Energiebalans; aanbod, omzetting en verbruik

Energiebalans; aanbod, omzetting en verbruik

Energiedragers Perioden Energieaanbod Totaal aanbod (TPES) (PJ) Energieaanbod Winning (PJ) Energieaanbod Invoer (PJ) Energieaanbod Uitvoer (PJ) Energieaanbod Invoersaldo (PJ) Energieaanbod Bunkering (PJ) Energieaanbod Voorraadmutatie (PJ) Totaal energieverbruik (PJ) Energieomzetting Inzet energie voor omzetting Totaal inzet (PJ) Energieomzetting Inzet energie voor omzetting Inzet elektriciteit/WKK-omzetting (PJ) Energieomzetting Inzet energie voor omzetting Inzet andere omzetting (PJ) Energieomzetting Productie energie uit omzetting Totaal productie (PJ) Energieomzetting Productie energie uit omzetting Productie elektriciteit/WKK-omzetting (PJ) Energieomzetting Productie energie uit omzetting Productie andere omzetting (PJ) Energieomzetting Saldo inzet-productie energie Totaal saldo energieomzetting (PJ) Energieomzetting Saldo inzet-productie energie Saldo elektriciteit/WKK-omzetting (PJ) Energieomzetting Saldo inzet-productie energie Saldo andere omzetting (PJ) Eigen verbruik energiesector Totaal (PJ) Eigen verbruik energiesector Olie- en gaswinning (PJ) Eigen verbruik energiesector Cokesfabrieken (PJ) Eigen verbruik energiesector Raffinaderijen (PJ) Eigen verbruik energiesector Totaal energiebedrijven (PJ) Finaal verbruik Finaal energieverbruik Totaal (PJ) Finaal verbruik Finaal energieverbruik Nijverheid (exclusief de energiesector) Totaal (PJ) Finaal verbruik Finaal energieverbruik Nijverheid (exclusief de energiesector) IJzer- en staalindustrie (PJ) Finaal verbruik Finaal energieverbruik Nijverheid (exclusief de energiesector) Chemie en farmaceutische industrie (PJ) Finaal verbruik Finaal energieverbruik Nijverheid (exclusief de energiesector) Non-ferrometalenindustrie (PJ) Finaal verbruik Finaal energieverbruik Nijverheid (exclusief de energiesector) Bouwmaterialenindustrie (PJ) Finaal verbruik Finaal energieverbruik Nijverheid (exclusief de energiesector) Transportmiddelenindustrie (PJ) Finaal verbruik Finaal energieverbruik Nijverheid (exclusief de energiesector) Metaalproducten en machine-industrie (PJ) Finaal verbruik Finaal energieverbruik Nijverheid (exclusief de energiesector) Delfstoffenwinning (geen olie en gas) (PJ) Finaal verbruik Finaal energieverbruik Nijverheid (exclusief de energiesector) Voedings- en genotmiddelenindustrie (PJ) Finaal verbruik Finaal energieverbruik Nijverheid (exclusief de energiesector) Papier- en grafische industrie (PJ) Finaal verbruik Finaal energieverbruik Nijverheid (exclusief de energiesector) Houtindustrie (PJ) Finaal verbruik Finaal energieverbruik Nijverheid (exclusief de energiesector) Bouwnijverheid (PJ) Finaal verbruik Finaal energieverbruik Nijverheid (exclusief de energiesector) Textiel-, kleding- en lederindustrie (PJ) Finaal verbruik Finaal energieverbruik Nijverheid (exclusief de energiesector) Overige industrie en onbekend (PJ) Finaal verbruik Niet-energetisch gebruik Nijverheid (exclusief de energiesector) (PJ)
Totaal energiedragers 2019 3.045,2 1.425,6 10.300,1 7.967,4 2.332,7 624,5 -88,6 3.058,7 5.446,9 991,2 4.455,7 4.952,6 612,5 4.340,0 494,4 378,7 115,7 187,3 28,6 8,0 146,1 4,6 1.857,9 566,7 37,9 296,9 11,1 23,9 5,0 22,9 4,9 92,2 23,7 1,8 28,7 4,0 13,5 491,7
Hernieuwbare energie 2019 231,8 267,8 23,8 60,0 -36,2 0,1 232,1 186,6 144,4 42,2 186,6 144,4 42,2 . . . . . 45,5 4,8 . 0,2 . 0,0 . . . 1,8 1,8 0,5 0,2 . 0,2
Totaal windenergie 2019 41,4 41,4 41,4 41,4 41,4 41,4 41,4 . . . . .
Windenergie op land 2019 28,6 28,6 28,6 28,6 28,6 28,6 28,6 . . . . .
Windenergie op zee 2019 12,9 12,9 12,9 12,9 12,9 12,9 12,9 . . . . .
Totaal zonne-energie 2019 19,8 19,8 19,8 18,6 18,6 18,6 18,6 . . . . . 1,2 . . . . . . . . . . . . . .
Omgevingsenergie 2019 10,8 10,8 10,8 . . . . . 10,8 . . . . . . . . . . . . . .
Totaal overige energiedragers 2019 92,4 85,5 8,4 1,5 6,8 . 92,4 90,4 73,8 16,6 90,4 73,8 16,6 . . . . . 2,0 0,7 . 0,6 . . . . . . 0,0 . . . .
Kernenergie 2019 38,1 38,1 38,1 38,1 38,1 38,1 38,1
Energie uit overige bronnen 2019 5,0 5,0 5,0 3,0 1,9 1,2 3,0 1,9 1,2 2,0 0,7 0,6 0,0
Bron: CBS.
Verklaring van tekens

Tabeltoelichting


Deze tabel bevat cijfers over het aanbod, de omzetting en het verbruik van energie. Energie komt onder andere vrij bij de verbranding van bijvoorbeeld aardgas, aardolie, steenkool en biobrandstoffen. Energie kan ook worden verkregen uit elektriciteit of warmte of worden onttrokken aan de natuur, bijvoorbeeld windkracht of zonne-energie. In de energiestatistiek heten al deze bronnen waaruit energie kan worden gebruikt 'energiedragers'.

Het aanbod van energie wordt gevormd door de winning van energie, het saldo van in- en uitvoer en het saldo van de voorraadmutatie. Dit wordt ook wel het primair energieaanbod genoemd, omdat dit de hoeveelheid energie is die in het land beschikbaar is voor omzetting of verbruik.

Van de energieomzetting geeft de tabel zowel cijfers over de inzet van energiedragers voor omzetting (de hoeveelheid energie die is gebruikt om andere energiedragers van te maken), als over de productie van energie nà de omzetting (de hoeveelheid energie die is gemaakt uit andere energiedragers), als over het saldo van inzet en productie. Dit saldo van energieomzetting is te interpreteren als het verlies van energie bij de omzetting.

Vervolgens toont de energiebalans het finaal verbruik van energie, dit is het eindverbruik van energie. Eerst betreft dit het eigen verbruik van de energiesector en de distributieverliezen. Na aftrek van deze hoeveelheden blijft het finaal verbruik van energie-afnemers over. Dit bestaat uit het finaal energieverbruik en het niet-energetisch gebruik. Het finaal energieverbruik is de energie die energie-afnemers benutten voor energetische doeleinden. Het wordt gespecificeerd voor achtereenvolgens de nijverheid, het vervoer en de overige afnemers, uitgesplitst naar diverse subsectoren. De laatste vorm van energieverbruik is het niet-energetisch gebruik. Dit is het gebruiken van een energiedrager voor het maken van een product dat geen energiedrager is.

Gegevens beschikbaar:
Vanaf 1946.

Status van de cijfers:
Alle cijfers tot en met verslagjaar 2017 zijn definitief. De cijfers over 2018 en 2019 zijn nader voorlopig.

Wijzigingen per 16 juli 2020:
De cijfers van 2019 zijn bijgesteld.

Wijzigingen per 18 juni 2020:
De nader voorlopige cijfers 2019 zijn toegevoegd.
Gegevens over “Niet biogeen huish. afval en reststoom” zijn beperkt beschikbaar voor 2019, omdat we bezig zijn met een verbetering van de methode voor reststoom die nog niet klaar is en gegevens volgens de oude methode niet meer beschikbaar zijn. De planning is bij de volgende update van deze tabel (december 2020) deze gegevens weer wel beschikbaar te hebben.

Wijzigingen per 13 december 2019:
In December 2019 is de Energiebalans gereviseerd, geactualiseerd en gecorrigeerd. Het gaat om de volgende punten:
De Energiebalans is vanaf 1990 gereviseerd. De revisie van ‘Finaal energieverbruik/overige afnemers/woningen’ betreft verbruik van biomassa door huishoudens, dit is voor 2014 tot en met 2016 ongeveer 2 PJ lager. Voor oudere jaren is de aanpassing minder dan 1 PJ. Deze aanpassing werkt ook door op de onderwerpen ‘winning’ en ‘totaal energieverbruik’ en op bovenliggende energiedragers en sectoren.

Reden voor de revisie is een nieuw kalibratie voor het model van TNO waarvan het CBS de uitkomsten gebruikt. Het model is opnieuw gekalibreerd, omdat resultaten uit nieuw steekproefonderzoek (WoON) naar houtverbruik bij huishoudens beschikbaar zijn gekomen.
Daarnaast is voor 2015 en 2016 een fout in de verwerking van de data van het finaal elektriciteitsverbruik in de chemische industrie hersteld. Daardoor is dit verbruik voor die jaren nu ongeveer 2 PJ lager. Ook dit werkt door in bovenliggende energiedragers en sectoren.

Tenslotte zijn definitieve cijfers over 2017 en nader voorlopige cijfers over 2018 toegevoegd.

Wijzigingen per 10 september 2019:
Het symbool bij windenergie op zee is voor de periode 1990 tot en met 2005 gewijzigd, dit is nu leeg in plaats van een puntje, hetgeen in deze tabel betekent dat de gegevens nihil zijn. Het symbool bij aardgas is voor de periode 1948-1951 gewijzigd, dit is nu een puntje in plaats van leeg.

Wanneer komen er nieuwe cijfers?
Voorlopige cijfers: april volgend op het verslagjaar.
Nader voorlopige cijfers: juni/juli volgend op het verslagjaar.
Definitieve cijfers: december van het tweede jaar volgend op het verslagjaar.

Toelichting onderwerpen

Energieaanbod
De hoeveelheid energie die primair beschikbaar komt voor verbruik in Nederland.
Totaal aanbod (TPES)
De hoeveelheid energie die in het land primair beschikbaar komt (invoer plus winning en voorraadonttrekking) minus de hoeveelheid die het land verlaat (uitvoer en brandstofbunkering voor grensoverschrijdend verkeer).

TPES = Total Primary Energy Supply.
Winning
Het onttrekken van energie aan de natuur.

Fossiele energiedragers steenkool, aardolie en aardgas worden gewonnen uit de aarde. Hernieuwbare energiedragers zijn onder andere windenergie en biomassa. Andere energiedragers zijn bijvoorbeeld kernenergie en afval.
Invoer
Aanvoer van energiedragers vanuit het buitenland.
Uitvoer
Afvoer van energiedragers naar het buitenland.
Invoersaldo
De invoer minus de uitvoer.
Bunkering
De levering van brandstof voor de internationale scheepvaart en voor de internationale luchtvaart. Dit betreft schepen of vliegtuigen die vertrekken uit Nederlandse havens en aankomen in/op buitenlandse (lucht)havens. De post bunkering wordt in de energiebalans gezien als een vorm van uitvoer. De brandstof komt namelijk niet beschikbaar voor verbruik in Nederland. Bunkers per sector zijn niet bekend.
Voorraadmutatie
De verandering van de omvang van de voorraad. Bij energiestatistieken is dit de beginvoorraad minus de eindvoorraad, conform de internationale richtlijnen voor energiestatistieken. Een positief getal betekent dus dat de voorraad is afgenomen en dat het aanbod in Nederland is toegenomen. Voor een negatief getal geldt het omgekeerde (toename van de voorraad en afname van het aanbod).
Totaal energieverbruik
De hoeveelheid energie die is verbruikt door bedrijven, huishoudens en vervoer in Nederland. Energie kan zijn verbruikt:
- bij omzetting in andere energiedragers, dit is de inzet minus de productie van energie.
- als finaal verbruik.

Het totaal energieverbruik is als volgt te berekenen:
Totaal saldo energieomzetting + totaal eigen verbruik energiesector + verliezen bij distributie + totaal finaal verbruik.
Energieomzetting
Het veranderen van de ene energiedrager in de andere. Dit kan de omzetting zijn van een brandstof in elektriciteit of warmte. Het kan ook de omzetting zijn van een brandstof in een andere soort brandstof, zoals de omzetting van ruwe aardolie in benzine.
Inzet energie voor omzetting
Totaal inzet
De hoeveelheid energie die is gebruikt om andere energiedragers van te produceren. Het kan een omzetting zijn van een brandstof in warmte of elektriciteit. Het kan ook een fysieke bewerking van de ene in de andere brandstof zijn, zoals de omzetting van ruwe aardolie in benzine.

De totale inzet voor energieomzettingen is de som van:
- Inzet elektriciteit/WKK-omzetting
- Inzet andere omzetting
Inzet elektriciteit/WKK-omzetting
De hoeveelheid energie die is gebruikt voor de productie van
- alleen elektriciteit,
- elektriciteit en nuttig gebruikte warmte samen, ook bekend als warmtekrachtkoppeling (WKK). Warmte heeft de vorm van stoom of warm water.
Inzet andere omzetting
De hoeveelheid energie die is gebruikt voor de productie van
- de ene brandstof uit de andere, bijvoorbeeld het gebruik van ruwe aardolie als grondstof voor de productie van aardolieproducten, zoals benzine.
- alleen warmte. Dit is het geval bij bedrijven die warmte afleveren aan een ander bedrijf. Warmte heeft de vorm van stoom of warm water.
Productie energie uit omzetting
Totaal productie
De hoeveelheid energie die is vervaardigd uit een andere energiedrager. Het kan een productie zijn van warmte of elektriciteit uit een brandstof. Het kan ook een productie van een brandstof zijn door fysieke bewerking van een andere, zoals de productie van benzine uit ruwe aardolie.

De totale productie uit energieomzettingen is de som van:
- Productie elektriciteit/WKK-omzetting
- Productie andere omzetting
Productie elektriciteit/WKK-omzetting
De hoeveelheid energie die wordt geproduceerd door elektriciteit- en WKK-omzetting.
Hieronder vallen de productie van:
- alleen elektriciteit
- elektriciteit en nuttig gebruikte warmte samen, ook bekend als warmtekrachtkoppeling (WKK). Warmte heeft de vorm van stoom of warm water.
Productie andere omzetting
De hoeveelheid energie die wordt geproduceerd door een andere omzetting.
Hieronder vallen:
- steenkool- en aardolieproducten die zijn gemaakt uit andere brandstoffen, bijvoorbeeld de productie van aardolieproducten, zoals benzine uit ruwe aardolie.
- warmte van bedrijven die warmte afleveren aan een ander bedrijf. Warmte heeft de vorm van stoom of warm water.
Dit is exclusief de warmte uit warmtekrachtkoppeling (WKK).
Saldo inzet-productie energie
Totaal saldo energieomzetting
Het verschil tussen de inzet voor en productie uit omzettingen.

Het totale saldo energieomzetting is de som van het saldo:
- bij elektriciteit/WKK-omzetting
- bij andere omzettingen

Voor de ingezette energiedragers, zoals aardgas en steenkool, is het saldo energieomzetting altijd positief. Voor de geproduceerde energiedragers, zoals elektriciteit of benzine, is het saldo altijd negatief. Bij de omzetting naar deze energiedragers wordt er immers meer van geproduceerd dan ingezet. Voor het totaal van alle energiedragers is het saldo de hoeveelheid energie die verloren is gegaan bij de omzetting van energiedragers.
Saldo elektriciteit/WKK-omzetting
De inzet minus de productie bij de omzetting van energiedragers in:
- alleen elektriciteit,
- elektriciteit en nuttig gebruikte warmte samen, ook bekend als warmtekrachtkoppeling (WKK). Warmte heeft de vorm van stoom of warm water.

Voor de ingezette energiedragers, zoals aardgas en steenkool, is het saldo energieomzetting altijd positief. Voor de geproduceerde energiedragers, zoals elektriciteit of benzine, is het saldo altijd negatief. Bij de omzetting naar deze energiedragers wordt er immers meer van geproduceerd dan ingezet. Voor het totaal van alle energiedragers is het saldo de hoeveelheid energie die verloren is gegaan bij de omzetting van energiedragers.
Saldo andere omzetting
De inzet minus de productie bij de omzetting van energiedragers in:
- een andere brandstof, zoals bij de productie van steenkool- en aardolieproducten.
- alleen warmte. Dit is het geval bij bedrijven die warmte afleveren aan een ander bedrijf. Dit is exclusief warmteproductie uit warmtekrachtkoppeling (WKK).

Voor de ingezette energiedragers, zoals aardgas en steenkool, is het saldo energieomzetting altijd positief. Voor de geproduceerde energiedragers, zoals elektriciteit of benzine, is het saldo altijd negatief. Bij de omzetting naar deze energiedragers wordt er immers meer van geproduceerd dan ingezet. Voor het totaal van alle energiedragers is het saldo de hoeveelheid energie die verloren is gegaan bij de omzetting van energiedragers.
Eigen verbruik energiesector
De hoeveelheid energie die is verbruikt door de energiesector in Nederland.
Totaal
Deze categorie is een samentelling van categorieën:
- Olie- en gaswinning
- Cokesfabrieken
- Raffinaderijen
- Totaal energiebedrijven
Olie- en gaswinning
Deze klasse omvat:
- winning van aardolie;
- winning van ruwe gasvormige koolwaterstoffen (aardgas);
- winning van condensaten;
- verwijderen en scheiden van vloeibare koolwaterstoffracties;
- vloeibaar maken en opnieuw vergassen van aardgas met het oog op het vervoer;
- ontzwavelen van gas.
Cokesfabrieken
Vervaardiging van cokesovenproducten, zoals cokes en cokesovengas.
Raffinaderijen
Bedrijven die ruwe aardolie, andere aardolieproducten (halffabrikaten) en andere grondstoffen omzetten in bruikbare fossiele brandstoffen en andere aardolieproducten. Voorbeelden van brandstoffen zijn lpg, benzine, kerosine en gasolie. Andere producten zijn bijvoorbeeld smeerolie en bitumen.
Totaal energiebedrijven
Productie en distributie van en handel in elektriciteit, aardgas, stoom en gekoelde lucht.
Finaal verbruik
Finaal energieverbruik
Het door gebruik opmaken van energie. Hierna resteert geen nuttig bruikbare energiedrager.

Voorbeelden zijn het verbranden van aardgas in een warmteketel, het verbruik van elektriciteit door huishoudens en het verbruik van motorbrandstoffen voor vervoer.
Totaal
Deze categorie is een samentelling van categorieën:
- Nijverheid (exclusief de energiesector)
- Vervoer
- Overige afnemers
Nijverheid (exclusief de energiesector)
Bedrijven binnen de sector nijverheid (exclusief de energiesector) in Nederland.
De sector nijverheid bestaat uit bedrijven binnen de delfstoffenwinning, industrie en bouwnijverheid.

NB. De energie voor het bedrijfsvervoer buiten het eigen bedrijfsterrein wordt niet onder het energieverbruik van de nijverheid (exclusief de energiesector) gerekend.
Totaal
Deze categorie is een samentelling van categorieën:
- IJzer- en staalindustrie
- Chemie en farmaceutische industrie
- Non-ferrometalenindustrie
- Bouwmaterialenindustrie
- Transportmiddelenindustrie
- Metaalproducten en machine-industrie
- Delfstoffenwinning (geen olie en gas)
- Voedings- en genotmiddelenindustrie
- Papier- en grafische industrie
- Houtindustrie
- Bouwnijverheid
- Textiel-, kleding- en lederindustrie
- Onbekend
IJzer- en staalindustrie
Deze categorie is een samentelling van categorieën:
241 Vervaardiging van ijzer en staal en van ferrolegeringen
242 Vervaardiging van stalen buizen, pijpen, holle profielen en fittings daarvoor
243 Overige eerste verwerking van staal
2451 Gieten van ijzer
2452 Gieten van staal
Chemie en farmaceutische industrie
Vervaardiging van chemische en farmaceutische grondstoffen en producten

Deze categorie is een samentelling van categorieën:
20 Vervaardiging van chemische producten
21 Vervaardiging van farmaceutische grondstoffen en producten
Non-ferrometalenindustrie
Deze categorie is een samentelling van categorieën:
244 Vervaardiging van edelmetalen en overige non-ferrometalen
2453 Gieten van lichte metalen
2454 Gieten van overige non-ferrometalen
Bouwmaterialenindustrie
Vervaardiging van overige niet-metaalhoudende minerale producten
Deze afdeling omvat vervaardiging van glas, keramische producten, cement, kalk en gips, producten van beton, gips en cement, en natuursteenbewerking.
Transportmiddelenindustrie
Vervaardiging van transportmiddelen

Deze categorie is een samentelling van categorieën:
29 Vervaardiging van auto's, aanhangwagens en opleggers
30 Vervaardiging van overige transportmiddelen
Metaalproducten en machine-industrie
Deze categorie is een samentelling van categorieën:
25 Vervaardiging van producten van metaal (geen machines en apparaten)
26 Vervaardiging van computers en van elektronische en optische apparatuur
27 Vervaardiging van elektrische apparatuur
28 Vervaardiging van overige machines en apparaten
Delfstoffenwinning (geen olie en gas)
Deze afdeling is inclusief de dienstverlening voor de delfstoffenwinning (geen olie en gas, SBI 099).
Deze afdeling omvat:
- winning van industriezand, zand voor de bouw en grind;
- winning van zand en grind via opspuiten;
- breken, malen en mengen van steen, grind en zand;
- winning van klei (inclusief vuurvaste);
- winning van turf;
- winning van zout;
- winning van overige delfstoffen.
Deze klasse omvat niet:
- breken, malen, zeven en dergelijke mechanische bewerkingen van bouwpuin (38.32);
- het opspuiten van zand en grind ter versterking van stranden en waterkanten (42.91).
Voedings- en genotmiddelenindustrie
Vervaardiging van voedingsmiddelen, dranken en tabaksproducten

Deze categorie is een samentelling van categorieën:
10 Vervaardiging van voedingsmiddelen
11 Vervaardiging van dranken
12 Vervaardiging van tabaksproducten
Papier- en grafische industrie
Vervaardiging van papier, karton en papier- en kartonwaren; drukkerijen en reproductie van opgenomen media

Deze categorie is een samentelling van categorieën:
17 Vervaardiging van papier, karton en papier- en kartonwaren
18 Drukkerijen, reproductie van opgenomen media
Houtindustrie
Primaire houtbewerking en vervaardiging van artikelen van hout, kurk, riet en vlechtwerk (geen meubels)
Bouwnijverheid
Algemene en gespecialiseerde bouwkundige en civieltechnische werken, de bouwinstallatie en de afwerking van gebouwen, nieuwbouw, reparatie, aan- en verbouwwerkzaamheden, het optrekken van geprefabriceerde gebouwen of constructies ter plaatse en van tijdelijke bouwwerken.

Dit is inclusief gebruik door mobiele bronnen op het bouwterrein en exclusief gebruik door vervoer op de openbare weg.
Textiel-, kleding- en lederindustrie
Vervaardiging van textiel, kleding en lederwaren
Deze categorie is een samentelling van categorieën:
13 Vervaardiging van textiel
14 Vervaardiging van kleding
15 Vervaardiging van leer, lederwaren en schoenen
Overige industrie en onbekend
Eenheden waarvan alleen bekend is dat ze in nijverheid (exclusief de energiesector) vallen.
Niet-energetisch gebruik
Het gebruiken van een energiedrager voor het maken van een product dat geen energiedrager is. Hierbij blijft de voor het productieproces gebruikte energie in het product aanwezig. Voorbeelden zijn het gebruik van olie als grondstof voor plastic of aardgas voor kunstmest.
Nijverheid (exclusief de energiesector)
Energieverbruik van bedrijven binnen de sector nijverheid (exclusief de energiesector) in Nederland.
De sector nijverheid bestaat uit bedrijven binnen de delfstoffenwinning, industrie en bouwnijverheid.

NB. De energie voor het bedrijfsvervoer buiten het eigen bedrijfsterrein wordt niet onder het energieverbruik van de nijverheid (exclusief de energiesector) gerekend.