer 1 procentpunt zonder dat een euro hoeft te worden afgelost. Ook nam de schuld af door opbrengsten uit rentederivaten. Dit droeg 0,5 procentpunt bij aan de schuldafname. Het ministerie van Financiën verwacht een schuldquote aan het eind van het jaar van 52,7 procent.

Schuldquote (% bbp)
   SchuldquoteEMU-norm
'061e kwartaal49,260
2e kwartaal48,660
3e kwartaal47,560
4e kwartaal45,260
'071e kwartaal45,460
2e kwartaal45,660
3e kwartaal44,660
4e kwartaal4360
'081e kwartaal43,960
2e kwartaal43,860
3e kwartaal44,160
4e kwartaal54,760
'091e kwartaal57,560
2e kwartaal56,660
3e kwartaal57,260
4e kwartaal56,860
'101e kwartaal57,660
2e kwartaal59,260
3e kwartaal5960
4e kwartaal59,360
'111e kwartaal59,460
2e kwartaal60,460
3e kwartaal61,160
4e kwartaal61,760
'121e kwartaal62,560
2e kwartaal63,960
3e kwartaal64,960
4e kwartaal66,260
'131e kwartaal66,660
2e kwartaal68,360
3e kwartaal67,860
4e kwartaal67,760
'141e kwartaal67,160
2e kwartaal68,560
3e kwartaal68,160
4e kwartaal67,960
'151e kwartaal68,960
2e kwartaal66,760
3e kwartaal65,860
4e kwartaal64,660
'161e kwartaal64,360
2e kwartaal63,260
3e kwartaal61,660
4e kwartaal61,960
'171e kwartaal59,760
2e kwartaal58,860
3e kwartaal5760
4e kwartaal5760
'181e kwartaal55,160
2e kwartaal5460
3e kwartaal52,960