5. Producten met kritieke materialen

Tot dusverre werden de cijfers van de import van kritieke materialen geanalyseerd. Veel producten bevatten echter kritieke materialen, hoewel dat niet van de buitenkant zichtbaar is. Figuur 5.1 toont een overzicht van de grootste leveranciers van producten met kritieke materialen. Het gaat hier om alle goederen met kritieke materialen, inclusief de grondstoffen zelf, maar vooral de eindproducten wegen zwaar mee bij de invoerwaarde (omdat we hier kijken naar totale productwaarde⁴⁾. De figuur laat zien dat China in 2024 voor Nederland de grootste leverancier was van producten met kritieke materialen, met een totale productwaarde van 58,4 miljard euro. Daarna volgen Duitsland (48,8 miljard euro) en de VS (33,5 miljard euro) en op grote afstand België, VK, Ierland, Taiwan, Japan, Frankrijk en Polen.

Exclusief quasi-doorvoer verandert de volgorde, omdat China disproportioneel veel hightech producten zoals lithium-ion-accu’s, zonnepanelen, telefoons of laptops via Nederland doorvoert. Maar liefst de helft van de uit China ingevoerde producten met kritieke materialen wordt meteen, in buitenlands eigendom, doorgevoerd naar andere landen. Voor alle andere landen in de top 10 van leveranciers is het aandeel quasi-doorvoer veel kleiner. Dat is de reden dat Duitsland, exclusief quasi-doorvoer, met afstand de grootste leverancier is van producten met kritieke materialen. Op enige afstand volgen China en de VS. Duitsland en China zijn de belangrijkste leveranciers van technologie voor de energietransitie (CBS, 2024a) en elektrische auto’s worden in toenemende mate uit China gehaald (CBS, 2024b). Daarnaast komt circa driekwart van de ingevoerde accu’s uit China (CBS, 2023a) en circa 89 procent van alle zonnepanelen die in Nederland binnenkomen (CBS, 2023b).

Dat het hier in de eerste plaats om hightechproducten gaat, is te zien in figuur 5.2. Daarin staan de door Nederland ingevoerde producten met kritieke materialen gerangschikt naar importwaarde. Computeronderdelen, telefoons en routers, laptops en tablets en onderdelen van gespecialiseerde machines – zoals chipmachines – en zonnepanelen staan allen hoog genoteerd. Ook de zorg is een belangrijke afnemer, gezien de hoge notering van geneesmiddelen, farmaceutische producten en medische instrumenten. Verderop in de lijst staan producten zoals protheses en lithium-ion-accu's. 

In figuur 5.2 wordt elk product maar 1 keer meegeteld, ook al bevat het meerdere kritieke materialen als bouwsteen. Rangschikken we de producten op basis van het aantal kritiek materialen per product dan komen met name voertuigen bovendrijven: baggerschepen, boten, helikopters, tanks, auto’s en vliegtuigen. Dergelijke voertuigen bevatten 15 tot 22 kritieke materialen als onderdeel.

Ten slotte is het ook mogelijk om de drie tot nu toe geanalyseerde dimensies (kritieke materialen, producten en landen van herkomst) samen te brengen. Tabel 5.3 laat zien welke kritieke materialen het meest werden geïmporteerd wanneer we alle import meetellen, van grondstof tot eindproduct. Dan valt op dat aluminium en koper het meest voorkomen bij de import. Zo is aluminium betrokken bij de import van 233 miljard euro op productniveau, koper bij 219 miljard euro. Zeldzame aardmetalen staan op plek 3 en worden dus nauwelijks als grondstof geïmporteerd (zie hoofdstuk 2, 3 en 4), maar juist heel veel als onderdeel van eindproducten. Hetzelfde geldt voor scandium⁵⁾ op plek 4. Cokeskolen – een veel ingevoerd kritiek materiaal zoals we eerder zagen – komt helemaal niet voor als eindproduct of halffabricaat; dat verklaart de lage notering in de algehele importrangschikking. Hetzelfde geldt voor bijvoorbeeld fosfaaterts.

De tabel laat ook zien wie de grootste leveranciers voor elk kritiek materiaal zijn, wanneer de gehele import werd meegenomen. In 2024 was China, inclusief quasi-doorvoer, 13 keer de grootste leverancier en daarna volgde Duitsland met 10 noteringen en op enige afstand de VS met 2 noteringen. In lijn met figuur 5.1 verandert dat beeld wanneer we de quasi-doorvoer uitsluiten: China is dan nog maar 4 keer de grootste leverancier, net zoveel als de VS. Duitsland passeert China dan op vele fronten en was in 2024 maar liefst 18 keer de grootste leverancier. Een belangrijke nuance daarbij is dat China voor de import van alle kritieke materialen belangrijk blijft, ook zonder quasi-doorvoer. China staat voor alle kritieke materialen in de top 10 van belangrijkste leveranciers en zelfs 20 keer in de top 3 (18 keer zonder quasi-doorvoer). Een tweede nuance is dat hier niet verder is gekeken dan de directe import van producten met kritieke materialen. Het is heel aannemelijk dat een belangrijk deel van de producten uit de VS en Duitsland ook zijn oorsprong in China vindt door het gebruik van kritieke materialen uit China. Verder onderzoek moet hier uitsluitsel over geven.