afbeelding van recyclen

Hoeveel grondstoffen gebruiken we? Waar gaat ons afval heen?

Om de Nederlandse economie draaiende te houden, hebben we allerlei grondstoffen nodig. Deze grondstoffen komen vaak uit het milieu: natuurlijke hulpbronnen in binnen- en buitenland, bijvoorbeeld hout en aardolie, worden in Nederland gebruikt om producten te maken. Uiteindelijk belanden (delen van) deze materialen weer in het milieu, bijvoorbeeld als uitstoot door verbranding, of komen ze op de stortplaats terecht. Afval kan ook worden hergebruikt om nieuwe producten te maken en op die manier binnen de economie blijven.

Het CBS monitort samen met andere kennisinstellingen de voortgang van Nederland richting een circulaire economie (zie de ICER). Daarbij doen zich allerlei vraagstukken voor zoals wat een circulaire economie eigenlijk is en hoe je het kan meten. Het CBS draagt bij aan beantwoording ervan, met onder andere de materiaalstroom- en afvalrekeningen.

Materiaalstroomrekeningen

Om weer te geven hoe grondstoffen zich van en naar de Nederlandse economie bewegen, stelt het CBS jaarlijks de materiaalstroomrekeningen samen. Hierin staan de gegevens over de materialen die de Nederlandse economie binnenkomen en weer verlaten. Naast de directe winning van grondstoffen uit het milieu, horen hier dus ook de import en export van producten bij. Deze producten kunnen ruwe materialen (grondstoffen), halffabricaten of eindproducten zijn. Er wordt hierbij ook onderscheid gemaakt tussen verschillende typen materialen: biomassa, metalen, mineralen en fossiele energiedragers.

Uit de gegevens van de materiaalstroomrekeningen kan de directe Nederlandse materiaalconsumptie (winning plus import, min export) berekend worden.
De cijfers zijn consistent met de definities uit de nationale rekeningen. In combinatie met het bruto nationaal product worden ze gebruikt om een idee te krijgen hoe efficiënt we materialen gebruiken.

De materiaalstroomrekeningen zijn een onderdeel van de Europese milieurekeningen en worden jaarlijks gerapporteerd aan Eurostat. Daarnaast worden de gegevens ook gepubliceerd op StatLine en vormen ze input voor publicaties over de circulaire economie en grondstofvoetafdrukken. Voor het samenstellen van de materiaalstroomrekeningen worden onder andere CBS-statistieken over de internationale handel en de landbouw en visserij gebruikt.

Materiaalconsumptie per inwoner 1)
 Materiaalconsumptie per inwoner * (1996 = 100)
1996100
1997100
199897
1999100
2000101
200199
200289
200387
200491
200589
200691
200795
2008100
200993
201093
201190
201286
201381
201483
201589
201680
201774
201876
201971
1)Consumptie is hier gelijkgesteld aan de binnenlandse winning plus de invoer minus de uitvoer. Ophoogzand is buiten beschouwing gelaten.

Afvalrekeningen

Om ook een beeld te krijgen van wat er met het overgebleven afval en reststoffen gebeurt, stelt het CBS – als onderdeel van de milieurekeningen – tweejaarlijks de afvalrekeningen samen. De afvalrekeningen bestaan uit een balans met gegevens over waar het vaste afval en de reststoffen in Nederland vandaan komen (herkomst) en waar ze naar toe gaan (bestemming).
In de afvalrekeningen zijn de stromen van 16 verschillende stoffen te volgen. Bij de herkomst wordt onderscheid gemaakt tussen huishoudens, de verschillende sectoren van de Nederlandse economie en het buitenland. Bij de bestemming kijken we naar de afvalverwerkingsmethoden in Nederland – hergebruik, verbranden en storten/lozen – en export.

Ontwikkeling afvalverwerking in Nederland
JaarHergebruik (1990 = 100)Verbranding (1990 = 100)Storten en lozen (1990 = 100)
1990100100100
199211010481
199411611265
199613214651
199814817542
200016117731
200216120025
200415120611
200615322320
200816625613
201015327010
20121652739
201416429010
20161612919
2018*16528410

Zoals de term ‘balans’ suggereert, is de totale herkomst (productie plus import) altijd gelijk aan de totale bestemming (Nederlandse verwerking plus export). Om dit te bewerkstelligen worden cijfers over de verwerking van al het in Nederland vrijgekomen afval omgezet naar de hoeveelheid afval die in Nederland wordt verwerkt. We nemen dan dus ook de verwerking van geïmporteerd afval mee.

Ook worden de overgebleven verschillen tussen de herkomst en bestemming weggewerkt. Door deze aanpassingen en de ruim gehanteerde afvaldefinitie, wijken cijfers uit de afvalrekeningen in een aantal gevallen af van de afvalcijfers die elders worden gepubliceerd.

De afvalrekeningen vormen een gebalanceerd en geïntegreerd geheel, met cijfers die consistent zijn in de tijd. Voor kwaliteitsdoeleinden worden de resultaten steevast vergeleken met afvaldata die elders gepubliceerd worden.

De afvalrekeningen worden gepubliceerd op StatLine en opgenomen in publicaties over milieurekeningen. Ze worden ook gebruikt in publicaties over de Circulaire Economie.

Belangrijkste bronnen

De afvalrekeningen worden samengesteld op basis van de afvaldatabase van Rijkswaterstaat leefomgeving (RWS), waarin gegevens zijn samengebracht uit een aantal CBS-afvalstatistieken en andere registraties en onderzoeken. De in- en uitvoer van niet-gevaarlijk afval komt uit de internationale handelsstatistiek.