4. Digitalisering en productiviteit bedrijven
In hoofdstukken 2 en 3 werd de samenhang tussen digitalisering en productiviteit voor bedrijfstakken geanalyseerd en gerelateerd aan de productiviteit van bedrijven binnen die bedrijven en de onderlinge verdeling van arbeid. Dit hoofdstuk zoomt verder in op productiviteitsverschillen tussen meer en minder gedigitaliseerde bedrijven. Het blijkt dat hoog gedigitaliseerde bedrijven in bijna alle bedrijfstakken een hoger productiviteitsniveau hebben dan laag gedigitaliseerde bedrijven. Dit komt doordat de hoog gedigitaliseerde bedrijven productiever zijn, maar ook doordat in deze groep de meer productieve bedrijven relatief groot zijn. Naast verschillen in het productiviteitsniveau zijn er verschillen in de productiviteitsontwikkeling van hoog en laag gedigitaliseerde bedrijven. Het beeld is echter weinig consistent. In sommige bedrijfstakken is de ontwikkeling hoger voor de hoog gedigitaliseerde bedrijven, maar in andere bedrijfstakken juist voor de laag gedigitaliseerde bedrijven.
Voor de analyses in dit hoofdstuk is gebruik gemaakt van een dataset die gegevens bevatte over de digitaliseringsgraad van bedrijven verzameld in de enquête ict-gebruik bedrijven (2015 en 2019), gekoppeld met dezelfde gegevens als in hoofdstuk 2 en 3 over de arbeidsproductiviteit van deze bedrijven in 2015, 2019 en 2022. Tabel 4.1 geeft de kenmerken van de bedrijven in de twee cohorten. In de Appendix (Analysesamples) wordt een uitgebreidere toelichting gegeven.
| 2015-2019 | 2015 | 2019-2022 | 2019 | |
|---|---|---|---|---|
| Aantal bedrijven | Hoog- gedigitalisserde bedrijven (%) | Aantal bedrijven | Hoog- gedigitalisserde bedrijven (%) | |
| Voedings-,genotmiddelenindustrie | 129 | 47,3 | 141 | 47,5 |
| Textiel-,kleding-,lederindustrie | 66 | 42,4 | 66 | 45,5 |
| Hout-,papier-,grafische industrie | 174 | 45,4 | 161 | 37,3 |
| Chemische en procesindustrie | 266 | 44 | 279 | 49,5 |
| Basismetaal,metaalprod.-industrie | 220 | 29,5 | 229 | 31,9 |
| Electr.(apparaten),electron.industrie | 293 | 52,6 | 305 | 60,7 |
| Transportmiddelenindustrie | 109 | 34,9 | 119 | 47,1 |
| Overige industrie en reparatie | 190 | 48,9 | 229 | 46,7 |
| Bouwnijverheid | 366 | 44,5 | 403 | 52,1 |
| Autohandel en -reparatie | 149 | 63,1 | 163 | 52,8 |
| Groothandel en handelsbemiddeling | 618 | 68,3 | 696 | 70,4 |
| Detailhandel (niet in auto's) | 328 | 48,8 | 440 | 57,3 |
| Vervoer en opslag | 394 | 37,6 | 449 | 45 |
| Logies-, maaltijd- en drankverstrekking | 194 | 45,9 | 278 | 36,3 |
| Informatie en communicatie | 495 | 80,8 | 603 | 84,7 |
| Specialistische zakelijke diensten | 515 | 64,1 | 674 | 70,3 |
| Verhuur en overige zakelijke diensten | 293 | 40,6 | 333 | 45,3 |
| Bron: CBS. | ||||
Meer gedigitaliseerde bedrijven zijn productiever
Figuur 4.2 geeft het verschil in het productiviteitsniveau voor hoog gedigitaliseerde en laag gedigitaliseerde bedrijven. In 2015 en 2019 was voor bijna alle bedrijfstakken het productiviteitsniveau van de groep hoog gedigitaliseerde bedrijven hoger dan voor de groep laag gedigitaliseerde bedrijven. Voor de meeste bedrijfstakken, zoals de elektrische (apparaten) en elektronische industrie, is er een persisterend (in 2015 én 2019) productiviteitsverschil tussen hoog- en laag gedigitaliseerde bedrijven, dat in veel gevallen iets groter is in 2019. Voor andere bedrijfstakken, zoals de voeding- en genotmiddelenindustrie, was er in 2019 een verschil tussen hoog- en laag gedigitaliseerde bedrijven dat in 2015 nog niet (prominent) aanwezig was.
| Bedrijfstak | 2015 (%) | 2019 (%) |
|---|---|---|
| Voedings-,genotmiddelenindustrie | 7,0 | 48,9 |
| Textiel-,kleding-,lederindustrie | 12,0 | 21,4 |
| Hout-,papier-,grafische industrie | 10,4 | 17,0 |
| Chemische en procesindustrie | 72,9 | 18,2 |
| Basismetaal,metaalprod.-industrie | 5,7 | 14,2 |
| Electr.(apparaten),electron.industrie | 41,8 | 58,0 |
| Transportmiddelenindustrie | 40,0 | 51,8 |
| Overige industrie en reparatie | 3,1 | 51,3 |
| Bouwnijverheid | -17,1 | 0,2 |
| Autohandel en -reparatie | -7,8 | 5,4 |
| Groothandel en handelsbemiddeling | -28,7 | 2,3 |
| Detailhandel (niet in auto's) | -1,5 | -0,8 |
| Vervoer en opslag | 4,5 | 13,3 |
| Logies-, maaltijd- en drankverstrekking | 44,0 | 28,1 |
| Informatie en communicatie | 16,8 | 75,7 |
| Specialistische zakelijke diensten | 31,0 | 55,0 |
| Verhuur en overige zakelijke diensten | 16,4 | 13,4 |
Het verschil in totale productiviteit van de groepen hoog en laag gedigitaliseerd kan voortkomen uit verschillen in de gemiddelde productiviteit binnen die groepen, maar ook (zoals beschreven in hoofdstuk 2) samenhangen met efficiëntere arbeidsverdeling. Figuren 4.3a en 4.3b geven de bijdrage van de gemiddelde productiviteit van bedrijven en de efficiëntie van de arbeidsverdeling aan het verschil in productiviteit tussen hoog en laag gedigitaliseerde bedrijven (zie Hoofdstuk 2 voor uitleg).
Figuur 4.3a laat zien dat in alle bedrijfstakken, met uitzondering van overige industrie en reparatie (2015), bouwnijverheid (2015 en 2019), autohandel en -reparatie (2019) en groothandel- en handelsbemiddeling (2015), de gemiddelde productiviteit van hoog gedigitaliseerde bedrijven hoger was dan die van laag gedigitaliseerde bedrijven.
| Bedrijfstak | 2015 (%) | 2019 (%) |
|---|---|---|
| Voedings-,genotmiddelenindustrie | 6,7 | 21,4 |
| Textiel-,kleding-,lederindustrie | 48,9 | 21,5 |
| Hout-,papier-,grafische industrie | 4,9 | 8,7 |
| Chemische en procesindustrie | 36,8 | 24,9 |
| Basismetaal,metaalprod.-industrie | 7,7 | 13,0 |
| Electr.(apparaten),electron.industrie | 6,6 | 15,8 |
| Transportmiddelenindustrie | 4,5 | 20,9 |
| Overige industrie en reparatie | -12,1 | 7,9 |
| Bouwnijverheid | -4,6 | -7,5 |
| Autohandel en -reparatie | 1,3 | -3,9 |
| Groothandel en handelsbemiddeling | -2,5 | 4,7 |
| Detailhandel (niet in auto's) | 5,9 | 9,9 |
| Vervoer en opslag | 11,3 | 16,7 |
| Logies-, maaltijd- en drankverstrekking | 40,7 | 39,1 |
| Informatie en communicatie | 17,4 | 22,9 |
| Specialistische zakelijke diensten | 6,5 | 14,6 |
| Verhuur en overige zakelijke diensten | 26,3 | 39,1 |
Figuur 4.3b laat zien dat er, naast een bijdrage van de gemiddelde productiviteit (figuur 4.3a), in veel bedrijfstakken een positieve bijdrage van een efficiënte arbeidsverdeling is. In deze bedrijfstakken draagt de verdeling van arbeid over de meer- en minder productieve bedrijven bij aan het verschil in productiviteit tussen de groepen meer en minder gedigitaliseerde bedrijven. Bij hoger gedigitaliseerde bedrijven in deze bedrijfstakken is het personeel dus in ruimere mate werkzaam bij de meer productievere bedrijven dan bij de lager gedigitaliseerde bedrijven. Opvallend is dat in sommige bedrijfstakken, zoals verhuur en overige zakelijke diensten de hoger gedigitaliseerde bedrijven wel productiever zijn dan de minder gedigitaliseerde bedrijven, maar dat dit voordeel grotendeels teniet wordt gedaan doordat in de meer gedigitaliseerde groep bedrijven de minder productieve bedrijven relatief groot zijn.
| Bedrijfstak | 2015 (%) | 2019 (%) |
|---|---|---|
| Voedings-,genotmiddelenindustrie | 0,3 | 27,5 |
| Textiel-,kleding-,lederindustrie | -37,0 | -0,1 |
| Hout-,papier-,grafische industrie | 5,5 | 8,4 |
| Chemische en procesindustrie | 36,1 | -6,7 |
| Basismetaal,metaalprod.-industrie | -2,0 | 1,2 |
| Electr.(apparaten),electron.industrie | 35,1 | 42,2 |
| Transportmiddelenindustrie | 35,5 | 30,9 |
| Overige industrie en reparatie | 15,2 | 43,4 |
| Bouwnijverheid | -12,5 | 7,7 |
| Autohandel en -reparatie | -9,1 | 9,2 |
| Groothandel en handelsbemiddeling | -26,2 | -2,3 |
| Detailhandel (niet in auto's) | -7,3 | -10,6 |
| Vervoer en opslag | -6,9 | -3,3 |
| Logies-, maaltijd- en drankverstrekking | 3,2 | -11,0 |
| Informatie en communicatie | -0,5 | 52,8 |
| Specialistische zakelijke diensten | 24,5 | 40,4 |
| Verhuur en overige zakelijke diensten | -9,9 | -25,7 |
Wisselend beeld digitalisering en productiviteitsontwikkeling bedrijven
Figuur 4.4 laat het verschil in de totale productiviteitsontwikkeling tussen de groepen hoog en laag gedigitaliseerde bedrijven zien voor de perioden 2015-2019 en 2019-2022. Er zijn verschillen in de productiviteitsontwikkeling tussen de groepen hoog en laag gedigitaliseerde bedrijven, variërend van -25 procent tot +19 procent. Het beeld is verder weinig consistent. Er is aanzienlijke variatie tussen bedrijfstakken, maar ook binnen bedrijfstakken zijn er aanzienlijke verschillen tussen de twee perioden.
| Bedrijfstak | 2015-2019 (%) | 2019-2022 (%) |
|---|---|---|
| Voedings-,genotmiddelenindustrie | -0,9 | -8,9 |
| Textiel-,kleding-,lederindustrie | -0,2 | 1,5 |
| Hout-,papier-,grafische industrie | 10,4 | -17,5 |
| Chemische en procesindustrie | -17,6 | 19 |
| Basismetaal,metaalprod.-industrie | 7,8 | -9,6 |
| Electr.(apparaten),electron.industrie | 14,1 | 16,2 |
| Transportmiddelenindustrie | 2,1 | -1,8 |
| Overige industrie en reparatie | 6,3 | -20,3 |
| Bouwnijverheid | 6,7 | -1,2 |
| Autohandel en -reparatie | 10,7 | 5,4 |
| Groothandel en handelsbemiddeling | 11,3 | -6,4 |
| Detailhandel (niet in auto's) | 13,8 | -25,4 |
| Vervoer en opslag | 4,6 | 10,7 |
| Logies-, maaltijd- en drankverstrekking | -9,9 | 11,9 |
| Informatie en communicatie | 4,9 | 2,6 |
| Specialistische zakelijke diensten | -15,9 | 9 |
| Verhuur en overige zakelijke diensten | -1,1 | -5,6 |
Concluderend kan worden gesteld dat de digitaliseringsgraad van bedrijven (veelal positief) samenhangt met het totale productiviteitsniveau. Ten dele hangen de verschillen in de totale productiviteit van de groepen hoog en laag gedigitaliseerde bedrijven samen met een verschil in de verdeling van arbeid over meer en minder productieve bedrijven. Er is geen consistente samenhang tussen de digitaliseringsgraad van bedrijven en de productiviteitsontwikkeling.