Concentratie nitraat in het bovenste grondwater

De hoeveelheid nitraat in het bovenste grondwater van agrarische zandgronden is de laatste jaren zo veel gedaald dat de laatste jaren de gemiddelde concentratie schommelt rond de streefwaarde van 50 mg per liter. Voor regio's met klei- en veengrond liggen de concentraties al langer onder de streefwaarde. Dit komt vooral door de aanscherping van bemestingsnormen. Voor agrarische lössgronden liggen de concentraties net boven de streefwaarde.

Concentratie nitraat in bovenste grondwater in landbouwgebieden (mg/l)
 Löss (najaar)Zand (zomer)Klei (winter)Veen (winter)Streefwaarde
2000945550
2001763550
20028164253,250
200385552350
200494785850
20058585417,350
20069566430,7150
20078777371350
20087763285,350
20098158275,550
20107166291150
20117655205,450
2012744719450
20137753176,550
20147056209,350
20156254251250
20165446196,350
Bron: RIVM, Landelijk Meetnet effecten Mestbeleid

Kader

Groene groei vereist een gezond evenwicht tussen economie en natuurlijke hulpbronnen. Grondwater wordt in Nederland gebruikt voor drinkwaterbereiding. Het uitspoelen van stikstof van landbouwgrond naar het grondwater bedreigt de kwaliteit van het drinkwater. Hoge concentraties nitraat kunnen leiden tot het sluiten van drinkwater onttrekkingsputten of tot hogere zuiveringskosten. Een bepalende factor van de nitraatconcentratie in het grondwater is het stikstofoverschot in landbouwgrond. Om de belasting van stikstof naar de bodem en grondwater te verminderen, zijn de normen voor de stikstofbemesting op landbouwgronden stapsgewijs aangescherpt. Het effect hiervan op het nitraatgehalte is de laatste jaren zichtbaar geworden. (CBS, PBL, RIVM, WUR, 2016 en LMM, 2018).

Analyse

Er bestaat een grote spreiding in de nitraatconcentraties tussen de verschillende landbouwsectoren, bedrijfstypen en regio’s voor wat betreft de grondsoort. Bodems onder akkerbouwbedrijven hebben over het algemeen een hoger nitraatoverschot dan bodems onder melkveebedrijven. In het zuiden van Nederland, met zandgronden, zijn de concentraties over het algemeen hoger, onder andere omdat er gewassen geteeld worden op grondsoorten die gevoelig zijn voor uitspoeling.