Import van kritieke materialen: nieuwste inzichten

4. Meest kritieke materialen voor de Nederlandse economie

De voorgaande hoofdstukken laten zien dat Nederland op verschillende manieren afhankelijk is van kritieke materialen en van producten waarin deze materialen zijn verwerkt. Eerdere CBS-onderzoeken brachten daarnaast in kaart in hoeverre Nederland afhankelijk is van kritieke materialen, welke landen een belangrijke rol spelen in de winning en raffinage, en waar kwetsbaarheden in de Nederlandse toeleveringsketens liggen (Aerts et al., 2025; Bohn et al., 2023). Daarmee is echter nog niet duidelijk welke kritieke materialen voor de Nederlandse economie relatief het meest kwetsbaar of belangrijk zijn.

In dit hoofdstuk brengen we daarom de kritikaliteit van de verschillende materialen voor Nederland in beeld. Dit hoofdstuk bouwt hierop voort door niet alleen te kijken naar het leveringsrisico, maar ook naar twee aanvullende dimensies: het belang van een kritiek materiaal voor de Nederlandse economie en de verwachte ontwikkeling van het gebruik ervan. Daarmee ontstaat een breder beeld van welke materialen niet alleen vandaag van belang zijn, maar ook richting de toekomst van betekenis kunnen worden voor de Nederlandse economie. Bovendien kunnen, door het in samenhang presenteren van deze dimensies, de verschillen tussen de kritieke materialen in beeld worden gebracht.

Er bestaan al verschillende methoden om materialen te analyseren vanuit het perspectief van leveringsrisico en economisch belang. Zo berekent de Europese Commissie voor de EU per kritiek materiaal een score voor het economisch belang en het leveringsrisico (Blengini et al., 2017; Grohol & Veeh, 2023). In dit hoofdstuk passen we een eigen benadering toe die specifiek is gericht op de Nederlandse economie en handelsstromen. Door daarnaast de verwachte groei van het gebruik mee te nemen als derde dimensie, kunnen de uitkomsten voor Nederland afwijken van de bevindingen in andere onderzoeken, zoals die van de Europese Commissie en het NMO (Rijksoverheid, 2026).

Kritikaliteit van kritieke materialen als ruwe grondstof of halffabricaat

Figuur 4.1 brengt de kritikaliteit van de 32 kritieke materialen in kaart. Op de horizontale as staat het leveringsrisico en op de verticale as de economische impact. De omvang van de bollen geeft de verwachte groei van het gebruik weer, terwijl de kleur de uiteindelijke kritikaliteit weergeeft: van groen bij een lage kritikaliteit tot rood bij een hoge kritikaliteit. De figuur combineert daarmee de drie dimensies van onze indicator in één overzicht.

De positie van een materiaal in de figuur is een relatieve vergelijking tussen de 32 kritieke materialen. Een lage of hoge positie op een van de dimensies betekent dus niet dat een materiaal wel of niet als kritiek wordt beschouwd. Alle 32 materialen zijn al door de Europese Commissie als kritiek aangemerkt; deze classificatie staat in deze analyse niet ter discussie.

De figuur is opgedeeld in vier kwadranten. Linksonder bevinden zich materialen met zowel een laag leveringsrisico als een lage economische impact. Linksboven staan materialen met een laag leveringsrisico maar een hoge economische impact. Rechtsonder bevinden zich materialen met een hoog leveringsrisico maar een lage economische impact. Rechtsboven ten slotte staan materialen die zowel economisch belangrijk zijn als een hoog leveringsrisico kennen.

Beweeg met je muis over de figuur om de materialen en data te bekijken.

Verwachte groei vraag

Groot

Gemiddeld

Laag

Kritikaliteit

Legenda verloopLegenda verloop

4.1 Kritikaliteit van kritieke materialen als grondstof of tussenproduct, 2024*
Materiaal Leveringsrisico Economische impact Groei Kritikaliteit
Gallium 10,0 5,4 9,0 7,9
Kobalt 6,0 7,5 8,0 7,1
Niobium 8,3 7,2 5,0 6,7
Germanium 8,4 4,1 8,0 6,5
Grafiet 5,5 4,8 9,0 6,2
Silicium metaal 6,8 4,5 7,0 6,0
Tantaal 3,0 10,0 7,0 5,9
Lithium 4,3 4,7 10,0 5,9
Helium 5,0 5,4 6,0 5,5
Nikkel 3,0 7,2 7,0 5,3
Beryllium 4,3 5,4 6,0 5,2
Arseen 5,1 5,3 5,0 5,1
Magnesium 4,4 5,1 6,0 5,1
Fosfor 7,4 4,2 4,0 5,0
PGM 3,6 4,1 8,0 4,9
Vanadium 5,0 2,9 7,0 4,7
Aluminium 2,7 5,9 6,0 4,5
Mangaan 2,5 6,1 6,0 4,5
Titanium 2,6 4,2 6,0 4,0
Boraat 3,1 3,3 6,0 4,0
Bismut 6,4 2,2 4,0 3,9
Wolfraam 3,9 2,7 5,0 3,7
ZAM 5,1 1,0 9,0 3,6
Fosfaaterts 3,0 3,2 4,0 3,4
Koper 1,0 4,7 8,0 3,4
Veldspaat 2,3 6,7 2,0 3,1
Hafnium 3,5 1,8 5,0 3,1
Bariet 2,5 5,0 2,0 2,9
Strontium 3,5 3,0 2,0 2,8
Antimoon 2,8 1,4 4,0 2,5
Vloeispaat 4,7 1,0 3,0 2,5
Cokeskolen 4,6 2,7 1,0 2,3

Het merendeel van de materialen scoort relatief laag op kritikaliteit

Van de 32 materialen vallen er 19 in het kwadrant met een relatief lage economische impact en een relatief laag leveringsrisico in vergelijking met de meest kritieke materialen. Voor deze materialen blijkt de toelevering over het algemeen minder sterk geconcentreerd. Daarnaast groeit de vraag naar het merendeel van deze materialen naar verwachting relatief beperkt. Hierdoor is hun totale kritikaliteit doorgaans lager dan die van de overige materialen. Dit zien we bijvoorbeeld terug bij vloeispaat, antimoon en cokeskolen.

Van alle onderzochte materialen hebben cokeskolen de laagste score voor verwachte vraaggroei. Volgens de IEA (2025b) staat de staalindustrie voor een structurele verduurzaming, waarbij het gebruik van traditionele steenkool in toenemende mate wordt vervangen door onder meer elektrische ovens en productieprocessen op basis van waterstof. Daarnaast wijst het JRC op een stijgende inzet van schroot en recycling om de broeikasgasuitstoot van de Europese staalsector te verminderen (Maury et al., 2025). Hierdoor neemt ook de behoefte aan primaire grondstoffen voor staalproductie af. De economische impact van cokeskolen in Nederland is bovendien relatief beperkt en sterk geconcentreerd in de basismetaalindustrie. De afhankelijkheid werkt daardoor minder breed door naar andere delen van de Nederlandse economie.

Sterke verwachte groei maakt lithium en andere materialen relevanter

Binnen hetzelfde kwadrant valt een groep materialen op met een relatief hoge verwachte groei van het gebruik, terwijl ze op economische impact en leveringsrisico nog relatief laag scoren. Het gaat onder meer om lithium, arseen, vanadium, helium, beryllium, magnesium en platinagroepmetalen. Van alle 32 materialen blijkt lithium de hoogste score voor verwachte groei te hebben. Die groei hangt vooral samen met de verdere opkomst van elektrische voertuigen en grootschalige energieopslag. Toch leidt dit niet automatisch tot een hoge score van de kritikaliteit: het huidige leveringsrisico en de economische impact van lithium in Nederland zijn relatief beperkt. Lithium is daarmee een goed voorbeeld van een materiaal dat vooral vanwege zijn toekomstige belang aandacht verdient, maar op basis van de huidige situatie nog niet tot de meest kritieke materialen behoort op het niveau van materialen.

Koper heeft laagste leveringsrisico

Koper vormt binnen hetzelfde kwadrant een opvallend geval. Het materiaal heeft een relatief hoge economische impact en een sterke verwachte groei van het gebruik, maar het leveringsrisico is relatief laag. Hoewel Chili wereldwijd de grootste producent van koper is, is de productie minder sterk geconcentreerd dan bij sommige andere kritieke materialen. Bovendien importeert Nederland koper ook uit EU-landen, waaronder Duitsland en Polen. Hierdoor valt de kritikaliteit lager uit dan op basis van de economische betekenis en verwachte groei alleen zou worden verwacht.

Koper is door de EU aangemerkt als strategische grondstof. De vraag naar koper zal naar verwachting sterk toenemen door onder meer de uitbreiding van elektriciteitsnetten, elektrificatie en de groei van elektrische toepassingen (IEA, 2026b). Tegelijkertijd wijst IEA (2026b) erop dat de productie uit bestaande en aangekondigde mijnprojecten richting 2035 onvoldoende zal zijn om volledig aan de verwachte vraag te voldoen.

Bij zeldzame aardmetalen zit de kwetsbaarheid elders in de keten

Een andere opvallende groep bestaat uit de zeldzame aardmetalen. Deze zijn van groot belang voor onder meer permanente magneten, die worden toegepast in elektrische voertuigen, windturbines en verschillende hoogwaardige technologieën. Toch hebben de zeldzame aardmetalen in onze analyse de laagste economische impact van alle materialen.

Dit hangt samen met de beperkte directe import en verwerking van ruwe zeldzame aardmetalen in Nederland. Een belangrijk deel van de afhankelijkheid van Nederland zit in componenten en eindproducten waarin de zeldzame aardmetalen al zijn verwerkt. Een analyse die alleen kijkt naar grondstoffen en halffabricaten brengt deze afhankelijkheid daarom maar gedeeltelijk in beeld. Dit is met name relevant voor materialen die vooral via verwerkte producten en componenten de Nederlandse economie binnenkomen.

Een kwetsbare toelevering geeft sommige materialen al een hoge kritikaliteit

Het kwadrant rechtsonder bevat zes materialen met een hoog leveringsrisico en een relatief lage economische impact. Bij deze materialen is de aanvoer dus kwetsbaar, terwijl de materialen in ruwe vorm maar beperkt in Nederland worden gebruikt of verwerkt. De verwachte groei van het gebruik kan de totale kritikaliteit vervolgens verder verhogen.

Gallium is hiervan het duidelijkste voorbeeld en heeft van alle 32 materialen de hoogste totale kritikaliteit. Het leveringsrisico van gallium is het hoogst van alle onderzochte materialen. Dit hangt sterk samen met de dominante positie van China in de productie en verwerking van gallium. Tegelijkertijd ligt de economische impact van gallium net onder de in deze analyse gehanteerde grens voor een relatief hoge economische impact. Gallium zit daarmee dicht tegen het kwadrant met zowel een relatief hoge economische impact als een hoog leveringsrisico aan. Dat gallium toch de hoogste totale kritikaliteit heeft, komt doordat de totale score naast het leveringsrisico en de economische impact ook rekening houdt met de verwachte groei van het gebruik. De combinatie van het zeer hoge leveringsrisico en de sterke verwachte groei, onder meer door toepassingen in geavanceerde halfgeleiders en andere hoogwaardige technologieën, maakt gallium uiteindelijk het meest kritieke materiaal in onze analyse.

Ook germanium kent een zeer hoog leveringsrisico. Het materiaal wordt gebruikt in onder meer infraroodoptica, glasvezeltechnologie en bepaalde vormen van zonne-energie- en halfgeleidertechnologie. Net als bij gallium is de directe economische impact nu nog relatief laag. De hoge kritikaliteit komt vooral voort uit de combinatie van het hoge leveringsrisico, dat net als gallium samenhangt met de dominante positie van China, en de sterk groeiende toekomstige vraag.

Grafiet en siliciummetaal laten eveneens zien hoe een hoge verwachte groei de kritikaliteit kan verhogen ondanks een relatief lage economische impact. Grafiet speelt een centrale rol in de anode van lithium-ionbatterijen en kent een sterk geconcentreerde mondiale toeleveringsketen. Siliciummetaal is onder meer relevant voor zonnecellen en elektronica.

Fosfor vormt binnen dit kwadrant een ander type materiaal. Het leveringsrisico is relatief hoog, mede door de geografische concentratie van de winning buiten de EU. Fosfor wordt in Nederland vooral gebruikt voor de productie van kunstmest. De vraag naar fosfor blijft daardoor belangrijk, maar groeit naar verwachting minder sterk dan die naar materialen die worden aangedreven door de energietransitie, digitalisering en andere snelgroeiende technologieën. Hierdoor blijft de uiteindelijke kritikaliteit van fosfor relatief beperkt.

Bismut heeft binnen deze groep de laagste score voor verwachte groei. Het gebruik is vooral gekoppeld aan toepassingen zoals farmaceutische producten, legeringen en vervanging van lood in specifieke toepassingen. Ook hier leidt de beperkte verwachte groei, ondanks het relatief hoge leveringsrisico, tot een lagere totale kritikaliteit.

Slechts twee materialen met hoge economische impact en hoog leveringsrisico

Rechtsboven in figuur 4.1 bevinden zich slechts twee materialen: kobalt en niobium. Dit zijn daarmee de enige materialen die in onze analyse zowel een hoge economische impact als een hoog leveringsrisico hebben. Omdat beide materialen bovendien relatief sterk scoren op de verwachte groei, behoren zij samen met gallium tot de materialen met de hoogste totale kritikaliteit.

Voor kobalt hangt het hoge leveringsrisico sterk samen met de geografische concentratie van de winning en verwerking. De Democratische Republiek Congo is veruit de belangrijkste producent (JRC, 2023). Kobalt wordt niet alleen gebruikt in batterijen, maar ook in verschillende industriële toepassingen, waaronder hardmetalen gereedschappen en katalysatoren. Hierdoor is het materiaal via verschillende sectoren verbonden met de Nederlandse economie.

Ook bij niobium is sprake van een sterk geconcentreerde markt: Brazilië neemt het overgrote deel van de wereldwijde productie voor zijn rekening (JRC, 2023). Het materiaal wordt vooral toegepast als legeringselement in staal. Via deze toepassingen is het materiaal verbonden met onder meer de metaalindustrie, machinebouw en de bouwsector.

Kritikaliteit van producten met kritieke materialen

De resultaten op het niveau van kritieke materialen hebben laten zien welke materialen op basis van hun eigen leveringsrisico, economische betekenis en verwachte groei als meest kritiek naar voren komen. Daarmee is echter nog niet het volledige beeld van de kwetsbaarheid van de Nederlandse economie in kaart gebracht. Een materiaal kan bijvoorbeeld nauwelijks rechtstreeks door Nederland worden geïmporteerd, terwijl het wel in grote hoeveelheden voorkomt in producten die voor bedrijven in Nederland van belang zijn. De economische afhankelijkheid van een kritiek materiaal kan daardoor groter zijn dan uit de directe import van de grondstof zelf blijkt.

Bohn et al. (2023) laten bijvoorbeeld zien dat de indirecte import van kritieke grondstoffen voor het Nederlandse bedrijfsleven ruim de helft hoger ligt dan de directe import van ruwe materialen. Onze analyse gaat hierin een stap verder. In de volgende analyse nemen we daarnaast producten mee waarin kritieke materialen al vóór invoer in Nederland zijn verwerkt. Daarmee wordt een groter deel van de afhankelijkheid via internationale productieketens zichtbaar.

Figuur 4.2 toont de kritikaliteit van de kritieke materialen verwerkt in producten. Niet alle materialen komen in de figuur terug. Helium, fosfor en cokeskolen zijn niet opgenomen, omdat deze voornamelijk als proces- of hulpstoffen worden gebruikt. Ze worden tijdens het productieproces verbruikt of chemisch omgezet. Helium wordt bijvoorbeeld als koelgas gebruikt bij de fabricage van chips, cokeskolen in hoogovens en fosfor onder meer in chemische processen en voor de productie van kunstmest. Ook arseen en bismut ontbreken in de figuur. Voor deze materialen is geen productinformatie beschikbaar waarmee ze aan specifieke producten kunnen worden gekoppeld.

Beweeg met je muis over de figuur om de materialen en data te bekijken.

Verwachte groei vraag

Groot

Gemiddeld

Laag

Kritikaliteit

Legenda verloopLegenda verloop

4.2 Kritikaliteit van kritieke materialen in producten, 2024*
Materiaal Leveringsrisico Economische impact Groei Kritikaliteit
Gallium 10,0 9,9 9,0 9,6
Germanium 8,4 7,7 8,0 8,0
ZAM 5,1 10,0 9,0 7,7
Grafiet 5,5 9,0 9,0 7,7
Kobalt 6,0 8,9 8,0 7,5
Lithium 4,3 9,5 10,0 7,4
Silicium metaal 6,8 8,3 7,0 7,3
Niobium 8,3 8,9 5,0 7,2
Vanadium 5,0 8,6 7,0 6,7
PGM 3,6 9,7 8,0 6,6
Magnesium 4,4 9,4 6,0 6,3
Beryllium 4,3 8,9 6,0 6,1
Tantaal 3,0 9,5 7,0 5,8
Wolfraam 3,9 9,4 5,0 5,7
Nikkel 3,0 8,9 7,0 5,7
Boraat 3,1 8,6 6,0 5,4
Mangaan 2,5 9,8 6,0 5,3
Aluminium 2,7 8,1 6,0 5,1
Titanium 2,6 7,9 6,0 5,0
Vloeispaat 4,7 7,7 3,0 4,8
Antimoon 2,8 6,2 4,0 4,1
Hafnium 3,5 3,5 5,0 3,9
Koper 1,0 7,6 8,0 3,9
Strontium 3,5 8,3 2,0 3,9
Bariet 2,5 9,1 2,0 3,6
Veldspaat 2,3 8,5 2,0 3,4
Fosfaaterts 3,0 1,0 4,0 2,3

Via producten wordt het economische belang van materialen beter zichtbaar

Het verschil met de resultaten voor materialen is groot. Wanneer wordt gekeken naar producten waarin kritieke materialen zijn verwerkt, krijgen vrijwel alle materialen een hogere economische impact. Dit komt doordat we dan niet alleen kijken naar de sectoren die ruwe grondstoffen en halffabricaten direct verwerken, maar ook naar geïmporteerde (eind)producten waarin deze materialen zijn verwerkt. Hierdoor komen ook afhankelijkheden in andere delen van de Nederlandse economie in beeld.

Tabel 4.3 laat per materiaal de drie belangrijkste geïmporteerde producten zien waarin het materiaal voorkomt. Veel van deze producten, zoals elektrische apparaten, machines en vervoersmiddelen, worden in verschillende sectoren gebruikt. Ook sectoren die zelf geen ruwe grondstoffen verwerken, zijn daardoor afhankelijk van kritieke materialen. Zo maakt de dienstverlening gebruik van computers, telefoons en vervoersmiddelen waarin diverse materialen zijn verwerkt.

Figuur 4.2 laat zien dat slechts twee materialen, hafnium en fosfaaterts, ook nu in het kwadrant met een relatief lage economische impact en een relatief laag leveringsrisico blijven. Bij beide materialen is de afhankelijkheid sterk geconcentreerd in een beperkt aantal toepassingen en sectoren. Hafnium wordt vooral gebruikt in chemische en farmaceutische producten, terwijl fosfaaterts vooral via kunstmest en andere chemische producten in Nederland binnenkomt.

4.3 Top 3 geïmporteerde producten waarin kritieke materialen zijn verwerkt, aandeel in totaal, 2024*
Kritiek materiaalPlaats 1Plaats 2Plaats 3
AluminiumElektrische en elektronische producten (35,4%)Machines, apparaten en werktuigen (25,3%)Vervoersmiddelen/transportmiddelen (16,7%)
AntimoonChemische en farmaceutische producten (44,3%)Vervoersmiddelen/transportmiddelen (29,9%)Elektrische en elektronische producten (25,1%)
BarietVervoersmiddelen/transportmiddelen (32,4%)Machines, apparaten en werktuigen (27,5%)Chemische en farmaceutische producten (22,5%)
BerylliumElektrische en elektronische producten (59,9%)Basismetaal en metaalproducten (29,8%)Machines, apparaten en werktuigen (9,8%)
BoraatChemische en farmaceutische producten (54,4%)Rubber, kunststof, bouwmaterialen (44,8%)Elektrische en elektronische producten (0,8%)
FosfaatertsChemische en farmaceutische producten (100%)
GalliumElektrische en elektronische producten (53,1%)Basismetaal en metaalproducten (39,6%)Rubber, kunststof, bouwmaterialen (7,2%)
GermaniumVervoersmiddelen/transportmiddelen (57,6%)Elektrische en elektronische producten (39,5%)Rubber, kunststof, bouwmaterialen (2,8%)
GrafietElektrische en elektronische producten (79,8%)Rubber, kunststof, bouwmaterialen (17,8%)Vervoersmiddelen/transportmiddelen (1,5%)
HafniumChemische en farmaceutische producten (100%)
KobaltVervoersmiddelen/transportmiddelen (70,3%)Elektrische en elektronische producten (18,8%)Machines, apparaten en werktuigen (7,7%)
KoperElektrische en elektronische producten (47,3%)Machines, apparaten en werktuigen (35,4%)Vervoersmiddelen/transportmiddelen (11%)
LithiumElektrische en elektronische producten (97,1%)Overige goederen (2,4%)Vervoersmiddelen/transportmiddelen (0,5%)
MagnesiumVervoersmiddelen/transportmiddelen (35,9%)Elektrische en elektronische producten (27,3%)Machines, apparaten en werktuigen (19,3%)
MangaanMachines, apparaten en werktuigen (35,9%)Basismetaal en metaalproducten (31,9%)Elektrische en elektronische producten (28,4%)
NikkelBasismetaal en metaalproducten (44,9%)Machines, apparaten en werktuigen (24,6%)Overige industrieproducten (15,7%)
NiobiumVervoersmiddelen/transportmiddelen (82,2%)Machines, apparaten en werktuigen (13,6%)Elektrische en elektronische producten (2,2%)
PlatinagroepmetalenVervoersmiddelen/transportmiddelen (47,2%)Elektrische en elektronische producten (47%)Machines, apparaten en werktuigen (3,1%)
Silicium metaalRubber, kunststof, bouwmaterialen (46,5%)Elektrische en elektronische producten (23,5%)Basismetaal en metaalproducten (16,4%)
StrontiumMachines, apparaten en werktuigen (36,1%)Basismetaal en metaalproducten (34,8%)Elektrische en elektronische producten (21,9%)
TantaalElektrische en elektronische producten (48,7%)Vervoersmiddelen/transportmiddelen (35%)Machines, apparaten en werktuigen (15,3%)
TitaniumChemische en farmaceutische producten (51,8%)Elektrische en elektronische producten (20,4%)Machines, apparaten en werktuigen (12,1%)
VanadiumVervoersmiddelen/transportmiddelen (75,8%)Elektrische en elektronische producten (10,9%)Basismetaal en metaalproducten (4,5%)
VeldspaatRubber, kunststof, bouwmaterialen (100%)
VloeispaatRubber, kunststof, bouwmaterialen (67,2%)Chemische en farmaceutische producten (18,9%)Textiel, kleding en lederproducten (12,3%)
WolfraamBasismetaal en metaalproducten (34,3%)Machines, apparaten en werktuigen (32%)Vervoersmiddelen/transportmiddelen (19,6%)
Zeldzame aardmetalenElektrische en elektronische producten (61%)Vervoersmiddelen/transportmiddelen (21,1%)Machines, apparaten en werktuigen (12,4%)

Bron: CBS.

Veel materialen komen via Europese producten Nederland binnen

Het grootste deel van de materialen komt in het kwadrant met een relatief laag leveringsrisico en een hoge economische impact terecht. Dit hangt samen met de sterke verwevenheid van Nederland met Europese productieketens. Veel kritieke materialen komen daarom niet als losse grondstof, maar verwerkt in producten uit andere EU-landen naar Nederland. Hierdoor kan de economische impact van deze materialen groot zijn, terwijl het directe leveringsrisico relatief laag blijft. Dat betekent echter niet noodzakelijk dat ook eerdere schakels in de internationale toeleveringsketen een laag risico kennen.

Zeldzame aardmetalen springen hierbij het meest in het oog. In de resultaten voor materialen, in figuur 4.1, hebben zij de laagste economische impact van alle materialen. Maar bij producten waarin zeldzame aardmetalen zijn verwerkt, verandert dit beeld compleet, zie figuur 4.2. Zeldzame aardmetalen hebben dan binnen dit kwadrant de hoogste economische impact en komen zelfs op de derde plaats van alle materialen. De afhankelijkheid komt onder meer binnen via elektrische en elektronische producten, zoals computers, telecomapparatuur, en via vervoersmiddelen waarin permanente magneten worden gebruikt.

Ook lithium, platinagroepmetalen, magnesium, wolfraam en aluminium hebben een veel hogere economische impact wanneer naar producten wordt gekeken. Bij lithium komt deze economische impact vrijwel volledig voort uit elektrische en elektronische producten, waaronder batterijcellen en energieopslagsystemen.

Platinagroepmetalen zijn terug te vinden in zowel vervoersmiddelen, bijvoorbeeld in katalysatoren van auto’s, als in elektronische producten zoals printplaten en ICT-goederen. De overstap naar elektrische auto's vermindert het gebruik van platinagroepmetalen in katalysatoren, maar voor met name platina en palladium wordt tegelijkertijd een sterke groei van de vraag verwacht door nieuwe toepassingen, waaronder waterstof-elektrolysers en brandstofcellen (IEA, 2026b; IRENA & NUPI, 2024).

Andere materialen zijn vooral verbonden met de bouw en industrie. Nikkel komt onder meer voor in gelegeerd plaatstaal en medische instrumenten, mangaan in stalen constructies en machines, en veldspaat in keramische bouwmaterialen en producten op basis van cement en kalk. De afhankelijkheid van kritieke materialen beperkt zich daarmee niet tot nieuwe technologieën, maar speelt ook bij meer traditionele economische activiteiten.

Vier materialen schuiven door naar de groep met de hoogste kwetsbaarheid

Een nog grotere verandering is zichtbaar in het kwadrant met zowel een hoog leveringsrisico als een hoge economische impact. Bij de ruwe grondstoffen stonden hier alleen kobalt en niobium. Bij producten komen daar gallium, germanium, siliciummetaal en grafiet bij.

Gallium staat wederom op de eerste plaats van alle materialen. Naast het zeer hoge leveringsrisico speelt ook de grote economische impact via producten een belangrijke rol. Gallium wordt toegepast in elektrische en elektronische producten en in basismetaalproducten, bijvoorbeeld in halfgeleiderelementen, microchips, wafers en gespecialiseerde legeringen. Deze toepassingen zijn belangrijk voor de Nederlandse economie. De economische impact van gallium hangt daarbij niet alleen samen met halfgeleiders zelf, maar ook met de bredere machine- en apparatenindustrie waarin deze worden verwerkt. Machines en machineonderdelen behoren volgens CBS (2024c) tot de meest lucratieve Nederlandse exportproducten, terwijl de halfgeleiderindustrie een belangrijke rol speelt binnen de Nederlandse economie (CBS, 2026).

Ook grafiet, siliciummetaal en germanium schuiven door naar dit kwadrant. Grafiet is vooral belangrijk voor batterijen, waar het wordt gebruikt als anodemateriaal. Dit maakt grafiet van groot belang voor elektrische voertuigen en energieopslag. Volgens IEA (2021) heeft een elektrische auto gemiddeld ongeveer zes keer zoveel minerale grondstoffen nodig als een auto met een verbrandingsmotor. Grafiet is een van de belangrijke batterijmineralen, waardoor de groei van elektrisch rijden ook de vraag naar grafiet sterk doet toenemen (IEA, 2021; IEA, 2026b). Siliciummetaal is onder andere terug te vinden in gevelglas, siliconen en siliciumwafers voor microchips en zonnecellen. Germanium komt voor in onder meer vervoersmiddelen en elektronische producten, bijvoorbeeld in infraroodoptica, sensoren en precisie-instrumenten.

Zowel als materiaal als in verwerkte producten blijven kobalt en niobium in dit kwadrant staan. Hun economische belang blijkt bij de producten vooral naar voren te komen via vervoersmiddelen. Kobalt is onder meer aanwezig in batterijtoepassingen, terwijl niobium wordt gebruikt in hoogwaardig staal. Via auto's, vrachtwagens en andere vervoersmiddelen zijn deze materialen daarmee verbonden met een veel bredere groep economische activiteiten in Nederland dan uit de rechtstreekse invoer van de materialen zelf blijkt.

Kritikaliteit van kritieke materialen in de totale invoer

Figuur 4.4 combineert de resultaten voor materialen als grondstof of halffabricaat met die voor producten waarin deze materialen zijn verwerkt. Tabel 4.5 vult de figuur aan met de onderliggende cijfers voor kritieke materialen als grondstof en halffabricaat, voor (eind)producten en voor het totaal. Hierdoor kunnen de resultaten per materiaal direct met elkaar worden vergeleken.

De vergelijking laat zien dat het beeld van de Nederlandse afhankelijkheid sterk verandert wanneer ook producten worden meegenomen. Vooral het economische belang van sommige materialen blijkt dan veel groter. Dit geldt met name voor materialen die veel toegepast worden in technologie, elektrische apparatuur en toepassingen voor de energietransitie.

Zeldzame aardmetalen zijn hiervan het duidelijkste voorbeeld. Als ruwe grondstof hebben zij een relatief lage economische impact. Wanneer ook producten worden meegenomen, behoren zij juist tot de materialen met de hoogste economische impact. Ook lithium, platinagroepmetalen en mangaan zijn voor de Nederlandse economie aanzienlijk belangrijker wanneer hun toepassing in producten wordt meegenomen.

Hetzelfde geldt voor wolfraam, magnesium en vanadium. Hun economische betekenis hangt vooral samen met verwerkte producten, zoals gereedschappen, onderdelen en legeringen. Koper laat een vergelijkbaar beeld zien, maar om een andere reden. Als ruwe grondstof heeft koper een laag leveringsrisico, terwijl het door zijn brede toepassing in onder meer elektriciteitsinfrastructuur, apparatuur en elektrificatie een groot economisch belang heeft. In combinatie met de sterke verwachte groei van het gebruik maakt dit koper relevant voor de toekomstige leveringszekerheid, ondanks het relatief lage huidige leveringsrisico in deze analyse.

Beweeg met je muis over de figuur om de materialen en data te bekijken.

Verwachte groei vraag

Groot

Gemiddeld

Laag

Kritikaliteit

Legenda verloopLegenda verloop

4.4 Kritikaliteit van kritieke materialen in de totale invoer, 2024*
Materiaal Leveringsrisico Economische impact Groei Kritikaliteit
Gallium 10,0 10,0 9,0 9,7
ZAM 5,1 9,9 9,0 7,7
Germanium 8,4 6,7 8,0 7,7
Grafiet 5,5 8,6 9,0 7,5
Lithium 4,3 9,3 10,0 7,4
Kobalt 6,0 8,2 8,0 7,3
Niobium 8,3 8,5 5,0 7,1
Silicium metaal 6,8 7,4 7,0 7,1
PGM 3,6 9,8 8,0 6,6
Tantaal 3,0 9,5 7,0 5,8
Wolfraam 3,9 8,9 5,0 5,6
Magnesium 4,4 6,7 6,0 5,6
Nikkel 3,0 8,4 7,0 5,6
Helium 5,0 5,7 6,0 5,6
Beryllium 4,3 6,3 6,0 5,5
Vanadium 5,0 4,6 7,0 5,4
Boraat 3,1 7,9 6,0 5,3
Arseen 5,1 5,6 5,0 5,2
Mangaan 2,5 9,3 6,0 5,2
Fosfor 7,4 4,4 4,0 5,1
Aluminium 2,7 7,0 6,0 4,8
Titanium 2,6 6,6 6,0 4,7
Vloeispaat 4,7 6,0 3,0 4,4
Bismut 6,4 2,3 4,0 3,9
Strontium 3,5 7,7 2,0 3,8
Koper 1,0 6,4 8,0 3,7
Antimoon 2,8 4,1 4,0 3,6
Veldspaat 2,3 7,9 2,0 3,3
Fosfaaterts 3,0 2,9 4,0 3,3
Bariet 2,5 5,4 2,0 3,0
Hafnium 3,5 1,0 5,0 2,6
Cokeskolen 4,6 2,8 1,0 2,3

Zes materialen vallen op door hoog leveringsrisico en groot economisch belang

Zes materialen combineren een hoog leveringsrisico met een groot economisch belang en een sterke verwachte groei: gallium, germanium, grafiet, kobalt, niobium en siliciummetaal. Gallium heeft daarbij de hoogste totale kritikaliteit. De mondiale productie en verwerking zijn sterk geconcentreerd in China. Tegelijkertijd is gallium belangrijk voor de Nederlandse economie, onder meer vanwege de toepassing in halfgeleiders en andere elektronische producten.

Voor germanium, grafiet en siliciummetaal neemt het economische belang vooral toe wanneer ook de producten waarin deze materialen zijn verwerkt worden meegenomen. Kobalt en niobium behoren zowel als grondstof of halffabricaat als via verwerkte (eind)producten tot de meest kritieke materialen.

6 van de 32 kritieke materialen zijn het meest kritiek voor Nederland door hun hoge leveringsrisico, grote economische belang en sterke verwachte groei6 van de 32 kritieke materialen zijn het meest kritiek voor Nederland door hun hoge leveringsrisico, grote economische belang en sterke verwachte groei

 

Import uit Europa kan afhankelijkheden eerder in de keten aan het zicht onttrekken

Het merendeel van de materialen valt in figuur 4.4 in de categorie met een laag leveringsrisico en een hoog economisch belang. Nederland importeert veel producten uit Europese buurlanden en andere relatief betrouwbare handelspartners, vooral als het gaat om (eind)producten waarin kritieke materialen zijn verwerkt. Dit betekent echter niet dat de levering van deze kritieke materialen in het algemeen weinig leveringsrisico’s kent.

Een voordeel van de analyse op productniveau is dat een deel van de afhankelijkheden verderop in de keten wel zichtbaar wordt. Zo wordt voor landen als China beter in beeld gebracht dat zij niet alleen betrokken zijn bij de winning van grondstoffen, maar ook bij de verwerking en fabricage van producten, zoals ook wordt beschreven door Bohn et al. (2023) en Aerts et al. (2025).

Toch blijven delen van de toeleveringsketen buiten beeld. Kritieke materialen in een geïmporteerd product kunnen bijvoorbeeld afkomstig zijn uit landen die een belangrijke rol spelen in eerdere stappen van de keten. Wanneer deze schakels sterk geconcentreerd zijn, kan een verstoring daar alsnog gevolgen hebben voor bedrijven in Nederland, ook wanneer het product zelf uit een EU-land wordt ingevoerd.

Voor beleid betekent dit dat niet alleen de beschikbaarheid van kritieke grondstoffen aandacht vraagt, maar ook de afhankelijkheden verder terug in de toeleveringsketens van geïmporteerde producten. Een product kan bijvoorbeeld vanuit een EU-land worden geïmporteerd, terwijl belangrijke onderdelen of materialen voor de productie ervan afhankelijk zijn van een klein aantal landen, zoals China. Omdat Nederland voor veel materialen vooral via producten afhankelijk is, is het relevant om beter zicht te krijgen op de herkomst en afhankelijkheden in deze schakels van de keten.

De resultaten in figuur 4.4 en tabel 4.5 moeten daarom worden gezien als een indicatie van de Nederlandse afhankelijkheid op basis van de beschikbare handels- en productinformatie en niet als een volledig beeld van alle risico's in internationale toeleveringsketens. Meer inzicht in de oorsprong van materialen en componenten in eerdere productiestappen kan dit beeld verder aanvullen.

4.5 Kritikaliteit van de 32 kritieke materialen als grondstof/tussenproduct, in (eind)producten en totaal, gerangschikt naar totale kritikaliteit
Kritiek materiaalKritiek materiaal als grondstof/halffabricaatKritiek materiaal als eindproductTotaal
Gallium7,99,69,7
Germanium6,58,07,7
Zeldzame aardmetalen3,67,77,7
Grafiet6,27,77,5
Lithium5,97,47,4
Kobalt7,17,57,3
Niobium6,77,27,1
Silicium metaal6,07,37,1
Platinagroepmetalen4,96,66,6
Tantaal5,95,85,8
Helium5,55,6
Magnesium5,16,35,6
Nikkel5,35,75,6
Wolfraam3,75,75,6
Beryllium5,26,15,5
Vanadium4,76,75,4
Boraat4,05,45,3
Arseen5,15,2
Mangaan4,55,35,2
Fosfor5,05,1
Aluminium4,55,14,8
Titanium4,05,04,7
Vloeispaat2,54,84,4
Bismut3,93,9
Strontium2,83,93,8
Koper3,43,93,7
Antimoon2,54,13,6
Fosfaaterts3,42,33,3
Veldspaat3,13,43,3
Bariet2,93,63,0
Hafnium3,14,02,6
Cokeskolen2,32,3

Bron: CBS.

Noot: Lege velden betekenen dat voor het betreffende materiaal geen productinformatie beschikbaar is. Het totaal betreft geen optelsom van de afzonderlijke categorieën. De kritikaliteit wordt opnieuw berekend op basis van het totaal van grondstoffen, tussenproducten en (eind)producten.

7) De cijfers in dit hoofdstuk zijn verkregen door gegevens van de Nationale Rekeningen te combineren met die van de statistiek Internationale Handel in Goederen, waarbij de cijfers van de Nationale Rekeningen als leidend worden beschouwd. Door verschillen in definities en methoden wijken deze cijfers af van de cijfers in hoofdstuk 2 die zijn gebaseerd op bronstatistieken. Voor meer informatie zie ook het leeskader in hoofdstuk 3. Daarnaast is in dit hoofdstuk alleen de invoer voor de Nederlandse markt meegenomen; invoer voor wederuitvoer en doorvoer is weggelaten, tenzij anders vermeld.