\n
![\"Logo](\"https://www.cbs.nl/-/media/_afbeeldingen/2024/28/clo-logo-25-jaar.png\"){kind=logo}
Het vruchtbaarheidscijfer is de verhouding tussen het aantal geboorten bij vrouwen van een bepaalde leeftijd in een jaar en het gemiddeld aantal vrouwen van die leeftijd in de bevolking gedurende dat jaar. Door vruchtbaarheidscijfers van verschillende leeftijden op te tellen, kunnen het totale vruchtbaarheidscijfer en het cohortvruchtbaarheidscijfer berekend worden (zie kader).
\n\nDe cijfers over de vruchtbaarheid van de vrouw zijn berekend met registergegevens uit de geboorte- en bevolkingsstatistiek van het CBS (CBS, 2023).
\nVoor deze analyse zijn cijfers over vruchtbaarheid verrijkt met informatie over opleidingsniveau uit de onderwijsbestanden van het CBS (CBS, 2018). Op het moment van het onderzoek waren deze beschikbaar voor de periode 2013-2021. Deze bestanden bevatten informatie over het hoogst behaalde en hoogst gevolgde opleidingsniveau in dat jaar. De bestanden zijn deels samengesteld uit steekproefonderzoek en daardoor niet integraal. Voor vrouwen geboren in 1990 of later is de dekking bijna volledig, van vrouwen uit de jaren tachtig is van ongeveer 90 procent het opleidingsniveau bekend en van vrouwen uit de jaren zeventig van ongeveer 70 procent. Bij het berekenen van de vruchtbaarheidscijfers zijn de gewichten uit de onderwijsbestanden gebruikt om te corrigeren voor het ontbreken van opleidingsniveau van sommige vrouwen. Zo kunnen toch uitspraken over de hele groep worden gedaan.
\nOmdat het opleidingsniveau tijdens de levensloop kan stijgen, maakt het uit op welke leeftijd het niveau wordt bepaald. Bij de jongere generaties vrouwen, geboren na 1980, is het opleidingsniveau bepaald op verschillende peilleeftijden: 25, 30, 35 jaar. Daardoor kon voor vrouwen van elk geboortejaar het opleidingsniveau op een vaste peilleeftijd worden vergeleken met dat van vrouwen uit een aantal voorgaande en opvolgende geboortejaren (zie bijlage).
\nOp grond van de opleidingsniveaugegevens zijn vrouwen ingedeeld in drie onderwijsgroepen:
\nGroep 1: zonder startkwalificatie (vmbo, onderbouw havo/vwo, mbo-1, basisschool of geen opleiding);
\nGroep 2: havo/vwo of mbo-2 tot en met mbo-4;
\nGroep 3: hbo of universitair.
In de bijlage is een beschrijving te vinden van de methode waarmee opleidingsniveaus zijn geschat voor vrouwen die hun onderwijscarrière nog niet hebben voltooid.
","Footnote":null,"Authors":"Coen van Duin, Peteke Feijten","Location":"Nederland","TaxonomyTags":["vruchtbaarheid","kindertal","geboorten","opleidingsniveau"],"Themes":["Bevolking"],"Series":[],"ResearchCodes":[],"Language":"nl-NL","Version":1,"SortOrder":0,"ItemNameLowerCase":"02 data en methoden","Updated":"2023-11-28T08:43:07+01:00","ReleaseTime":"2023-12-14T15:36:00+01:00","Created":"2023-11-20T14:24:26+01:00","Permalink":"https://www.cbs.nl/odata/v1/Pages('aacd9bfb-7f84-42f7-b730-2bfeca4567bc-nl-nl')","References":{"Items":[]},"Downloads":{"Items":[]},"Links":{"Items":[{"Text":"Dalende vruchtbaarheid sinds 2010: de rol van opleidingsniveau","Url":"https://www.cbs.nl/nl-nl/erratum/2023/49/dalende-vruchtbaarheid-sinds-2010-de-rol-van-opleidingsniveau","Prefix":"","TargetId":"420821d9-8645-4c57-b115-faddc0fdc1ca-nl-nl","Icon":""}]}},{"UniqueId":"85346f95-71a6-40a2-8fb0-0c2c29ef1aa1-nl-nl","PageType":"LongreadChapter","PageTypeInt":8,"Title":"3. Resultaten","SubTitle":null,"Edition":null,"Url":"https://www.cbs.nl/nl-nl/erratum/2023/49/dalende-vruchtbaarheid-sinds-2010-de-rol-van-opleidingsniveau/3-resultaten","MetaDescription":"De daling van het vruchtbaarheidscijfer sinds 2010 is het sterkst bij vrouwen jonger dan 30 jaar. De daling bij vrouwen met een lage opleiding was sterker dan bij vrouwen met een middelbare of hoge opleiding. De kinderloosheid nam toe, maar het gemiddeld aantal kinderen per moeder daalde niet. ","Image":null,"ImageAlt":null,"Category":[],"Photographer":null,"LeadText":null,"Body":"Omdat de dalende vruchtbaarheid sinds 2010 zich concentreerde bij vrouwen geboren na 1985, is 1981 als uitgangspunt genomen: het gerealiseerde kindertal van de generaties 1986, 1991 en 1996 wordt vergeleken met dat van generatie 1981.
\nHet gerealiseerd kindertal op 40-jarige leeftijd van vrouwen uit generatie 1981 komt iets lager uit wanneer alleen naar de in Nederland geboren vrouwen wordt gekeken in plaats van naar alle vrouwen: gemiddeld 1,73 in plaats van 1,77 kind per vrouw. Bij in Nederland geboren vrouwen tot en met 25 jaar ligt het vruchtbaarheidscijfer duidelijk lager; bij de hogere leeftijden iets hoger dan bij alle in Nederland wonende vrouwen, met uitzondering van 36- tot en met 40-jarigen (figuur 3.1.1). Van de in 1981 in Nederland geboren vrouwen werd 82 procent voor hun 41e moeder en 18 procent was nog kinderloos (figuur 3.1.2). De moeders hadden op hun 40e gemiddeld 2,1 kind (figuur 3.1.3).
\n \n| leeftijd moeder | Alle vrouwen | In Nederland geboren |
|---|---|---|
| 15-25 jaar | 0,28 | 0,22 |
| 26-30 jaar | 0,59 | 0,60 |
| 31-35 jaar | 0,63 | 0,66 |
| 36-40 jaar | 0,28 | 0,26 |
| Totaal 15-40 jaar | 1,77 | 1,73 |
| leeftijd moeder | Alle vrouwen | In Nederland geboren |
|---|---|---|
| 15-25 jaar | 0,28 | 0,22 |
| 26-30 jaar | 0,59 | 0,60 |
| 31-35 jaar | 0,63 | 0,66 |
| 36-40 jaar | 0,28 | 0,26 |
| Totaal 15-40 jaar | 1,77 | 1,73 |
\n
| Leeftijd | Moeder (%) |
|---|---|
| 15-25 jaar | 16 |
| 26-30 jaar | 34 |
| 31-35 jaar | 24 |
| 36-40 jaar | 7 |
| Totaal 15-40 jaar | 82 |
| Leeftijd | Moeder (%) |
|---|---|
| 15-25 jaar | 16 |
| 26-30 jaar | 34 |
| 31-35 jaar | 24 |
| 36-40 jaar | 7 |
| Totaal 15-40 jaar | 82 |
\n
| Leeftijd | Kindertal |
|---|---|
| Op 25e | 1,33 |
| Op 30e | 1,61 |
| Op 35e | 1,96 |
| Op 40e | 2,12 |
| Leeftijd | Kindertal |
|---|---|
| Op 25e | 1,33 |
| Op 30e | 1,61 |
| Op 35e | 1,96 |
| Op 40e | 2,12 |
Vervolgens wordt gekeken naar de generaties vrouwen die na 1981 zijn geboren. In opeenvolgende generaties is de vruchtbaarheidsdaling minder sterk bij in Nederland geboren vrouwen dan bij alle vrouwen (figuur 3.1.4). De daling bij in Nederland geboren vrouwen komt in deze generaties alleen doordat het aandeel vrouwen dat moeder wordt, daalt (figuur 3.1.5). Het gemiddelde kindertal van moeders uit deze generaties neemt niet af voor in Nederland geboren vrouwen (figuur 3.1.6).
\nSamengevat komt het erop neer dat de daling van de vruchtbaarheidscijfers bij recente generaties iets kleiner is wanneer alleen naar in Nederland geboren vrouwen wordt gekeken dan wanneer ook in het buitenland geboren vrouwen worden meegenomen (onderzoeksvraag 1). De daling bij in Nederland geboren vrouwen komt uitsluitend doordat minder vrouwen moeder worden; het kindertal per moeder daalde niet (onderzoeksvraag 2).
\n\n
| Leeftijd | Generatie | Alle vrouwen | In Nederland geboren |
|---|---|---|---|
| 15-25 jaar | 1986 | -0,0159 | 0,012 |
| 15-25 jaar | 1991 | -0,0629 | -0,022 |
| 15-25 jaar | 1996 | -0,1113 | -0,075 |
| 26-30 jaar | 1986 | -0,0258 | -0,025 |
| 26-30 jaar | 1991 | -0,0921 | -0,083 |
| 31-35 jaar | 1986 | -0,0073 | -0,005 |
| Leeftijd | Generatie | Alle vrouwen | In Nederland geboren |
|---|---|---|---|
| 15-25 jaar | 1986 | -0,0159 | 0,012 |
| 15-25 jaar | 1991 | -0,0629 | -0,022 |
| 15-25 jaar | 1996 | -0,1113 | -0,075 |
| 26-30 jaar | 1986 | -0,0258 | -0,025 |
| 26-30 jaar | 1991 | -0,0921 | -0,083 |
| 31-35 jaar | 1986 | -0,0073 | -0,005 |
\n
| Leeftijd | Generatie | Verschil |
|---|---|---|
| 15-25 jaar | 1986 | 0,0094 |
| 15-25 jaar | 1991 | -0,0170 |
| 15-25 jaar | 1996 | -0,0565 |
| 26-30 jaar | 1986 | -0,0216 |
| 26-30 jaar | 1991 | -0,0458 |
| 31-35 jaar | 1986 | 0,0009 |
| Leeftijd | Generatie | Verschil |
|---|---|---|
| 15-25 jaar | 1986 | 0,0094 |
| 15-25 jaar | 1991 | -0,0170 |
| 15-25 jaar | 1996 | -0,0565 |
| 26-30 jaar | 1986 | -0,0216 |
| 26-30 jaar | 1991 | -0,0458 |
| 31-35 jaar | 1986 | 0,0009 |
\n
| Leeftijd | Generatie | Verschil |
|---|---|---|
| Op 25e | 1986 | -0,004 |
| Op 25e | 1991 | 0,004 |
| Op 25e | 1996 | 0,005 |
| Op 30e | 1986 | 0,013 |
| Op 30e | 1991 | -0,009 |
| Op 35e | 1986 | 0,006 |
| Leeftijd | Generatie | Verschil |
|---|---|---|
| Op 25e | 1986 | -0,004 |
| Op 25e | 1991 | 0,004 |
| Op 25e | 1996 | 0,005 |
| Op 30e | 1986 | 0,013 |
| Op 30e | 1991 | -0,009 |
| Op 35e | 1986 | 0,006 |
De ontwikkeling van het kindertal voor in Nederland geboren vrouwen wordt per opleidingsniveau bekeken om na te gaan of de daling bij de verschillende opleidingsniveaus in gelijke mate optrad (onderzoeksvraag 3). Zoals eerder aangegeven, worden buiten Nederland geboren vrouwen niet meegenomen in deze analyse.
\nHet gemiddelde kindertal per vrouw van 1,73 op 40-jarige leeftijd van generatie 1981 was vrijwel hetzelfde voor vrouwen van alle drie de opleidingsniveaus (figuur 3.2.1, totaal). Wel kregen vrouwen met een lager opleidingsniveau hun kinderen op aanzienlijk jongere leeftijd. Moeders met alleen een startkwalificatie waren gemiddeld 25,9 jaar oud bij de geboorte van hun eerste kind. Bij moeders met een opleiding op mbo-2-/havo-/vwo-niveau was dat 28,2 jaar, bij vrouwen met hbo- of universitair niveau 30,9 jaar (niet in figuur). Net als in de vorige paragraaf wordt ook hier eerst gekeken naar het aandeel vrouwen dat moeder wordt, en vervolgens naar het gemiddelde kindertal per moeder. Het aandeel vrouwen dat moeder werd, blijkt onder vrouwen zonder startkwalificatie na leeftijd 25 lager te liggen dan bij de andere twee opleidingsgroepen (figuur 3.2.2). Meer vrouwen zonder startkwalificatie blijven dus kinderloos (figuur 3.2.2, totaal). Het gemiddeld kindertal onder laagopgeleide vrouwen die wél moeder worden, ligt echter wat hoger (figuur 3.2.3).
\n\n \n
| Leeftijd | Geen startkwalificatie | Mbo 2/havo/vwo | Hbo/universitair |
|---|---|---|---|
| 15-25 jaar | 0,55 | 0,29 | 0,06 |
| 26-30 jaar | 0,61 | 0,7 | 0,5 |
| 31-35 jaar | 0,4 | 0,54 | 0,82 |
| 36-40 jaar | 0,15 | 0,2 | 0,34 |
| Totaal 15-40 jaar | 1,71 | 1,73 | 1,73 |
| Leeftijd | Geen startkwalificatie | Mbo 2/havo/vwo | Hbo/universitair |
|---|---|---|---|
| 15-25 jaar | 0,55 | 0,29 | 0,06 |
| 26-30 jaar | 0,61 | 0,7 | 0,5 |
| 31-35 jaar | 0,4 | 0,54 | 0,82 |
| 36-40 jaar | 0,15 | 0,2 | 0,34 |
| Totaal 15-40 jaar | 1,71 | 1,73 | 1,73 |
\n
| Leeftijd | Geen startkwalificatie | Mbo 2/havo/vwo | Hbo/universitair |
|---|---|---|---|
| 15-25 jaar | 0,39 | 0,22 | 0,05 |
| 26-30 jaar | 0,27 | 0,38 | 0,34 |
| 31-35 jaar | 0,1 | 0,18 | 0,33 |
| 36-40 jaar | 0,03 | 0,05 | 0,09 |
| Totaal 15-40 jaar | 0,78 | 0,83 | 0,82 |
| Leeftijd | Geen startkwalificatie | Mbo 2/havo/vwo | Hbo/universitair |
|---|---|---|---|
| 15-25 jaar | 0,39 | 0,22 | 0,05 |
| 26-30 jaar | 0,27 | 0,38 | 0,34 |
| 31-35 jaar | 0,1 | 0,18 | 0,33 |
| 36-40 jaar | 0,03 | 0,05 | 0,09 |
| Totaal 15-40 jaar | 0,78 | 0,83 | 0,82 |
\n
| Leeftijd | Geen startkwalificatie | Mbo-2/havo/vwo | Hbo/universitair |
|---|---|---|---|
| Op 25e | 1,41 | 1,32 | 1,18 |
| Op 30e | 1,77 | 1,66 | 1,44 |
| Op 35e | 2,07 | 1,98 | 1,91 |
| Op 40e | 2,18 | 2,1 | 2,11 |
| Leeftijd | Geen startkwalificatie | Mbo-2/havo/vwo | Hbo/universitair |
|---|---|---|---|
| Op 25e | 1,41 | 1,32 | 1,18 |
| Op 30e | 1,77 | 1,66 | 1,44 |
| Op 35e | 2,07 | 1,98 | 1,91 |
| Op 40e | 2,18 | 2,1 | 2,11 |
Figuur 3.2.4 toont het verschil in het vruchtbaarheidscijfer naar opleidingsniveau voor latere generaties in Nederland geboren vrouwen. Daarbij is voor generaties 1991 en 1996 het vruchtbaarheidscijfer naar het opleidingsniveau dat vrouwen op hun 30e en 25e hadden, gebruikt als hulpvariabele om het vruchtbaarheidscijfer naar hun (nog onbekende) opleidingsniveau op hun 35e te schatten. Op die manier zijn de cijfers vergelijkbaar met die van generaties 1981 en 1986 (zie ook paragraaf 2). Bij vrouwen geboren in 1986 lag het vruchtbaarheidscijfer voor vrouwen tot en met 25 jaar zonder hbo-/universitaire opleiding hoger dan voor generatie 1981. Tien jaar later (generatie 1996) hadden jonge vrouwen van alle opleidingsniveaus een lager vruchtbaarheidscijfer. De daling was het grootst bij vrouwen zonder startkwalificatie. Voor deze groep was de vruchtbaarheid in cohort 1981 op jonge leeftijd ook veel hoger dan voor vrouwen met een hoger opleidingsniveau, dus er was meer ruimte voor daling.
\nFiguur 3.2.5 toont het relatieve verschil in vruchtbaarheidscijfers ten opzichte van generatie 1981. Hier is te zien dat de relatieve afname van het vruchtbaarheidscijfer bij vrouwen tot en met 25 jaar het sterkst was bij vrouwen met een hbo-/universitaire opleiding in cohorten 1991 en 1996. Onder vrouwen van 26 jaar of ouder daalde het vruchtbaarheidscijfer zowel absoluut als relatief het sterkst bij de groep zonder startkwalificatie.
\nBij in Nederland geboren vrouwen van elk van de drie opleidingsniveaus was de daling van het vruchtbaarheidscijfer het gevolg van een afnemend aandeel vrouwen dat moeder werd, vanaf generatie 1991 (figuur 3.2.6) . Het kindertal per moeder nam sinds generatie 1981 niet structureel af en was bij moeders zonder startkwalificatie zelfs hoger dan in 1981 (figuur 3.2.7).
\nDe daling van de vruchtbaarheid bij jongere generaties vrouwen speelt dus bij vrouwen van alle opleidingsniveaus, maar was het sterkst bij de groep vrouwen zonder startkwalificatie (onderzoeksvraag 3). Dit komt mogelijk deels doordat deze groep al jonger kinderen krijgt, en de daling sterker was bij jongere vrouwen.
\n\n \n
| Leeftijd | Generatie | Geen startkwalificatie | Mbo-2/havo/vwo | Hbo/universitair |
|---|---|---|---|---|
| 15-25 jaar | 1986 | 0,09 | 0,041 | 0,01 |
| 15-25 jaar | 1991 | 0,045 | 0,014 | -0,003 |
| 15-25 jaar | 1996 | -0,096 | -0,046 | -0,02 |
| 26-30 jaar | 1986 | -0,061 | -0,003 | -0,015 |
| 26-30 jaar | 1991 | -0,116 | -0,059 | -0,073 |
| 31-35 jaar | 1986 | -0,026 | -0,013 | -0,015 |
| Leeftijd | Generatie | Geen startkwalificatie | Mbo-2/havo/vwo | Hbo/universitair |
|---|---|---|---|---|
| 15-25 jaar | 1986 | 0,09 | 0,041 | 0,01 |
| 15-25 jaar | 1991 | 0,045 | 0,014 | -0,003 |
| 15-25 jaar | 1996 | -0,096 | -0,046 | -0,02 |
| 26-30 jaar | 1986 | -0,061 | -0,003 | -0,015 |
| 26-30 jaar | 1991 | -0,116 | -0,059 | -0,073 |
| 31-35 jaar | 1986 | -0,026 | -0,013 | -0,015 |
\n
| Leeftijd | Generatie | Geen startkwalificatie | Mbo-2/havo/vwo | Hbo/universitair |
|---|---|---|---|---|
| 15-25 jaar | 1986 | 0,164 | 0,141 | 0,17 |
| 15-25 jaar | 1991 | 0,082 | 0,048 | -0,059 |
| 15-25 jaar | 1996 | -0,175 | -0,157 | -0,335 |
| 26-30 jaar | 1986 | -0,1 | -0,005 | -0,03 |
| 26-30 jaar | 1991 | -0,191 | -0,085 | -0,146 |
| 31-35 jaar | 1986 | -0,065 | -0,024 | -0,019 |
| Leeftijd | Generatie | Geen startkwalificatie | Mbo-2/havo/vwo | Hbo/universitair |
|---|---|---|---|---|
| 15-25 jaar | 1986 | 0,164 | 0,141 | 0,17 |
| 15-25 jaar | 1991 | 0,082 | 0,048 | -0,059 |
| 15-25 jaar | 1996 | -0,175 | -0,157 | -0,335 |
| 26-30 jaar | 1986 | -0,1 | -0,005 | -0,03 |
| 26-30 jaar | 1991 | -0,191 | -0,085 | -0,146 |
| 31-35 jaar | 1986 | -0,065 | -0,024 | -0,019 |
\n
| Leeftijd | Generatie | Geen startkwalificatie | Mbo 2/havo/vwo | Hbo/universitair |
|---|---|---|---|---|
| 15-25 jaar | 1986 | 0,04 | 0,034 | 0,008 |
| 15-25 jaar | 1991 | 0 | 0,012 | -0,003 |
| 15-25 jaar | 1996 | -0,088 | -0,036 | -0,017 |
| 26-30 jaar | 1986 | -0,058 | -0,022 | -0,016 |
| 26-30 jaar | 1991 | -0,076 | -0,047 | -0,046 |
| 31-35 jaar | 1986 | -0,012 | -0,01 | 0,003 |
| Leeftijd | Generatie | Geen startkwalificatie | Mbo 2/havo/vwo | Hbo/universitair |
|---|---|---|---|---|
| 15-25 jaar | 1986 | 0,04 | 0,034 | 0,008 |
| 15-25 jaar | 1991 | 0 | 0,012 | -0,003 |
| 15-25 jaar | 1996 | -0,088 | -0,036 | -0,017 |
| 26-30 jaar | 1986 | -0,058 | -0,022 | -0,016 |
| 26-30 jaar | 1991 | -0,076 | -0,047 | -0,046 |
| 31-35 jaar | 1986 | -0,012 | -0,01 | 0,003 |
\n
| Leeftijd | Generatie | Geen startkwalificatie | Mbo-2/havo/vwo | Hbo/universitair |
|---|---|---|---|---|
| Op 25e | 1986 | 0,078 | -0,018 | 0,013 |
| Op 25e | 1991 | 0,114 | -0,009 | 0,002 |
| Op 25e | 1996 | 0,094 | 0,01 | 0,012 |
| Op 30e | 1986 | 0,096 | 0,027 | 0,018 |
| Op 30e | 1991 | 0,108 | 0,023 | -0,016 |
| Op 35e | 1986 | 0,092 | 0,023 | -0,013 |
| Leeftijd | Generatie | Geen startkwalificatie | Mbo-2/havo/vwo | Hbo/universitair |
|---|---|---|---|---|
| Op 25e | 1986 | 0,078 | -0,018 | 0,013 |
| Op 25e | 1991 | 0,114 | -0,009 | 0,002 |
| Op 25e | 1996 | 0,094 | 0,01 | 0,012 |
| Op 30e | 1986 | 0,096 | 0,027 | 0,018 |
| Op 30e | 1991 | 0,108 | 0,023 | -0,016 |
| Op 35e | 1986 | 0,092 | 0,023 | -0,013 |
Om meer inzicht te krijgen in de dalende vruchtbaarheid in Nederland sinds 2010 is in dit artikel gekeken hoe de vruchtbaarheid zich heeft ontwikkeld bij vrouwen van verschillende opleidingsniveaus in opeenvolgende cohorten. De analyse beperkte zich grotendeels tot in Nederland geboren vrouwen.
\nDe belangrijkste conclusie is dat de daling van de vruchtbaarheid onder in Nederland geboren vrouwen het sterkst was bij jonge, laagopgeleide vrouwen (onderzoeksvraag 3). De vruchtbaarheid bij vrouwen met een opleiding op mbo-2/havo-/vwo-niveau of met een hbo-/universitaire opleiding daalde ook, maar minder sterk dan bij vrouwen zonder startkwalificatie. De daling kwam uitsluitend door toenemende kinderloosheid; het gemiddeld aantal kinderen per moeder nam niet af. Het gemiddeld aantal kinderen per vrouw wél, omdat er steeds minder moeders waren (onderzoeksvraag 2).
\nDat de daling bij vrouwen zonder startkwalificatie het sterkst was, kwam waarschijnlijk deels doordat deze groep op jongere leeftijd kinderen krijgt, en de daling van de vruchtbaarheid relatief het sterkst was bij jongere vrouwen. Maar ook de zwakkere sociaaleconomische positie van vrouwen zonder startkwalificatie speelde mogelijk een rol. Bij vrouwen boven de 25 jaar daalde het vruchtbaarheidscijfer relatief sterker onder vrouwen zonder startkwalificatie dan bij vrouwen met een hoger opleidingsniveau.
\nIn dit artikel staan in Nederland geboren vrouwen centraal. Wanneer naar de vruchtbaarheid van alle in Nederland woonachtige vrouwen zou worden gekeken, is het beeld wat anders. De afname van het geboortecijfer bij recente generaties is voor in Nederland geboren vrouwen iets kleiner dan voor alle vrouwen (onderzoeksvraag 1).
\nHet dalende vruchtbaarheidscijfer is niet uniek voor Nederland. De meeste Europese landen laten vergelijkbare ontwikkelingen zien (Finizio,2023). Onderzoekers in de Verenigde Staten (Kearney et al. 2022) en Zweden (Ohlsson-Wijk & Andersson 2022) vonden dat de daling van de vruchtbaarheid voor verschillende subgroepen binnen de bevolking optrad, en dat die sterker is bij jonge vrouwen. Dat spoort met de ontwikkeling in Nederland. In de VS trad de daling vooral op bij eerste geboorten en in Zweden was bij hogere rangnummers zelfs vrijwel geen afname, terwijl in Nederland de vruchtbaarheid voor eerste en latere kinderen ongeveer even sterk daalt. Voor Zweden werd de sterkste daling gevonden bij groepen met de zwakste positie op de arbeidsmarkt, wat consistent lijkt met het resultaat voor Nederland dat de daling het sterkst was onder vrouwen zonder startkwalificatie. In de Verenigde Staten (Kearney et al. 2022) daalde het vruchtbaarheidscijfer het sterkst in de groep met het laagste onderwijsniveau (‘no high school degree’) en het hoogste (‘college graduate’).
\nDe vele onderzoeken in Nederland en daarbuiten naar dalende vruchtbaarheid hebben echter geen overkoepelende verklaring opgeleverd. Volgens Kearney et al. (2022) is dat ook niet verwonderlijk, omdat er tussen landen grote verschillen bestaan op sociaal, economisch en politiek terrein. De rol van economische factoren voor dalende vruchtbaarheid is in eerdere studies belicht. Daaruit blijkt dat economische ontwikkelingen ertoe doen, zij het op verschillende manieren voor verschillende groepen vrouwen. Een van de bevindingen was dat economische onzekerheid (flexcontracten) de vruchtbaarheid remt. Dat strookt met de bevinding in dit artikel dat de vruchtbaarheidsdaling sterker was bij vrouwen zonder startkwalificatie. Zij hebben het meest te maken met werkonderzekerheid (CBS, 2022). De dalende vruchtbaarheid in Nederland en de rest van Noordwest-Europa lijkt een samenspel te zijn van verschillende patronen en oorzaken, waarin opleidingsniveau een van de vele factoren is.
","Footnote":null,"Authors":"Coen van Duin, Peteke Feijten","Location":"Nederland","TaxonomyTags":["vruchtbaarheid","kindertal","geboorten","opleidingsniveau"],"Themes":["Bevolking"],"Series":[],"ResearchCodes":[],"Language":"nl-NL","Version":1,"SortOrder":0,"ItemNameLowerCase":"04 conclusie","Updated":"2024-12-10T13:24:28+01:00","ReleaseTime":"2023-12-14T15:36:00+01:00","Created":"2023-11-20T14:24:26+01:00","Permalink":"https://www.cbs.nl/odata/v1/Pages('4aee4e99-8256-4be9-a598-b0448f0994d6-nl-nl')","References":{"Items":[]},"Downloads":{"Items":[]},"Links":{"Items":[{"Text":"Dalende vruchtbaarheid sinds 2010: de rol van opleidingsniveau","Url":"https://www.cbs.nl/nl-nl/erratum/2023/49/dalende-vruchtbaarheid-sinds-2010-de-rol-van-opleidingsniveau","Prefix":"","TargetId":"420821d9-8645-4c57-b115-faddc0fdc1ca-nl-nl","Icon":""}]}},{"UniqueId":"ea293c45-eec3-47ce-90a7-30474e416e94-nl-nl","PageType":"LongreadChapter","PageTypeInt":8,"Title":"1. Inleiding","SubTitle":null,"Edition":null,"Url":"https://www.cbs.nl/nl-nl/erratum/2023/49/dalende-vruchtbaarheid-sinds-2010-de-rol-van-opleidingsniveau/1-inleiding","MetaDescription":"Beschrijving dalende vruchtbaarheid sinds 2010 in Nederland. Vergelijking met buitenland, duiding van mogelijke oorzaken uit de literatuur. Onderzoeksvragen.","Image":null,"ImageAlt":null,"Category":[],"Photographer":null,"LeadText":null,"Body":"In Nederland worden de laatste jaren steeds minder kinderen per vrouw geboren. Deze dalende trend is ingezet in 2010. In 2022 lag het totale vruchtbaarheidscijfer op 1,49 kind per vrouw, het laagste cijfer tot nu toe (Stoeldraijer, Van Duin, Nicolaas & Huisman, 2022). Het totale vruchtbaarheidscijfer is een maat voor het aantal geboorten per vrouw in een jaar, die niet afhangt van de leeftijdssamenstelling van vrouwen in de bevolking (voor een nadere uitleg, zie het kader in hoofdstuk 2). Ook in veel landen om ons heen daalde het vruchtbaarheidscijfer. Bij deze landen is een stijging te zien tussen 2000 en 2010, en vervolgens een daling. De enige uitzondering hierop is Duitsland, waar het vruchtbaarheidscijfer bleef stijgen tot 2016. De modernisering van het kinderopvang- en ouderschapsverlofbeleid en immigratie van bevolkingsgroepen met een hoger kindertal worden hiervoor als verklaringen genoemd (Sobotka, Matysiak & Brzozowska, 2019). In veel landen is een lichte stijging van het totale vruchtbaarheidscijfer in 2021 te zien.
\n\n
| jaar | Nederland | België | Verenigd Koninkrijk | Frankrijk | Denemarken | Zweden | Italië | Spanje | Duitsland | (West-Duitsland) | (Oost-Duitsland) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 2000 | 1,72 | 1,67 | 1,64 | 1,89 | 1,77 | 1,54 | 1,26 | 1,22 | 1,38 | 1,42 | 1,22 |
| 2001 | 1,71 | 1,67 | 1,63 | 1,90 | 1,74 | 1,57 | 1,25 | 1,23 | 1,35 | 1,38 | 1,21 |
| 2002 | 1,73 | 1,65 | 1,63 | 1,88 | 1,72 | 1,65 | 1,27 | 1,25 | 1,34 | 1,37 | 1,21 |
| 2003 | 1,75 | 1,67 | 1,70 | 1,89 | 1,76 | 1,71 | 1,29 | 1,3 | 1,34 | 1,36 | 1,23 |
| 2004 | 1,72 | 1,72 | 1,75 | 1,92 | 1,78 | 1,75 | 1,34 | 1,31 | 1,36 | 1,37 | 1,27 |
| 2005 | 1,71 | 1,76 | 1,76 | 1,94 | 1,80 | 1,77 | 1,34 | 1,33 | 1,34 | 1,36 | 1,26 |
| 2006 | 1,72 | 1,80 | 1,82 | 2,00 | 1,85 | 1,85 | 1,37 | 1,36 | 1,33 | 1,34 | 1,28 |
| 2007 | 1,72 | 1,82 | 1,86 | 1,98 | 1,84 | 1,88 | 1,40 | 1,38 | 1,37 | 1,37 | 1,34 |
| 2008 | 1,77 | 1,85 | 1,91 | 2,01 | 1,89 | 1,91 | 1,45 | 1,45 | 1,38 | 1,37 | 1,37 |
| 2009 | 1,79 | 1,84 | 1,89 | 2,00 | 1,84 | 1,94 | 1,45 | 1,38 | 1,36 | 1,35 | 1,38 |
| 2010 | 1,79 | 1,86 | 1,92 | 2,03 | 1,87 | 1,98 | 1,46 | 1,37 | 1,39 | 1,39 | 1,43 |
| 2011 | 1,76 | 1,81 | 1,91 | 2,01 | 1,75 | 1,90 | 1,44 | 1,34 | 1,39 | 1,38 | 1,44 |
| 2012 | 1,72 | 1,80 | 1,92 | 2,01 | 1,73 | 1,91 | 1,43 | 1,32 | 1,41 | 1,40 | 1,46 |
| 2013 | 1,68 | 1,76 | 1,83 | 1,99 | 1,67 | 1,89 | 1,39 | 1,27 | 1,42 | 1,41 | 1,46 |
| 2014 | 1,71 | 1,74 | 1,81 | 2,00 | 1,69 | 1,88 | 1,37 | 1,32 | 1,47 | 1,47 | 1,52 |
| 2015 | 1,66 | 1,70 | 1,80 | 1,96 | 1,71 | 1,85 | 1,35 | 1,33 | 1,50 | 1,50 | 1,53 |
| 2016 | 1,66 | 1,68 | 1,79 | 1,92 | 1,79 | 1,85 | 1,34 | 1,34 | 1,60 | 1,60 | 1,60 |
| 2017 | 1,62 | 1,65 | 1,74 | 1,89 | 1,75 | 1,78 | 1,32 | 1,31 | 1,57 | 1,58 | 1,56 |
| 2018 | 1,59 | 1,62 | 1,68 | 1,87 | 1,73 | 1,76 | 1,29 | 1,26 | 1,57 | 1,58 | 1,54 |
| 2019 | 1,57 | 1,60 | 1,86 | 1,70 | 1,71 | 1,27 | 1,23 | 1,54 | 1,56 | 1,50 | |
| 2020 | 1,54 | 1,55 | 1,83 | 1,68 | 1,67 | 1,24 | 1,19 | 1,53 | 1,55 | 1,47 | |
| 2021 | 1,62 | 1,60 | 1,84 | 1,72 | 1,67 | 1,25 | 1,19 | 1,58 | 1,61 | 1,48 |
| jaar | Nederland | België | Verenigd Koninkrijk | Frankrijk | Denemarken | Zweden | Italië | Spanje | Duitsland | (West-Duitsland) | (Oost-Duitsland) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 2000 | 1,72 | 1,67 | 1,64 | 1,89 | 1,77 | 1,54 | 1,26 | 1,22 | 1,38 | 1,42 | 1,22 |
| 2001 | 1,71 | 1,67 | 1,63 | 1,90 | 1,74 | 1,57 | 1,25 | 1,23 | 1,35 | 1,38 | 1,21 |
| 2002 | 1,73 | 1,65 | 1,63 | 1,88 | 1,72 | 1,65 | 1,27 | 1,25 | 1,34 | 1,37 | 1,21 |
| 2003 | 1,75 | 1,67 | 1,70 | 1,89 | 1,76 | 1,71 | 1,29 | 1,3 | 1,34 | 1,36 | 1,23 |
| 2004 | 1,72 | 1,72 | 1,75 | 1,92 | 1,78 | 1,75 | 1,34 | 1,31 | 1,36 | 1,37 | 1,27 |
| 2005 | 1,71 | 1,76 | 1,76 | 1,94 | 1,80 | 1,77 | 1,34 | 1,33 | 1,34 | 1,36 | 1,26 |
| 2006 | 1,72 | 1,80 | 1,82 | 2,00 | 1,85 | 1,85 | 1,37 | 1,36 | 1,33 | 1,34 | 1,28 |
| 2007 | 1,72 | 1,82 | 1,86 | 1,98 | 1,84 | 1,88 | 1,40 | 1,38 | 1,37 | 1,37 | 1,34 |
| 2008 | 1,77 | 1,85 | 1,91 | 2,01 | 1,89 | 1,91 | 1,45 | 1,45 | 1,38 | 1,37 | 1,37 |
| 2009 | 1,79 | 1,84 | 1,89 | 2,00 | 1,84 | 1,94 | 1,45 | 1,38 | 1,36 | 1,35 | 1,38 |
| 2010 | 1,79 | 1,86 | 1,92 | 2,03 | 1,87 | 1,98 | 1,46 | 1,37 | 1,39 | 1,39 | 1,43 |
| 2011 | 1,76 | 1,81 | 1,91 | 2,01 | 1,75 | 1,90 | 1,44 | 1,34 | 1,39 | 1,38 | 1,44 |
| 2012 | 1,72 | 1,80 | 1,92 | 2,01 | 1,73 | 1,91 | 1,43 | 1,32 | 1,41 | 1,40 | 1,46 |
| 2013 | 1,68 | 1,76 | 1,83 | 1,99 | 1,67 | 1,89 | 1,39 | 1,27 | 1,42 | 1,41 | 1,46 |
| 2014 | 1,71 | 1,74 | 1,81 | 2,00 | 1,69 | 1,88 | 1,37 | 1,32 | 1,47 | 1,47 | 1,52 |
| 2015 | 1,66 | 1,70 | 1,80 | 1,96 | 1,71 | 1,85 | 1,35 | 1,33 | 1,50 | 1,50 | 1,53 |
| 2016 | 1,66 | 1,68 | 1,79 | 1,92 | 1,79 | 1,85 | 1,34 | 1,34 | 1,60 | 1,60 | 1,60 |
| 2017 | 1,62 | 1,65 | 1,74 | 1,89 | 1,75 | 1,78 | 1,32 | 1,31 | 1,57 | 1,58 | 1,56 |
| 2018 | 1,59 | 1,62 | 1,68 | 1,87 | 1,73 | 1,76 | 1,29 | 1,26 | 1,57 | 1,58 | 1,54 |
| 2019 | 1,57 | 1,60 | 1,86 | 1,70 | 1,71 | 1,27 | 1,23 | 1,54 | 1,56 | 1,50 | |
| 2020 | 1,54 | 1,55 | 1,83 | 1,68 | 1,67 | 1,24 | 1,19 | 1,53 | 1,55 | 1,47 | |
| 2021 | 1,62 | 1,60 | 1,84 | 1,72 | 1,67 | 1,25 | 1,19 | 1,58 | 1,61 | 1,48 |
Door de daling van de vruchtbaarheid sinds 2010 blijft het gerealiseerd kindertal voor vrouwen die sinds 1986 geboren werden achter bij de voorgaande generaties. Vrouwen van geboortecohorten 1966 tot en met 1981 kregen gemiddeld evenveel kinderen en ook op ongeveer dezelfde leeftijden. Vanaf generatie 1986 blijft de toename van het kindertal met oplopende leeftijd echter achter. Vrouwen van generatie 1991 hadden op 30-jarige leeftijd gemiddeld 0,71 kinderen. Bij vrouwen die in 1981 werden geboren waren dat er op die leeftijd 0,86. De generaties na 1986 hebben, op vergelijkbare leeftijden, zowel minder eerste kinderen als minder tweede en volgende kinderen (CBS Statline, 2023).
\n\n
| leeftijd | 1946 | 1951 | 1956 | 1961 | 1966 | 1971 | 1976 | 1981 | 1986 | 1991 | 1996 | 2001 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 15 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| 16 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| 17 | 0,01 | 0,01 | 0,01 | 0,01 | 0,01 | 0,01 | 0,01 | 0,01 | 0,01 | 0 | 0 | 0 |
| 18 | 0,03 | 0,04 | 0,03 | 0,02 | 0,01 | 0,01 | 0,01 | 0,01 | 0,01 | 0,01 | 0,01 | 0 |
| 19 | 0,08 | 0,08 | 0,06 | 0,03 | 0,03 | 0,03 | 0,02 | 0,03 | 0,02 | 0,02 | 0,01 | 0,01 |
| 20 | 0,14 | 0,15 | 0,09 | 0,06 | 0,05 | 0,05 | 0,04 | 0,05 | 0,04 | 0,03 | 0,02 | 0,02 |
| 21 | 0,23 | 0,23 | 0,14 | 0,1 | 0,08 | 0,08 | 0,06 | 0,07 | 0,06 | 0,05 | 0,04 | |
| 22 | 0,36 | 0,33 | 0,22 | 0,15 | 0,12 | 0,11 | 0,1 | 0,11 | 0,09 | 0,08 | 0,06 | |
| 23 | 0,53 | 0,45 | 0,31 | 0,23 | 0,17 | 0,15 | 0,14 | 0,15 | 0,14 | 0,11 | 0,08 | |
| 24 | 0,71 | 0,58 | 0,43 | 0,31 | 0,24 | 0,2 | 0,19 | 0,21 | 0,19 | 0,15 | 0,11 | |
| 25 | 0,89 | 0,73 | 0,56 | 0,42 | 0,32 | 0,27 | 0,26 | 0,27 | 0,26 | 0,21 | 0,16 | |
| 26 | 1,07 | 0,88 | 0,69 | 0,54 | 0,42 | 0,35 | 0,34 | 0,36 | 0,34 | 0,28 | ||
| 27 | 1,23 | 1,03 | 0,83 | 0,66 | 0,53 | 0,44 | 0,45 | 0,46 | 0,44 | 0,36 | ||
| 28 | 1,37 | 1,17 | 0,97 | 0,8 | 0,65 | 0,56 | 0,56 | 0,58 | 0,55 | 0,46 | ||
| 29 | 1,49 | 1,3 | 1,1 | 0,94 | 0,78 | 0,69 | 0,69 | 0,72 | 0,68 | 0,57 | ||
| 30 | 1,59 | 1,42 | 1,23 | 1,09 | 0,92 | 0,84 | 0,83 | 0,86 | 0,82 | 0,71 | ||
| 31 | 1,67 | 1,51 | 1,36 | 1,22 | 1,06 | 0,98 | 0,98 | 1,01 | 0,96 | |||
| 32 | 1,74 | 1,59 | 1,46 | 1,34 | 1,19 | 1,12 | 1,12 | 1,14 | 1,09 | |||
| 33 | 1,79 | 1,65 | 1,55 | 1,45 | 1,31 | 1,26 | 1,25 | 1,28 | 1,22 | |||
| 34 | 1,83 | 1,7 | 1,63 | 1,54 | 1,42 | 1,37 | 1,38 | 1,39 | 1,33 | |||
| 35 | 1,86 | 1,75 | 1,7 | 1,62 | 1,52 | 1,46 | 1,48 | 1,49 | 1,44 | |||
| 36 | 1,88 | 1,78 | 1,75 | 1,68 | 1,59 | 1,54 | 1,56 | 1,57 | ||||
| 37 | 1,9 | 1,81 | 1,79 | 1,72 | 1,65 | 1,61 | 1,62 | 1,64 | ||||
| 38 | 1,92 | 1,83 | 1,82 | 1,76 | 1,69 | 1,66 | 1,67 | 1,69 | ||||
| 39 | 1,93 | 1,85 | 1,84 | 1,79 | 1,72 | 1,69 | 1,71 | 1,73 | ||||
| 40 | 1,93 | 1,86 | 1,85 | 1,8 | 1,74 | 1,72 | 1,74 | 1,76 | ||||
| 41 | 1,94 | 1,86 | 1,86 | 1,82 | 1,76 | 1,73 | 1,76 | |||||
| 42 | 1,94 | 1,87 | 1,87 | 1,82 | 1,77 | 1,74 | 1,77 | |||||
| 43 | 1,94 | 1,87 | 1,87 | 1,83 | 1,77 | 1,75 | 1,78 | |||||
| 44 | 1,95 | 1,87 | 1,87 | 1,83 | 1,77 | 1,75 | 1,78 | |||||
| 45 | 1,95 | 1,87 | 1,87 | 1,83 | 1,78 | 1,75 | 1,78 | |||||
| 46 | 1,95 | 1,87 | 1,87 | 1,83 | 1,78 | 1,75 | ||||||
| 47 | 1,95 | 1,88 | 1,87 | 1,83 | 1,78 | 1,75 | ||||||
| 48 | 1,95 | 1,88 | 1,87 | 1,83 | 1,78 | 1,75 | ||||||
| 49 | 1,95 | 1,88 | 1,87 | 1,83 | 1,78 | 1,75 | ||||||
| 50 | 1,95 | 1,88 | 1,87 | 1,83 | 1,78 | 1,75 | ||||||
| \\ |
| leeftijd | 1946 | 1951 | 1956 | 1961 | 1966 | 1971 | 1976 | 1981 | 1986 | 1991 | 1996 | 2001 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 15 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| 16 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| 17 | 0,01 | 0,01 | 0,01 | 0,01 | 0,01 | 0,01 | 0,01 | 0,01 | 0,01 | 0 | 0 | 0 |
| 18 | 0,03 | 0,04 | 0,03 | 0,02 | 0,01 | 0,01 | 0,01 | 0,01 | 0,01 | 0,01 | 0,01 | 0 |
| 19 | 0,08 | 0,08 | 0,06 | 0,03 | 0,03 | 0,03 | 0,02 | 0,03 | 0,02 | 0,02 | 0,01 | 0,01 |
| 20 | 0,14 | 0,15 | 0,09 | 0,06 | 0,05 | 0,05 | 0,04 | 0,05 | 0,04 | 0,03 | 0,02 | 0,02 |
| 21 | 0,23 | 0,23 | 0,14 | 0,1 | 0,08 | 0,08 | 0,06 | 0,07 | 0,06 | 0,05 | 0,04 | |
| 22 | 0,36 | 0,33 | 0,22 | 0,15 | 0,12 | 0,11 | 0,1 | 0,11 | 0,09 | 0,08 | 0,06 | |
| 23 | 0,53 | 0,45 | 0,31 | 0,23 | 0,17 | 0,15 | 0,14 | 0,15 | 0,14 | 0,11 | 0,08 | |
| 24 | 0,71 | 0,58 | 0,43 | 0,31 | 0,24 | 0,2 | 0,19 | 0,21 | 0,19 | 0,15 | 0,11 | |
| 25 | 0,89 | 0,73 | 0,56 | 0,42 | 0,32 | 0,27 | 0,26 | 0,27 | 0,26 | 0,21 | 0,16 | |
| 26 | 1,07 | 0,88 | 0,69 | 0,54 | 0,42 | 0,35 | 0,34 | 0,36 | 0,34 | 0,28 | ||
| 27 | 1,23 | 1,03 | 0,83 | 0,66 | 0,53 | 0,44 | 0,45 | 0,46 | 0,44 | 0,36 | ||
| 28 | 1,37 | 1,17 | 0,97 | 0,8 | 0,65 | 0,56 | 0,56 | 0,58 | 0,55 | 0,46 | ||
| 29 | 1,49 | 1,3 | 1,1 | 0,94 | 0,78 | 0,69 | 0,69 | 0,72 | 0,68 | 0,57 | ||
| 30 | 1,59 | 1,42 | 1,23 | 1,09 | 0,92 | 0,84 | 0,83 | 0,86 | 0,82 | 0,71 | ||
| 31 | 1,67 | 1,51 | 1,36 | 1,22 | 1,06 | 0,98 | 0,98 | 1,01 | 0,96 | |||
| 32 | 1,74 | 1,59 | 1,46 | 1,34 | 1,19 | 1,12 | 1,12 | 1,14 | 1,09 | |||
| 33 | 1,79 | 1,65 | 1,55 | 1,45 | 1,31 | 1,26 | 1,25 | 1,28 | 1,22 | |||
| 34 | 1,83 | 1,7 | 1,63 | 1,54 | 1,42 | 1,37 | 1,38 | 1,39 | 1,33 | |||
| 35 | 1,86 | 1,75 | 1,7 | 1,62 | 1,52 | 1,46 | 1,48 | 1,49 | 1,44 | |||
| 36 | 1,88 | 1,78 | 1,75 | 1,68 | 1,59 | 1,54 | 1,56 | 1,57 | ||||
| 37 | 1,9 | 1,81 | 1,79 | 1,72 | 1,65 | 1,61 | 1,62 | 1,64 | ||||
| 38 | 1,92 | 1,83 | 1,82 | 1,76 | 1,69 | 1,66 | 1,67 | 1,69 | ||||
| 39 | 1,93 | 1,85 | 1,84 | 1,79 | 1,72 | 1,69 | 1,71 | 1,73 | ||||
| 40 | 1,93 | 1,86 | 1,85 | 1,8 | 1,74 | 1,72 | 1,74 | 1,76 | ||||
| 41 | 1,94 | 1,86 | 1,86 | 1,82 | 1,76 | 1,73 | 1,76 | |||||
| 42 | 1,94 | 1,87 | 1,87 | 1,82 | 1,77 | 1,74 | 1,77 | |||||
| 43 | 1,94 | 1,87 | 1,87 | 1,83 | 1,77 | 1,75 | 1,78 | |||||
| 44 | 1,95 | 1,87 | 1,87 | 1,83 | 1,77 | 1,75 | 1,78 | |||||
| 45 | 1,95 | 1,87 | 1,87 | 1,83 | 1,78 | 1,75 | 1,78 | |||||
| 46 | 1,95 | 1,87 | 1,87 | 1,83 | 1,78 | 1,75 | ||||||
| 47 | 1,95 | 1,88 | 1,87 | 1,83 | 1,78 | 1,75 | ||||||
| 48 | 1,95 | 1,88 | 1,87 | 1,83 | 1,78 | 1,75 | ||||||
| 49 | 1,95 | 1,88 | 1,87 | 1,83 | 1,78 | 1,75 | ||||||
| 50 | 1,95 | 1,88 | 1,87 | 1,83 | 1,78 | 1,75 | ||||||
| \\ |
In Nederland en daarbuiten is onderzocht wat de reden voor de vruchtbaarheidsdaling zou kunnen zijn. Vanwege de timing van de daling is naar de rol van de economische recessie in 2007-2009 gekeken. In veel landen wordt een recessie vaak gevolgd door een dalend geboortecijfer (Sobotka, Skirbekk & Philipov, 2011): wanneer het economisch slechter gaat, kiezen minder mensen ervoor om (te proberen) kinderen te krijgen. Een direct en eenduidig effect van de recessie van 2007-2009 is echter niet aangetoond, noch voor Europa (Kreyenfeld, Andersson & Pailhé, 2012; Matysiak, Sobotka & Vignoli, 2021), noch voor de Verenigde Staten (Kearney, Levine & Pardue, 2022). Een puur economische verklaring zou bovendien in tegenspraak zijn met het economisch herstel dat optrad vanaf ongeveer 2014 (De Beer & Latten, 2018).
\nOndanks de economische groei en de lage werkloosheid na 2014 was er vooral voor jongere mensen nog steeds sprake van baanonzekerheid door een flexibelere arbeidsmarkt, zelfs in toenemende mate. Ook dit is als mogelijke oorzaak van de dalende vruchtbaarheid geopperd. Van Wijk en Chkalova (2020) onderzochten het verschil in vruchtbaarheid tussen vrouwen met flexwerk en met een vaste baan: vrouwen met een vaste baan bleken een wat hogere vruchtbaarheid te hebben dan vrouwen met flexwerk. Van Wijk, De Valk en Liefbroer (2022) lieten op basis van een longitudinale analyse zien dat ook instabiele arbeidsrelaties of inkomen in het verleden invloed hebben op de kans op geboorte van een kind. Een internationaal vergelijkende meta-studie van Alderotti, Vignoli en Baccini (2021) laat zien dat de (negatieve) relatie tussen arbeidsonzekerheid en fertiliteit in Europa sterker is geworden over de tijd. Neyer, Andersson, Dahlberg, Ohlsson-Wijk, Andersson en Billingsley (2022) vonden dat onzekerheid over de algemene toekomst en een laag vertrouwen in instituties negatief samenhingen met de toekomstige kinderwens.
\nAndere onderzoekers leggen de nadruk op uitstel van volwassenheid of zelfstandigheid als aanjager van de lagere vruchtbaarheid. De ongunstige omstandigheden op de arbeids- en woningmarkt treffen bij uitstek twintigers, in een levensfase waar ook gezinsvorming toe behoort (De Beer & Latten, 2018). Uitstel van uit huis gaan en een tragere carrière kan samengaan met uitstel en mogelijk afstel van gezinsvorming (Van den Berg, Van Houdt & Van Daalen, 2023; CBS, 2019; Te Riele & Loozen, 2017). Ook angst voor klimaatverandering of ’baarschaamte’ komen uit onderzoek naar voren als mogelijke redenen om (nog) geen kinderen te krijgen (Hickman et al., 2021).
\nHoewel er dus economische en maatschappelijke omstandigheden zijn aan te wijzen die de vruchtbaarheid drukken, is het ook mogelijk dat er meer structurele factoren meespelen. Jonge vrouwen van nu hebben andere kenmerken dan vrouwen uit eerdere generaties. Zo zijn ze gemiddeld hoger opgeleid en is bekend dat vrouwen met een hoger opleidingsniveau later kinderen krijgen: ze volgen immers langer onderwijs en beginnen daardoor later aan hun arbeidscarrière (Van Agtmaal-Wobma & Van Huis, 2012).
\nIn dit artikel ligt de focus op de vruchtbaarheid van vrouwen die zijn geboren in Nederland. Gegevens over het gerealiseerd kindertal worden op deze manier minder vertekend door in- en uitstroom van vrouwen uit de Nederlandse bevolking. Daarnaast zijn voor in Nederland geboren vrouwen betrouwbaardere gegevens over het opleidingsniveau beschikbaar dan voor in het buitenland geboren vrouwen: dat is nodig om de rol van opleidingsniveau bij dalende vruchtbaarheid te bestuderen. Om erachter te komen wat het effect is van het niet meenemen van vrouwen die buiten Nederland zijn geboren, is ervoor gekozen om buiten Nederland geboren vrouwen wél mee te nemen in de ontwikkeling van het kindertal waarbij opleidingsniveau niet is betrokken (paragraaf 3.1). De ontwikkeling van het kindertal van vrouwen die in Nederland zijn geboren kan op deze wijze worden vergeleken met die van alle in Nederland wonende vrouwen.
\nDe volgende onderzoeksvragen staan centraal:
\nAgtmaal-Wobma, E. van & Huis, M. van (2012). Vruchtbaarheid van mannen en vrouwen naar opleidingsniveau. Bevolkingstrends, 3e kwartaal 2012.
\nAlderotti, G., Vignoli, D., Baccini, M. & Matysiak, A. (2021). Employment Instability and Fertility in Europe: A Meta-Analysis. Demography 58 (3): 871–900. doi:
\nBeer, J. de & Latten, J. (2018). De weerbarstige relatie tussen baby’s en conjunctuur. Demos 34 (9): 1-4.
\nBerg, L. van den, Houdt, K. van & Gaalen, R. van (2023). De groeiende groep jongvolwassen thuiswonenden: Kenmerken van blijvers en terugkeerders tussen 2011 en 2021.
\nBundesinstitut für Bevölkerungsforschung (2023). Zusammengefasste Geburtenziffer in West- und Ostdeutschland (1945-2021).
\nCBS (2018). Documentatie Hoogst behaald en hoogst gevolgd opleidingsniveau en opleidingsrichting van de bevolking in Nederland (HOOGSTEOPLTAB), CBS Microdata Services
\nCBS (2019). Mijlpalen twintigers schuiven op.
\nCBS (2022). Lager opgeleide jongeren hebben minst stabiele loopbanen.
\nCBS (2023). Documentatie In de Gemeentelijke Basisadministratie Persoonsgegevens (GBA) ingeschreven personen en hun juridische ouders (KINDOUDERTAB), CBS Microdata Services.
\nCBS Statline (2023). Levend geboren kinderen; leeftijd moeder, volgorde geboorte uit de moeder.
\nEurostat (2023). Total Fertility Rate.
\nFinizio, M. (2023). Fertility rates in the EU are plummeting, with few exceptions.
\nHickman, C., Marks, E., Pihkala, P., Clayton, S. Lewandowski, R.E., Mayall, E.E., Wray, B., Mellor, C. & Susteren, C. van (2021). Climate anxiety in children and young people and their beliefs about government responses to climate change: a global survey. The Lancet Planetary Health 5 (12): 863-873.
\nKearney, M.S., Levine, P.B., & Pardue, L. (2022). The Puzzle of Falling US Birth Rates since the Great Recession. Journal of Economic Perspectives 36 (1): 151-76.
\nKreyenfeld, M., Andersson, G., & Pailhé, A. (2012). Economic Uncertainty and Family Dynamics in Europe: Introduction. Demographic Research 27(28): 835–852.
\nMatysiak, A., Sobotka, T. & Vignoli, D. (2021). The Great Recession and Fertility in Europe: A sub-national analysis. European Journal of Population 37: 29– 64.
\nNeyer, G., Andersson, G., Dahlberg, J., Ohlsson-Wijk, S., Andersson, L., & Billingsley, S. (2022). Fertility decline, fertility reversal and changing childbearing considerations in Sweden: A turn to subjective imaginations? Stockholm: Department of Sociology, Stockholm University (Stockholm Research Reports in Demography 2022: 8).
\nOhlsson-Wijk, S. & Andersson, G. (2022). Disentangling the Swedish fertility decline of the 2010s. Demographic Research 47 (12): 345-358.
\nPomar L., Favre, G, Labrusse, C. de, Contier, A., Boulvain, M. & Baud, D. (2022). Impact of the first wave of the COVID-19 pandemic on birth rates in Europe: a time series analysis in 24 countries. Human Reproduction 37(12):2921-2931. doi: 10.1093/humrep/deac215.
\nRiele, S. te & Loozen, S. (2017). Vruchtbaarheid aan het begin van de 21e eeuw. Statistische Trends, december 2017.
\nSobotka, T., Skirbekk, V. & Philipov, D. (2011). Economic recession and fertility in the developed world. Population and development review 37(2), 267-306.
\nSobotka, T., Matysiak, A. & Brzozowska, Z. (2019). Policy responses to low fertility: How effective are they? Working Paper No. 1. New York/Geneva: UNFPA Population & Development Branch.
\nStoeldraijer, L.Duin, C. van, Nicolaas, H. & Huisman, C. (2022). Kernprognose 2022–2070: Door oorlog meer migranten naar Nederland. Statistische Trends, december 2022.
\nWijk, D. van & Chkalova, K. (2020). Minder geboorten door studie en flexwerk? Statistische Trends, juli 2020.
\nWijk, D. van, Valk, H. de & Liefbroer, A. (2022). Economic Precariousness and the Transition to Parenthood: A Dynamic and Multidimensional Approach. European Journal of Population 20;38(3), 457-483. doi: 10.1007/s10680-022-09617-4.
","Footnote":null,"Authors":"Coen van Duin, Peteke Feijten","Location":"Nederland","TaxonomyTags":["vruchtbaarheid","kindertal","geboorten","opleidingsniveau"],"Themes":["Bevolking"],"Series":[],"ResearchCodes":[],"Language":"nl-NL","Version":1,"SortOrder":0,"ItemNameLowerCase":"05 referenties","Updated":"2024-12-10T13:23:05+01:00","ReleaseTime":"2023-12-14T15:36:00+01:00","Created":"2023-11-20T14:24:26+01:00","Permalink":"https://www.cbs.nl/odata/v1/Pages('09f65513-99b3-4bba-a1a8-ea7d64e615a3-nl-nl')","References":{"Items":[]},"Downloads":{"Items":[]},"Links":{"Items":[{"Text":"Dalende vruchtbaarheid sinds 2010: de rol van opleidingsniveau","Url":"https://www.cbs.nl/nl-nl/erratum/2023/49/dalende-vruchtbaarheid-sinds-2010-de-rol-van-opleidingsniveau","Prefix":"","TargetId":"420821d9-8645-4c57-b115-faddc0fdc1ca-nl-nl","Icon":""}]}},{"UniqueId":"aa370405-96a3-4015-b65c-4ea58fd9dde3-nl-nl","PageType":"LongreadChapter","PageTypeInt":8,"Title":"Bijlage","SubTitle":null,"Edition":null,"Url":"https://www.cbs.nl/nl-nl/erratum/2023/49/dalende-vruchtbaarheid-sinds-2010-de-rol-van-opleidingsniveau/bijlage","MetaDescription":null,"Image":null,"ImageAlt":null,"Category":[],"Photographer":null,"LeadText":null,"Body":"Voor vrouwen uit geboortecohorten die in 2021 nog geen 35 jaar oud waren, is een schatting gemaakt van het vruchtbaarheidscijfer naar opleidingsniveau op 35-jarige leeftijd. Onderstaande figuur toont een voorbeeld van zo’n schatting. De lijn ‘op 35e’ toont het vruchtbaarheidscijfer op 25-jarige leeftijd voor vrouwen die op hun 35e geen startkwalificatie hadden. Deze lijn kan alleen bepaald worden voor vrouwen die 25 jaar oud waren in de jaren 2003-2011 (en dus 35 jaar oud waren in de periode 2013-2021). Van 30-jarige vrouwen in de jaren 2012-2016 is het opleidingsniveau op 35-jarige leeftijd nog niet bekend, maar op 30-jarige leeftijd wél. Het vruchtbaarheidscijfer voor vrouwen die op 35-jarige leeftijd nog geen startkwalificatie hebben, is voor deze groep geschat uit het cijfer voor vrouwen die op hun 30e geen startkwalificatie hadden. Voor de omrekening is een ratioschatter gebruikt, waarbij het vruchtbaarheidscijfer voor vrouwen zonder startkwalificatie op 30-jarige leeftijd als hulpvariabele is gebruikt. Met deze schatter wordt de relatieve jaar-op-jaar ontwikkeling van de hulpvariabele overgenomen, maar het niveau aangepast. In dit geval veranderde dat niveau nauwelijks. Bij vrouwen die 25 jaar oud waren in 2017-2021, is de schatting in twee stappen uitgevoerd: eerst van peilleeftijd 25 naar 30 jaar, daarna van peilleeftijd 30 naar 35 jaar. Dit gaf een verschuiving omhoog, omdat vrouwen die tussen hun 25e en 30e alsnog hun startkwalificatie haalden kennelijk een lager vruchtbaarheidscijfer op 25-jarige leeftijd hadden dan vrouwen die ook op hun 30e nog geen startkwalificatie hadden.
\n\n
| Jaar | Op 25e | Op 30e | Op 35e | Op 35e (geschat) |
|---|---|---|---|---|
| 2003 | 0,126 | 0,126 | ||
| 2004 | 0,134 | 0,134 | ||
| 2005 | 0,114 | 0,114 | ||
| 2006 | 0,111 | 0,111 | ||
| 2007 | 0,116 | 0,116 | ||
| 2008 | 0,129 | 0,122 | 0,122 | |
| 2009 | 0,128 | 0,130 | 0,130 | |
| 2010 | 0,118 | 0,127 | 0,127 | |
| 2011 | 0,108 | 0,108 | 0,108 | |
| 2012 | 0,116 | 0,116 | ||
| 2013 | 0,099 | 0,105 | 0,106 | |
| 2014 | 0,103 | 0,113 | 0,114 | |
| 2015 | 0,091 | 0,095 | 0,095 | |
| 2016 | 0,096 | 0,099 | 0,100 | |
| 2017 | 0,083 | 0,089 | ||
| 2018 | 0,077 | 0,082 | ||
| 2019 | 0,079 | 0,084 | ||
| 2020 | 0,078 | 0,083 | ||
| 2021 | 0,077 | 0,083 |
| Jaar | Op 25e | Op 30e | Op 35e | Op 35e (geschat) |
|---|---|---|---|---|
| 2003 | 0,126 | 0,126 | ||
| 2004 | 0,134 | 0,134 | ||
| 2005 | 0,114 | 0,114 | ||
| 2006 | 0,111 | 0,111 | ||
| 2007 | 0,116 | 0,116 | ||
| 2008 | 0,129 | 0,122 | 0,122 | |
| 2009 | 0,128 | 0,130 | 0,130 | |
| 2010 | 0,118 | 0,127 | 0,127 | |
| 2011 | 0,108 | 0,108 | 0,108 | |
| 2012 | 0,116 | 0,116 | ||
| 2013 | 0,099 | 0,105 | 0,106 | |
| 2014 | 0,103 | 0,113 | 0,114 | |
| 2015 | 0,091 | 0,095 | 0,095 | |
| 2016 | 0,096 | 0,099 | 0,100 | |
| 2017 | 0,083 | 0,089 | ||
| 2018 | 0,077 | 0,082 | ||
| 2019 | 0,079 | 0,084 | ||
| 2020 | 0,078 | 0,083 | ||
| 2021 | 0,077 | 0,083 |
Dagelijks zijn onderwerpen als natuur, stikstof, luchtvervuiling en klimaat in het nieuws, maar hoe staat de leefomgeving er nu werkelijk voor? Discussies over deze onderwerpen hebben baat bij objectieve en actuele feiten en cijfers. Deze feiten en cijfers over ruimte, milieu, natuur en landschap zijn te vinden op het Compendium van de Leefomgeving (CLO). Op 1 oktober organiseren CBS, PBL, RIVM en WUR een feestelijk symposium ter ere van het 25-jarig bestaan van het CLO met als thema: de rol van feiten en cijfers in het maatschappelijk debat.
\nHet CLO is een website met feiten en cijfers over milieu, natuur en ruimte in Nederland. Het is een uitgave van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en Wageningen University & Research (WUR). Deze organisaties ontsluiten in het Compendium zowel gegevens die zij zelf beheren, als gegevens die beschikbaar gesteld worden door andere partijen. Het CLO biedt beleidsmakers, politici, professionals en geïnteresseerde burgers op deze manier een actueel overzicht van gegevens over de leefomgeving. Hiermee faciliteert het CLO beleidsvorming en het maatschappelijke debat. Met een kleine 300.000 bezoekers en zo’n 700.000 pageviews per jaar is het CLO een gegevensplatform wat er inmiddels al 25 jaar toe doet.
\nHet CLO viert op dinsdag 1 oktober het 25-jarig bestaan met een symposium. Tijdens dit symposium nemen sprekers Reinier van den Berg en Mark van Twist ons mee in de staat van de leefomgeving en de betekenis van cijfers in beleid en politiek. In workshops verkennen we het gebruik van indicatoren, data en modeluitkomsten in beleidsvorming en communicatie. Beleidsmakers, journalisten, wetenschappers, docenten en andere geïnteresseerden zijn van harte uitgenodigd. Meer informatie over het programma en de aanmeldpagina zijn te vinden via deze link.
\n
Het is niet onopgemerkt gebleven: onze hoofdeconoom heeft de wintereditie van de slimste mens gewonnen.
\n
\nPeter Hein bleef in de finale boswachter Arjan Postma de baas. Oud-olympisch kampioen Mark Tuitert veroverde het brons.
\n
\nVan harte gefeliciteerd Peter Hein! Presentator Philip Freriks reageerde met: ,,Voortaan spreken we van het Centraal Bureau van de slimste mens!” Daar voegen wij niets meer aan toe.
![\"Peter](\"https://www.cbs.nl/-/media/_afbeeldingen/2019/04/img_3147.jpg\")
Het CBS heeft kennis genomen van het verhaal in het NRC dd 11 maart 2021. Het CBS heeft als wettelijke taak het maken van statistiek over groepen in de samenleving en daarom verwerkt het CBS dagelijks gevoelige gepseudonimiseerde data. Daar is het CBS voor opgericht. Het voorkomen van onthulling van personen of bedrijven is daarbij wettelijk verplicht.
\n
\nHet CBS is met T-Mobile een pilot gestart met als doel het ontwikkelen van software/algoritmes om uiteindelijk met deze nieuwe databron maatschappelijk relevante statistieken te maken. Bijvoorbeeld rondom drukte in stedelijke gebieden en toerisme. Deze pilot voldeed aan de strengste wettelijke privacyeisen. De werkwijze is (net als al onze werkwijzen en methoden) openbaar gepubliceerd in dit document en deze technische handleiding. De uitkomsten zijn bovendien anoniem zo blijkt uit onderzoek van prof. Dr. GJ Zwenne en een uitspraak van de Raad van State. Het gebruik van mobiele data voor statistiek is overigens in Europa gemeengoed. Zo heeft de Europese commissie op 8 april 2020 een aanbeveling uitgebracht over het gebruik van o.a. geanonimiseerde mobiliteitsgegevens bij de bestrijding van Covid-19.
\n
\nHet CBS heeft geen toegang gehad tot individuele gegevens van personen en heeft nooit de intentie mensen te kunnen of willen volgen. De gegevens waar het om gaat geven bovendien geen exacte plaatsbepaling aan. Het CBS rekent door het optellen van kansen of een telefoon in een gebied aanwezig zou kunnen zijn. Dit staat ook in de methodebeschrijving. Het resultaat is goed genoeg voor de statistische doeleinden en volledig anoniem: een globale schatting van het aantal aanwezige personen in een bepaald gebied.
Dit in tegenstelling tot andere methoden waarbij de bepaling van de exacte locatie van een toestel mogelijk is. Deze laatste methode is van belang voor opsporing, maar niet voor statistiek en wordt daarom door het CBS dus ook niet gebruikt. De data waarop zijn gewerkt zijn twee keer versleuteld. Namelijk door het vervangen van IMSI-nummers (identificatienummer van een toestel) en vervolgens een extra versleuteling die elke 30 dagen werd vervangen. Het resultaat was data waaruit het voor onderzoekers niet mogelijk was individuen te halen.
\nElke overheid mag bij het CBS een verzoek voor statistische informatie indienen om daarmee beleid te verbeteren. Bijvoorbeeld door resultaten van beleid sneller of beter zichtbaar te maken. Wij hebben de verplichting om die verzoeken serieus in overweging te nemen. Bij uitvoering en daar waar zo’n verzoek geen onderdeel van het basispakket is, brengt het CBS de kostprijs in rekening.
\n
\nTenslotte: het werken met telefoondata is een technisch ingewikkeld onderwerp. Dat gezegd hebbende wil het CBS graag leren van deze casus en meer in dialoog komen met de Autoriteit Persoonsgegevens – ook over dergelijke pilots. Het CBS heeft privacy hoog in het vaandel en heeft al veel ervaringen en kennis over gegevensverwerking ontwikkeld. Een betere dialoog hierover met de AP kan duidelijkheid bieden over hoe privacy in een dergelijke context moet worden opgevat en zou wat het CBS betreft dus een wenselijke stap zijn.
Het CBS heeft door uitvoerig te antwoorden op de gestelde vragen, aan NRC de gelegenheid geboden om hoor en wederhoor in het journalistieke artikel toe te passen. Hierbij onze antwoorden op het gestelde in het artikel die voorafgaand aan publicatie aan NRC zijn gegeven
","Footnote":null,"Authors":null,"Location":"Nederland","TaxonomyTags":[],"Themes":[],"Series":[],"ResearchCodes":[],"Language":"nl-NL","Version":1,"SortOrder":0,"ItemNameLowerCase":"telefonie","Updated":"2024-06-20T10:20:56+02:00","ReleaseTime":"2024-06-20T10:20:56+02:00","Created":"2021-03-11T11:49:51+01:00","Permalink":"https://www.cbs.nl/odata/v1/Pages('bec697a0-9b82-4111-8056-0e03b1e2f9b8-nl-nl')","References":{"Items":[]},"Downloads":{"Items":[]},"Links":{"Items":[]}},{"UniqueId":"f8e01679-64e7-41e3-8bf5-ccd71aa4d2d0-nl-nl","PageType":"Page","PageTypeInt":1,"Title":"Denk mee met het CBS","SubTitle":null,"Edition":null,"Url":"https://www.cbs.nl/nl-nl/uitgelicht/denk-mee-met-het-cbs","MetaDescription":"Wil jij met ons meedenken hoe we het voor jou zo makkelijk mogelijk kunnen maken om onze cijfers en artikelen te vinden en daarmee het antwoord te geven op jouw (statistische) vraag? ","Image":"https://cdn.cbs.nl/images/334b38384b4c587a634b50734d774d446f79376c53673d3d/900x450.jpg","ImageAlt":"Glimlachende jonge vrouw met hoofdtelefoon en laptop die bij bureau werkt","Category":[],"Photographer":null,"LeadText":null,"Body":"Wij zijn continu bezig met het verbeteren van onze dienstverlening en producten. Ervaringen van daadwerkelijke gebruikers zijn onmisbaar in dit proces. Wij zoeken daarom altijd personen om in gesprek te gaan over hun ervaringen, wensen en behoeften.
\nBenieuwd naar hoe je kunt bijdragen?
\nVia interviews op ons kantoor of online via Zoom stellen wij vragen over de ervaringen van jou als gebruiker. Afhankelijk van het onderzoek gaan we dieper in op wat jij belangrijk vindt of kijken we samen hoe jij een bepaald product van het CBS gebruikt, bijvoorbeeld Statline of Open Data. Zo krijgen we een beter beeld van het gebruik, de gebruikerservaring en de vraag naar informatie. Op die manier kunnen we de toegankelijkheid van onze cijfers en artikelen nog beter laten aansluiten op de wensen van gebruikers. Een interview duurt 30 tot 60 minuten. Als dank voor je deelname ontvang je na afloop van het onderzoek een VVV-bon ter waarde van € 25,-.
\nBij het CBS heeft bescherming van de privacy van iedereen die ons informatie geeft de hoogste prioriteit. Het interview wordt opgenomen (audio en video); dat doen we niet alleen voor analysedoeleinden maar ook omdat de interviewer zo zijn volledige aandacht bij het gesprek kan houden. Vanzelfsprekend houden we ons aan de AVG-richtlijnen en gaan we zorgvuldig met jouw persoonsgegevens om. Deze worden gescheiden van de antwoorden, die worden geanonimiseerd. De opname van het interview wordt na uitwerking en analyse vernietigd.
\nWil je deelnemen aan één van onze onderzoeken? Meld je dan via onderstaand formulier aan. Om het interview goed voor te bereiden, vragen we je om enkele gegevens evenals je e-mailadres en je telefoonnummer. Zodat we je kunnen benaderen om een afspraak te maken voor één van de komende onderzoeken. Ook vragen we je alvast om toestemming om het interview voor analysedoeleinden op te nemen.
","Footnote":null,"Authors":null,"Location":"Nederland","TaxonomyTags":[],"Themes":[],"Series":[],"ResearchCodes":[],"Language":"nl-NL","Version":2,"SortOrder":0,"ItemNameLowerCase":"denk-mee-met-het-cbs","Updated":"2025-03-25T11:32:42+01:00","ReleaseTime":"2025-03-25T11:32:42+01:00","Created":"2025-03-12T13:40:35+01:00","Permalink":"https://www.cbs.nl/odata/v1/Pages('f8e01679-64e7-41e3-8bf5-ccd71aa4d2d0-nl-nl')","References":{"Items":[]},"Downloads":{"Items":[{"Text":"Privacy policy","Url":"https://www.cbs.nl/-/media/cbs/over-ons/contact/informatie-en-toestemmingsformulier-testpanel.pdf","Prefix":"PDF -","TargetId":"7b2c6036-0cfb-4e66-8f38-cea97ea92222-nl-nl","Icon":"file-pdf-o"}]},"Links":{"Items":[]}},{"UniqueId":"7216d67e-2ee4-41fc-a19b-f39f98557ddc-nl-nl","PageType":"Page","PageTypeInt":1,"Title":"Thomas Ruigrok naar CBS","SubTitle":null,"Edition":null,"Url":"https://www.cbs.nl/nl-nl/uitgelicht/thomas-ruigrok-naar-cbs","MetaDescription":"Thomas Ruigrok (1965) treedt per 15 februari in dienst bij het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS)","Image":"https://cdn.cbs.nl/images/3967424a4a447a574b5355486773483332632b6a58773d3d/900x450.jpg","ImageAlt":"Thomas Ruigrok","Category":[],"Photographer":null,"LeadText":null,"Body":"Thomas Ruigrok (1965) treedt per 15 februari in dienst bij het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Hij gaat de functie van plaatsvervangend hoofdredacteur bij de divisie CBS Communicatie & Nieuws (CCN) vervullen.\n
\nThomas Ruigrok is al ruim vijfentwintig jaar werkzaam in de journalistiek. Hij begon zijn carrière als redacteur bij het opinieweekblad HP/De Tijd. Daarna was hij werkzaam als verslaggever bij achtereenvolgens AVRO’s Televizier en Netwerk. Bij die laatste actualiteitenrubriek was hij tevens eindredacteur. In 2004 stond hij mede aan de basis van de succesvolle samenwerking tussen AVRO en TROS in EenVandaag. Hij initieerde daar onder meer de verkiezing van Politicus van het jaar. Na de AVRO/TROS werkte hij als eindredacteur bij WNL en de zakenzender RTL Z.
\nRuigrok zal bij CBS verantwoordelijk worden voor de verspreiding van de statistieken en nieuwsberichten naar de doelgroepen van CBS en daartoe ook nauw contact houden met Nederlandse nieuwsmedia. Het team waar hij leiding aan gaat geven beheert tevens de publicatiekanalen zoals web, social media maar ook diverse andere op specifieke doelgroepen gerichte kanalen.\n
\nCBS is blij met de komst van Ruigrok. “Thomas is een doorgewinterde mediaprofessional die de doelgroepen van CBS erg goed kent”, zegt hoofdredacteur Mike Ackermans. “Met hem denken we nog beter die doelgroepen, waaronder de media, te kunnen voorzien van onze feiten en bijbehorende verhalen.”\n
\n“Het medialandschap verandert vrijwel met de dag, en hoe belangrijk is het dan dat er een betrouwbare bron van informatie bestaat: het CBS”, aldus Thomas Ruigrok. “Voor mij is de stap naar CBS een meer dan logisch vervolg op mijn jarenlange werk als journalist, waar ik meer dan eens CBS als bron voor mijn verhalen gebruikte.”
","Footnote":null,"Authors":null,"Location":"Nederland","TaxonomyTags":[],"Themes":[],"Series":[],"ResearchCodes":[],"Language":"nl-NL","Version":1,"SortOrder":1000,"ItemNameLowerCase":"thomas-ruigrok-naar-cbs","Updated":"2024-03-12T15:51:35+01:00","ReleaseTime":"2024-03-12T15:51:35+01:00","Created":"2017-01-31T12:01:09+01:00","Permalink":"https://www.cbs.nl/odata/v1/Pages('7216d67e-2ee4-41fc-a19b-f39f98557ddc-nl-nl')","References":{"Items":[]},"Downloads":{"Items":[]},"Links":{"Items":[]}},{"UniqueId":"2f40b263-af68-4aaf-948f-46301f30320c-nl-nl","PageType":"Page","PageTypeInt":1,"Title":"Onderzoek Beleving Woonomgeving","SubTitle":null,"Edition":null,"Url":"https://www.cbs.nl/nl-nl/uitgelicht/onderzoek-beleving-woonomgeving","MetaDescription":"Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) voert het Onderzoek Beleving Woonomgeving uit in samenwerking met het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). ","Image":"https://cdn.cbs.nl/images/44416e3230335363544a53526e314b384d5a683353513d3d/900x450.jpg","ImageAlt":"Stadsbeeld Den Haag, gezien vanaf het dakterras van de Strijkijzer","Category":[],"Photographer":null,"LeadText":null,"Body":"Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) voert het Onderzoek Beleving Woonomgeving uit in samenwerking met het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Met behulp van dit onderzoek wordt de overlast door geluid, trillingen, geur en licht in Nederland in kaart gebracht. Ook wordt gevraagd naar de tevredenheid en bezorgdheid over de woonomgeving.
\nSinds 2019 wordt dit onderzoek jaarlijks uitgevoerd middels een internetenquête onder personen van 16 jaar of ouder.
\nVoor de publicaties van de uitkomsten zie de website van het RIVM:
\n\n
\n
\n
\n
In de MVI zijn indicatoren uitgewerkt voor onder andere toegevoegde waarde, emissies, energieverbruik, investeringen, en deelname in RVO-subsidieregelingen op gebied van klimaat en energie. Cijfers worden uitgesplitst naar groepen van bedrijven in de industrie, bedrijfstak, bedrijfsgrootte, leeftijd van bedrijven, regionaal cluster en emissieprofiel. De industrie is hierbij breed gedefinieerd conform de afbakening van de industrie uit het Klimaatakkoord, bestaande uit delfstoffenwinning, industrie, waterbedrijven en afvalbeheer, en bouwnijverheid. De cijfers zijn gebaseerd op microdata van bedrijven, en geven inzicht in het gedrag en de economische en milieuprestaties van individuele bedrijven.
\nDe publicatie bestaat uit een uitgebreide tabellenset met de cijfers, en een toelichting op de beleidscontext en de gebruikte methoden. Ook is er een aparte tabellenset beschikbaar met een internationale vergelijking tussen landen voor de indicatoren waar dat mogelijk is. De MVI is een product in ontwikkeling. Jaarlijks worden de bestaande indicatoren geactualiseerd en vernieuwingen toegevoegd. In 2025 is de derde editie van de MVI gepubliceerd met resultaten tot en met het jaar 2023. Bij de laatste update zijn indicatoren toegevoegd met betrekking tot innovatieprojecten gericht op verduurzaming (kpi 7, zie toelichting indicatoren) en zijn ETS-bedrijven en energie-intensieve bedrijven als aparte groep van bedrijven toegevoegd aan de regionale clusters. Met de MVI levert het CBS een bijdrage aan de feitenbasis voor het economisch en klimaatbeleid.
\nDe MVI is bekostigd door het Ministerie van Economische Zaken en het Ministerie van Klimaat en Groene Groei. In het onderzoek is nauw samengewerkt met RVO. De resultaten van de MVI worden tevens gepubliceerd op het Dashboard Klimaatbeleid. De onderliggende microdata zijn onder strikte voorwaarden beschikbaar in de CBS-microdataomgeving ten behoeve van statistisch of wetenschappelijk onderzoek.
","Footnote":null,"Authors":null,"Location":"Nederland","TaxonomyTags":["duurzaamheid","industrie","broeikasgasemissies","energieverbruik","energietransitie"],"Themes":["Industrie en energie"],"Series":[],"ResearchCodes":[],"Language":"nl-NL","Version":2,"SortOrder":0,"ItemNameLowerCase":"monitor-verduurzaming-industrie","Updated":"2025-11-11T11:05:47+01:00","ReleaseTime":"2025-07-30T12:00:00+02:00","Created":"2025-09-02T10:49:10+02:00","Permalink":"https://www.cbs.nl/odata/v1/Pages('35af3d69-39cd-4c18-a808-71c7537615d0-nl-nl')","References":{"Items":[]},"Downloads":{"Items":[]},"Links":{"Items":[]}},{"UniqueId":"7715db47-79ee-4ef5-a77d-66944f2eae4e-nl-nl","PageType":"Visualisation","PageTypeInt":2,"Title":"Maandindicatoren Rijksoverheid","SubTitle":null,"Edition":null,"Url":"https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/maandindicatoren-rijksoverheid","MetaDescription":"De maandindicatoren Rijksoverheid bestaan uit de kasinkomsten, de kasuitgaven, het kassaldo en de schuld van de Rijksoverheid.","Image":"https://cdn.cbs.nl/images/566948774150734376696a4c667961634c427a7452413d3d/900x450.jpg","ImageAlt":"schatkist","Category":[],"Photographer":null,"LeadText":"Vanwege de aanzienlijke gevolgen van de coronacrisis op de overheidsfinanciën is in 2020 deze maandmonitor samengesteld om de meest recente ontwikkeling van de kasinkomsten, de kasuitgaven, het kassaldo en de schuld van de Rijksoverheid te geven. De publicatie over december 2021 zal de laatste maandmonitor in deze vorm zijn. Voor actuele inzichten in de overheidsfinanciën wordt verwezen naar de kwartaalmonitor en de reguliere maandcijfers over de centrale overheid.","Body":"\nDeze pagina wordt vanaf 31 januari 2022 niet langer geactualiseerd.
\nIn 2021 waren de kasinkomsten 25 miljard euro hoger en de kasuitgaven 17 miljard euro hoger dan in 2020. Het kassaldo was daarmee 8 miljard euro hoger dan in 2020. Het saldo van kasinkomsten en kasuitgaven leidde in 2021 tot een tekort van 36 miljard euro, waar dit in 2020 nog 44 miljard euro was. De schuld van de Rijksoverheid lag eind 2021 op 392 miljard euro. Dat is 13 miljard euro hoger dan eind 2020.
\n\n
| Maand | 2019 (mld euro) | 2020 (mld euro) | 2021 (mld euro) |
|---|---|---|---|
| januari | 11,4 | 15,0 | 10,9 |
| februari | 20,9 | 22,1 | 9,6 |
| maart | 17,4 | 18,3 | 4,0 |
| april | 26,5 | 13,0 | 11,8 |
| mei | 19,5 | -6,6 | -0,4 |
| juni | -0,7 | -17,3 | -15,3 |
| juli | 10,4 | -32,5 | -26,5 |
| augustus | 6,6 | -34,1 | -33,9 |
| september | 4,9 | -35,2 | -35,8 |
| oktober | 14,0 | -29,0 | -25,5 |
| november | 8,9 | -38,1 | -32,0 |
| december | 6,0 | -43,8 | -35,5 |
| Maand | 2019 (mld euro) | 2020 (mld euro) | 2021 (mld euro) |
|---|---|---|---|
| januari | 11,4 | 15,0 | 10,9 |
| februari | 20,9 | 22,1 | 9,6 |
| maart | 17,4 | 18,3 | 4,0 |
| april | 26,5 | 13,0 | 11,8 |
| mei | 19,5 | -6,6 | -0,4 |
| juni | -0,7 | -17,3 | -15,3 |
| juli | 10,4 | -32,5 | -26,5 |
| augustus | 6,6 | -34,1 | -33,9 |
| september | 4,9 | -35,2 | -35,8 |
| oktober | 14,0 | -29,0 | -25,5 |
| november | 8,9 | -38,1 | -32,0 |
| december | 6,0 | -43,8 | -35,5 |
In de eerste maanden sinds het begin van de coronacrisis daalden de belastinginkomsten, verreweg de belangrijkste inkomstenbron van het Rijk, maandelijks in vergelijking met dezelfde maanden in 2019. De lagere belastinginkomsten kwamen met name doordat bedrijven in verband met de coronacrisis sommige belastingen uitgesteld mogen betalen. Vooral de ontvangsten van omzet-, loon-, en vennootschapsbelasting namen flink af. Over heel 2020 waren de kasinkomsten 8 miljard euro lager dan in 2019. In 2021 kwam er 25 miljard euro meer binnen dan een jaar eerder. Met toenames van respectievelijk ruim 9 en bijna 7 miljard euro zorgden met name de vennootschapsbelasting en omzetbelasting voor hogere inkomsten. Dit komt deels doordat in 2021 minder gebruikt is gemaakt van de mogelijkheid tot belastinguitstel. Bij de vennootschapsbelasting speelde daarnaast mee dat veel bedrijven hun winst voor 2020 te laag hadden ingeschat. Hierdoor is er in 2021 relatief veel vennootschapsbelasting ontvangen die betrekking had op het voorgaande jaar. Ten slotte leidde ook de economische groei tot hogere belastingontvangsten.
\n \n| Maand | 2019 (mld euro) | 2020 (mld euro) | 2021 (mld euro) |
|---|---|---|---|
| januari | 28,2 | 32,1 | 30,0 |
| februari | 51,1 | 54,2 | 47,5 |
| maart | 60,5 | 65,3 | 60,5 |
| april | 85,0 | 83,0 | 87,5 |
| mei | 93,8 | 85,1 | 95,6 |
| juni | 106,7 | 93,3 | 105,2 |
| juli | 134,6 | 119,3 | 136,3 |
| augustus | 144,4 | 132,0 | 148,2 |
| september | 155,5 | 145,3 | 161,3 |
| oktober | 180,9 | 169,7 | 191,9 |
| november | 190,3 | 180,3 | 204,7 |
| december | 205,8 | 197,6 | 222,6 |
| Maand | 2019 (mld euro) | 2020 (mld euro) | 2021 (mld euro) |
|---|---|---|---|
| januari | 28,2 | 32,1 | 30,0 |
| februari | 51,1 | 54,2 | 47,5 |
| maart | 60,5 | 65,3 | 60,5 |
| april | 85,0 | 83,0 | 87,5 |
| mei | 93,8 | 85,1 | 95,6 |
| juni | 106,7 | 93,3 | 105,2 |
| juli | 134,6 | 119,3 | 136,3 |
| augustus | 144,4 | 132,0 | 148,2 |
| september | 155,5 | 145,3 | 161,3 |
| oktober | 180,9 | 169,7 | 191,9 |
| november | 190,3 | 180,3 | 204,7 |
| december | 205,8 | 197,6 | 222,6 |
Door de coronacrisis liepen de rijksuitgaven vanaf april 2020 snel op, met als belangrijkste kostenpost bijna 22 miljard euro voor de NOW (Tijdelijke Noodmaatregel voor Overbrugging Werkgelegenheid). Ook de TOGS (Tegemoetkoming Ondernemers Getroffen Sectoren COVID-19) en TVL (Tegemoetkoming Vaste Lasten) droegen gezamenlijk met ruim 7 miljard euro stevig bij aan de stijgende uitgaven. De TOGS en TVL zijn beide tegemoetkomingen voor ondernemers die direct schade ondervinden van de diverse kabinetsmaatregelen om het coronavirus in te dammen, zoals het sluiten van de horeca. De TOGS is eind juni 2020 opgevolgd door de TVL. Over heel 2020 lagen de kasuitgaven van de Rijksoverheid 42 miljard hoger dan in 2019. In 2021 werd 17 miljard euro meer uitgegeven dan een jaar eerder. Dit komt voornamelijk door reguliere uitgaven die gestaag stijgen. Met name de Rijksbijdragen aan de AOW (Algemene Ouderdomswet) en de Wlz (Wet langdurige zorg) droegen met toenames van respectievelijk 3 en ruim 2 miljard euro stevig bij. De coronagerelateerde uitgaven waren in 2021 nagenoeg gelijk aan het voorgaande jaar.
\n \n| Maand | 2019 (mld euro) | 2020 (mld euro) | 2021 (mld euro) |
|---|---|---|---|
| januari | 16,8 | 17,1 | 19,1 |
| februari | 30,2 | 32,1 | 37,9 |
| maart | 43,1 | 47,0 | 56,5 |
| april | 58,5 | 70,0 | 75,7 |
| mei | 74,3 | 91,7 | 96,0 |
| juni | 107,4 | 110,6 | 120,5 |
| juli | 124,2 | 151,8 | 162,8 |
| augustus | 137,8 | 166,1 | 182,1 |
| september | 150,6 | 180,5 | 197,1 |
| oktober | 166,9 | 198,7 | 217,4 |
| november | 181,4 | 218,4 | 236,7 |
| december | 199,8 | 241,4 | 258,1 |
| Maand | 2019 (mld euro) | 2020 (mld euro) | 2021 (mld euro) |
|---|---|---|---|
| januari | 16,8 | 17,1 | 19,1 |
| februari | 30,2 | 32,1 | 37,9 |
| maart | 43,1 | 47,0 | 56,5 |
| april | 58,5 | 70,0 | 75,7 |
| mei | 74,3 | 91,7 | 96,0 |
| juni | 107,4 | 110,6 | 120,5 |
| juli | 124,2 | 151,8 | 162,8 |
| augustus | 137,8 | 166,1 | 182,1 |
| september | 150,6 | 180,5 | 197,1 |
| oktober | 166,9 | 198,7 | 217,4 |
| november | 181,4 | 218,4 | 236,7 |
| december | 199,8 | 241,4 | 258,1 |
De schuld van de Rijksoverheid lag eind december op 392 miljard euro, 6 miljard euro meer dan een maand eerder. Sinds eind februari 2020 is de schuld van de Rijksoverheid toegenomen met 68 miljard euro. Desondanks ligt deze nog altijd onder de piek van begin 2015, toen de Rijksschuld rond de 400 miljard euro bedroeg.
\nVooral in de eerste maanden na het begin van de coronacrisis steeg de schuld flink. De laatste keer dat de schuld zo snel toenam was in 2008 ten tijde van de financiële crisis. Net als destijds heeft het Rijk de tekorten in eerste instantie grotendeels gefinancierd met kortlopende schulden. Deze namen in de periode maart tot en met juli 2020 met 43 miljard euro toe. Sindsdien financiert het Rijk zijn tekorten voornamelijk weer met langlopende schulden. Hierdoor daalden de kortlopende schulden in 2021 van 60 naar 32 miljard euro, gelijk aan het niveau van vóór de coronacrisis.
\n| Jaar | Maand | Langlopende schuld (mld euro) | Kortlopende schuld (mld euro) |
|---|---|---|---|
| 2008 | januari | 188 | 32 |
| 2008 | februari | 195 | 35 |
| 2008 | maart | 195 | 33 |
| 2008 | april | 198 | 31 |
| 2008 | mei | 198 | 32 |
| 2008 | juni | 200 | 33 |
| 2008 | juli | 191 | 38 |
| 2008 | augustus | 191 | 37 |
| 2008 | september | 193 | 45 |
| 2008 | oktober | 193 | 97 |
| 2008 | november | 200 | 95 |
| 2008 | december | 213 | 94 |
| 2009 | januari | 229 | 105 |
| 2009 | februari | 236 | 99 |
| 2009 | maart | 240 | 82 |
| 2009 | april | 232 | 89 |
| 2009 | mei | 236 | 79 |
| 2009 | juni | 239 | 73 |
| 2009 | juli | 233 | 82 |
| 2009 | augustus | 232 | 80 |
| 2009 | september | 235 | 77 |
| 2009 | oktober | 237 | 75 |
| 2009 | november | 241 | 69 |
| 2009 | december | 241 | 65 |
| 2010 | januari | 234 | 70 |
| 2010 | februari | 244 | 63 |
| 2010 | maart | 248 | 61 |
| 2010 | april | 253 | 56 |
| 2010 | mei | 262 | 56 |
| 2010 | juni | 268 | 53 |
| 2010 | juli | 260 | 62 |
| 2010 | augustus | 256 | 63 |
| 2010 | september | 258 | 66 |
| 2010 | oktober | 261 | 57 |
| 2010 | november | 264 | 57 |
| 2010 | december | 265 | 61 |
| 2011 | januari | 256 | 69 |
| 2011 | februari | 258 | 66 |
| 2011 | maart | 267 | 62 |
| 2011 | april | 271 | 53 |
| 2011 | mei | 274 | 55 |
| 2011 | juni | 283 | 54 |
| 2011 | juli | 274 | 64 |
| 2011 | augustus | 274 | 65 |
| 2011 | september | 280 | 64 |
| 2011 | oktober | 284 | 57 |
| 2011 | november | 289 | 59 |
| 2011 | december | 289 | 58 |
| 2012 | januari | 280 | 68 |
| 2012 | februari | 292 | 57 |
| 2012 | maart | 301 | 51 |
| 2012 | april | 308 | 46 |
| 2012 | mei | 315 | 47 |
| 2012 | juni | 318 | 45 |
| 2012 | juli | 315 | 49 |
| 2012 | augustus | 315 | 48 |
| 2012 | september | 321 | 48 |
| 2012 | oktober | 320 | 49 |
| 2012 | november | 322 | 50 |
| 2012 | december | 323 | 54 |
| 2013 | januari | 316 | 58 |
| 2013 | februari | 318 | 54 |
| 2013 | maart | 329 | 52 |
| 2013 | april | 333 | 44 |
| 2013 | mei | 338 | 44 |
| 2013 | juni | 347 | 45 |
| 2013 | juli | 335 | 50 |
| 2013 | augustus | 335 | 52 |
| 2013 | september | 339 | 52 |
| 2013 | oktober | 340 | 44 |
| 2013 | november | 344 | 44 |
| 2013 | december | 343 | 42 |
| 2014 | januari | 332 | 53 |
| 2014 | februari | 334 | 50 |
| 2014 | maart | 341 | 42 |
| 2014 | april | 345 | 37 |
| 2014 | mei | 348 | 40 |
| 2014 | juni | 352 | 44 |
| 2014 | juli | 342 | 48 |
| 2014 | augustus | 340 | 49 |
| 2014 | september | 346 | 49 |
| 2014 | oktober | 348 | 43 |
| 2014 | november | 351 | 45 |
| 2014 | december | 351 | 45 |
| 2015 | januari | 345 | 47 |
| 2015 | februari | 347 | 46 |
| 2015 | maart | 356 | 48 |
| 2015 | april | 346 | 48 |
| 2015 | mei | 350 | 43 |
| 2015 | juni | 355 | 40 |
| 2015 | juli | 347 | 39 |
| 2015 | augustus | 346 | 43 |
| 2015 | september | 345 | 50 |
| 2015 | oktober | 347 | 41 |
| 2015 | november | 351 | 39 |
| 2015 | december | 350 | 37 |
| 2016 | januari | 348 | 36 |
| 2016 | februari | 346 | 38 |
| 2016 | maart | 350 | 38 |
| 2016 | april | 339 | 36 |
| 2016 | mei | 341 | 41 |
| 2016 | juni | 346 | 39 |
| 2016 | juli | 335 | 38 |
| 2016 | augustus | 335 | 41 |
| 2016 | september | 341 | 38 |
| 2016 | oktober | 342 | 36 |
| 2016 | november | 344 | 35 |
| 2016 | december | 344 | 39 |
| 2017 | januari | 336 | 35 |
| 2017 | februari | 338 | 32 |
| 2017 | maart | 339 | 32 |
| 2017 | april | 331 | 33 |
| 2017 | mei | 333 | 36 |
| 2017 | juni | 335 | 36 |
| 2017 | juli | 324 | 37 |
| 2017 | augustus | 324 | 38 |
| 2017 | september | 326 | 37 |
| 2017 | oktober | 329 | 29 |
| 2017 | november | 331 | 30 |
| 2017 | december | 331 | 33 |
| 2018 | januari | 320 | 35 |
| 2018 | februari | 319 | 30 |
| 2018 | maart | 325 | 31 |
| 2018 | april | 315 | 30 |
| 2018 | mei | 316 | 33 |
| 2018 | juni | 319 | 35 |
| 2018 | juli | 308 | 36 |
| 2018 | augustus | 309 | 37 |
| 2018 | september | 312 | 39 |
| 2018 | oktober | 315 | 27 |
| 2018 | november | 316 | 27 |
| 2018 | december | 316 | 34 |
| 2019 | januari | 302 | 37 |
| 2019 | februari | 307 | 28 |
| 2019 | maart | 307 | 34 |
| 2019 | april | 309 | 27 |
| 2019 | mei | 315 | 27 |
| 2019 | juni | 315 | 33 |
| 2019 | juli | 303 | 33 |
| 2019 | augustus | 303 | 30 |
| 2019 | september | 304 | 35 |
| 2019 | oktober | 305 | 27 |
| 2019 | november | 307 | 26 |
| 2019 | december | 307 | 30 |
| 2020 | januari | 293 | 33 |
| 2020 | februari | 295 | 29 |
| 2020 | maart | 301 | 44 |
| 2020 | april | 304 | 62 |
| 2020 | mei | 312 | 61 |
| 2020 | juni | 317 | 68 |
| 2020 | juli | 306 | 72 |
| 2020 | augustus | 306 | 72 |
| 2020 | september | 314 | 71 |
| 2020 | oktober | 317 | 66 |
| 2020 | november | 318 | 63 |
| 2020 | december | 318 | 60 |
| 2021 | januari | 323 | 56 |
| 2021 | februari | 331 | 54 |
| 2021 | maart | 336 | 47 |
| 2021 | april | 344 | 44 |
| 2021 | mei | 348 | 41 |
| 2021 | juni | 353 | 39 |
| 2021 | juli | 339 | 37 |
| 2021 | augustus | 340 | 36 |
| 2021 | september | 348 | 39 |
| 2021 | oktober | 354 | 30 |
| 2021 | november | 358 | 28 |
| 2021 | december | 360 | 32 |
| Jaar | Maand | Langlopende schuld (mld euro) | Kortlopende schuld (mld euro) |
|---|---|---|---|
| 2008 | januari | 188 | 32 |
| 2008 | februari | 195 | 35 |
| 2008 | maart | 195 | 33 |
| 2008 | april | 198 | 31 |
| 2008 | mei | 198 | 32 |
| 2008 | juni | 200 | 33 |
| 2008 | juli | 191 | 38 |
| 2008 | augustus | 191 | 37 |
| 2008 | september | 193 | 45 |
| 2008 | oktober | 193 | 97 |
| 2008 | november | 200 | 95 |
| 2008 | december | 213 | 94 |
| 2009 | januari | 229 | 105 |
| 2009 | februari | 236 | 99 |
| 2009 | maart | 240 | 82 |
| 2009 | april | 232 | 89 |
| 2009 | mei | 236 | 79 |
| 2009 | juni | 239 | 73 |
| 2009 | juli | 233 | 82 |
| 2009 | augustus | 232 | 80 |
| 2009 | september | 235 | 77 |
| 2009 | oktober | 237 | 75 |
| 2009 | november | 241 | 69 |
| 2009 | december | 241 | 65 |
| 2010 | januari | 234 | 70 |
| 2010 | februari | 244 | 63 |
| 2010 | maart | 248 | 61 |
| 2010 | april | 253 | 56 |
| 2010 | mei | 262 | 56 |
| 2010 | juni | 268 | 53 |
| 2010 | juli | 260 | 62 |
| 2010 | augustus | 256 | 63 |
| 2010 | september | 258 | 66 |
| 2010 | oktober | 261 | 57 |
| 2010 | november | 264 | 57 |
| 2010 | december | 265 | 61 |
| 2011 | januari | 256 | 69 |
| 2011 | februari | 258 | 66 |
| 2011 | maart | 267 | 62 |
| 2011 | april | 271 | 53 |
| 2011 | mei | 274 | 55 |
| 2011 | juni | 283 | 54 |
| 2011 | juli | 274 | 64 |
| 2011 | augustus | 274 | 65 |
| 2011 | september | 280 | 64 |
| 2011 | oktober | 284 | 57 |
| 2011 | november | 289 | 59 |
| 2011 | december | 289 | 58 |
| 2012 | januari | 280 | 68 |
| 2012 | februari | 292 | 57 |
| 2012 | maart | 301 | 51 |
| 2012 | april | 308 | 46 |
| 2012 | mei | 315 | 47 |
| 2012 | juni | 318 | 45 |
| 2012 | juli | 315 | 49 |
| 2012 | augustus | 315 | 48 |
| 2012 | september | 321 | 48 |
| 2012 | oktober | 320 | 49 |
| 2012 | november | 322 | 50 |
| 2012 | december | 323 | 54 |
| 2013 | januari | 316 | 58 |
| 2013 | februari | 318 | 54 |
| 2013 | maart | 329 | 52 |
| 2013 | april | 333 | 44 |
| 2013 | mei | 338 | 44 |
| 2013 | juni | 347 | 45 |
| 2013 | juli | 335 | 50 |
| 2013 | augustus | 335 | 52 |
| 2013 | september | 339 | 52 |
| 2013 | oktober | 340 | 44 |
| 2013 | november | 344 | 44 |
| 2013 | december | 343 | 42 |
| 2014 | januari | 332 | 53 |
| 2014 | februari | 334 | 50 |
| 2014 | maart | 341 | 42 |
| 2014 | april | 345 | 37 |
| 2014 | mei | 348 | 40 |
| 2014 | juni | 352 | 44 |
| 2014 | juli | 342 | 48 |
| 2014 | augustus | 340 | 49 |
| 2014 | september | 346 | 49 |
| 2014 | oktober | 348 | 43 |
| 2014 | november | 351 | 45 |
| 2014 | december | 351 | 45 |
| 2015 | januari | 345 | 47 |
| 2015 | februari | 347 | 46 |
| 2015 | maart | 356 | 48 |
| 2015 | april | 346 | 48 |
| 2015 | mei | 350 | 43 |
| 2015 | juni | 355 | 40 |
| 2015 | juli | 347 | 39 |
| 2015 | augustus | 346 | 43 |
| 2015 | september | 345 | 50 |
| 2015 | oktober | 347 | 41 |
| 2015 | november | 351 | 39 |
| 2015 | december | 350 | 37 |
| 2016 | januari | 348 | 36 |
| 2016 | februari | 346 | 38 |
| 2016 | maart | 350 | 38 |
| 2016 | april | 339 | 36 |
| 2016 | mei | 341 | 41 |
| 2016 | juni | 346 | 39 |
| 2016 | juli | 335 | 38 |
| 2016 | augustus | 335 | 41 |
| 2016 | september | 341 | 38 |
| 2016 | oktober | 342 | 36 |
| 2016 | november | 344 | 35 |
| 2016 | december | 344 | 39 |
| 2017 | januari | 336 | 35 |
| 2017 | februari | 338 | 32 |
| 2017 | maart | 339 | 32 |
| 2017 | april | 331 | 33 |
| 2017 | mei | 333 | 36 |
| 2017 | juni | 335 | 36 |
| 2017 | juli | 324 | 37 |
| 2017 | augustus | 324 | 38 |
| 2017 | september | 326 | 37 |
| 2017 | oktober | 329 | 29 |
| 2017 | november | 331 | 30 |
| 2017 | december | 331 | 33 |
| 2018 | januari | 320 | 35 |
| 2018 | februari | 319 | 30 |
| 2018 | maart | 325 | 31 |
| 2018 | april | 315 | 30 |
| 2018 | mei | 316 | 33 |
| 2018 | juni | 319 | 35 |
| 2018 | juli | 308 | 36 |
| 2018 | augustus | 309 | 37 |
| 2018 | september | 312 | 39 |
| 2018 | oktober | 315 | 27 |
| 2018 | november | 316 | 27 |
| 2018 | december | 316 | 34 |
| 2019 | januari | 302 | 37 |
| 2019 | februari | 307 | 28 |
| 2019 | maart | 307 | 34 |
| 2019 | april | 309 | 27 |
| 2019 | mei | 315 | 27 |
| 2019 | juni | 315 | 33 |
| 2019 | juli | 303 | 33 |
| 2019 | augustus | 303 | 30 |
| 2019 | september | 304 | 35 |
| 2019 | oktober | 305 | 27 |
| 2019 | november | 307 | 26 |
| 2019 | december | 307 | 30 |
| 2020 | januari | 293 | 33 |
| 2020 | februari | 295 | 29 |
| 2020 | maart | 301 | 44 |
| 2020 | april | 304 | 62 |
| 2020 | mei | 312 | 61 |
| 2020 | juni | 317 | 68 |
| 2020 | juli | 306 | 72 |
| 2020 | augustus | 306 | 72 |
| 2020 | september | 314 | 71 |
| 2020 | oktober | 317 | 66 |
| 2020 | november | 318 | 63 |
| 2020 | december | 318 | 60 |
| 2021 | januari | 323 | 56 |
| 2021 | februari | 331 | 54 |
| 2021 | maart | 336 | 47 |
| 2021 | april | 344 | 44 |
| 2021 | mei | 348 | 41 |
| 2021 | juni | 353 | 39 |
| 2021 | juli | 339 | 37 |
| 2021 | augustus | 340 | 36 |
| 2021 | september | 348 | 39 |
| 2021 | oktober | 354 | 30 |
| 2021 | november | 358 | 28 |
| 2021 | december | 360 | 32 |
De hier gepresenteerde maandcijfers van de Rijksoverheid zijn niet volledig vergelijkbaar met de kwartaalcijfers op basis van het Europees Systeem van Rekeningen (ESR 2010) maar geven een eerste inzicht in de recente ontwikkelingen. De verschillen met de kwartaalcijfers komen voort uit de beschreven overheden en de registratiewijze. De maandcijfers beperken zich tot de Rijksoverheid terwijl de kwartaalcijfers voor de gehele overheid beschikbaar zijn. In 2019 droeg de schuld van het Rijk voor 85 procent bij aan de schuld van de gehele overheid. Daarnaast worden de inkomsten en uitgaven van deze maandmonitor op kasbasis geregistreerd, terwijl dit bij de kwartaalcijfers op transactiebasis is. De kwartaalcijfers voor de overheid op transactiebasis zijn te raadplegen via het Dashboard Overheidsfinanciën.
","Footnote":null,"Authors":null,"Location":"Nederland","TaxonomyTags":["centrale overheid","overheid","overheidsfinanciën"],"Themes":["Overheid en politiek"],"Series":[],"ResearchCodes":[],"Language":"nl-NL","Version":11,"SortOrder":100,"ItemNameLowerCase":"maandindicatoren rijksoverheid","Updated":"2025-07-03T08:16:29+02:00","ReleaseTime":"2022-01-31T00:00:00+01:00","Created":"2025-03-21T16:33:20+01:00","Permalink":"https://www.cbs.nl/odata/v1/Pages('7715db47-79ee-4ef5-a77d-66944f2eae4e-nl-nl')","References":{"Items":[{"Text":"Maandindicatoren overheidsfinanciën","Url":"https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2020/26/maandindicatoren-overheidsfinancien","Prefix":"Tabel -","TargetId":"afbcbcef-032a-4ab2-8ea0-5afe03f9e585-nl-nl","Icon":"link"}]},"Downloads":{"Items":[]},"Links":{"Items":[{"Text":"Dashboard overheidsfinanciën","Url":"https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/dashboard-overheidsfinancien","Prefix":"","TargetId":"cba7f792-6ac7-4b66-946c-f4b471aec36a-nl-nl","Icon":"link"},{"Text":"Hoeveel bedrijven gebruiken financiële coronaregelingen?","Url":"https://www.cbs.nl/nl-nl/faq/corona/overheid/hoeveel-bedrijven-gebruiken-steunmaatregelen-coronacrisis-door-de-overheid-","Prefix":"Vragen en antwoorden coronacrisis -","TargetId":"a9762346-755e-4b7a-b147-96d18fdb6dea-nl-nl","Icon":"link"},{"Text":"Kwartaalmonitor overheidsfinanciën","Url":"https://www.cbs.nl/nl-nl/economie/overheid-en-politiek/kwartaalmonitor-overheidsfinancien","Prefix":"Publicatie -","TargetId":"6b9f8553-c923-46a1-8c30-2527e5a29bce-nl-nl","Icon":"link"},{"Text":"Centrale overheid; inkomsten en uitgaven per maand op kasbasis","Url":"https://opendata.cbs.nl/statline/CBS/nl/dataset/82372NED","Prefix":"StatLine -","TargetId":"f4bdaf5e-1d3c-455a-b001-526e20fb6f5d-nl-nl","Icon":"external-link"},{"Text":"Noodmaatregelen coronacrisis","Url":"https://www.rijksfinancien.nl/corona-visual","Prefix":"Ministerie van Financiën -","TargetId":"2c9e5e00-be3b-402a-919f-6bd5cf954282-nl-nl","Icon":"external-link"}]}},{"UniqueId":"50795b65-0e24-475e-85e3-ca7c3f505a2f-nl-nl","PageType":"Visualisation","PageTypeInt":2,"Title":"Dashboard arbeidsomstandigheden","SubTitle":null,"Edition":null,"Url":"https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/dashboard-arbeidsomstandigheden","MetaDescription":"In dit dashboard worden cijfers getoond over de arbeidsomstandigheden van Nederlandse werknemers van 15 tot 75 jaar en zelfstandig ondernemers vanaf 15 jaar.","Image":"https://cdn.cbs.nl/images/447872527254464e66477632547a596e72676f3135513d3d/900x450.jpg","ImageAlt":"icoon in elkaar grijpende tandwielen op paarse achtergrond","Category":[],"Photographer":null,"LeadText":"In dit dashboard worden cijfers getoond over de arbeidsomstandigheden van Nederlandse werknemers van 15 tot 75 jaar en zelfstandig ondernemers vanaf 15 jaar.","Body":"Er komen een aantal verschillende aspecten van de arbeidsomstandigheden van werkenden aan bod, waaronder de fysieke en psychosociale arbeidsbelasting, duurzame inzetbaarheid, arbeidsongevallen en ziekteverzuim.De onderstaande figuur laat de onwikkeling zien van verkoopprijzen en de ontwikkeling van het aantal transacties van bestaande koopwoningen per provincie. De ontwikkeling is ten opzichte van hetzelfde kwartaal een jaar eerder.
De volgende figuur geeft de gemiddelde verkoopprijs van bestaande koopwoningen per gemeente van het afgelopen jaar weer. Deze cijfers worden ieder jaar bijgewerkt.
Het doel van het dashboard is om toegankelijke kwantitatieve informatie te bieden die gebruikt kan worden bij gesprekken binnen regio's, tussen regio's en tussen regionale en landelijke partijen.
\nDe informatie op het dashboard is gebaseerd op de Beleidsinformatie Jeugd, een proces waarin alle jeugdzorgaanbieders elk halfjaar gegevens aan het CBS leveren over de door hen verstrekte jeugdzorg. Jeugdzorg is het totaal van jeugdhulp, jeugdbescherming en jeugdreclassering.
","Footnote":null,"Authors":null,"Location":"Nederland","TaxonomyTags":["jeugdzorg","ambulante jeugdzorg","jeugdzorg met overnachting","regionale indelingen","gemeenten"],"Themes":["Gezondheid en welzijn"],"Series":[],"ResearchCodes":[],"Language":"nl-NL","Version":1,"SortOrder":100,"ItemNameLowerCase":"jeugdzorg","Updated":"2023-09-07T01:09:29+02:00","ReleaseTime":"2023-09-07T01:09:29+02:00","Created":"2023-06-08T13:33:14+02:00","Permalink":"https://www.cbs.nl/odata/v1/Pages('e38f4d6f-b879-40c5-8e66-3a096b8a66a5-nl-nl')","References":{"Items":[]},"Downloads":{"Items":[]},"Links":{"Items":[{"Text":"Jeugdzorg","Url":"https://dashboards.cbs.nl/v3/regionaaldashboardjeugdzorg/","Prefix":"Dashboard -","TargetId":"c2d160f0-9775-4f18-970b-977af934c4e8-nl-nl","Icon":"external-link"}]}},{"UniqueId":"7512121f-1679-4e54-8789-b709ab7bb89e-nl-nl","PageType":"Visualisation","PageTypeInt":2,"Title":"OV-Monitor","SubTitle":null,"Edition":null,"Url":"https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/ov-monitor","MetaDescription":"Het openbaar vervoer (OV) in Nederland is een belangrijke pijler van de samenleving. ","Image":"https://cdn.cbs.nl/images/7343315073716c5a7653643750704d6c68496d6d73413d3d/900x450.jpg","ImageAlt":null,"Category":[],"Photographer":null,"LeadText":"Hieronder vindt u de OV-monitor, waarin cijfers over het openbaar vervoer worden gepresenteerd, en relaties worden gelegd met andere vormen van vervoer. \nEr worden verschillende bronnen gebruikt, waaronder data van Translink en het CBS.","Body":null,"Footnote":null,"Authors":null,"Location":"Nederland","TaxonomyTags":["openbaar vervoer","woonwerkverkeer","verplaatsingen"],"Themes":["Verkeer en vervoer"],"Series":[],"ResearchCodes":[],"Language":"nl-NL","Version":1,"SortOrder":0,"ItemNameLowerCase":"ov-monitor","Updated":"2025-07-03T08:16:27+02:00","ReleaseTime":"2024-06-07T10:00:00+02:00","Created":"2024-06-07T10:01:19+02:00","Permalink":"https://www.cbs.nl/odata/v1/Pages('7512121f-1679-4e54-8789-b709ab7bb89e-nl-nl')","References":{"Items":[{"Text":"OV-Monitor","Url":"https://dashboards.cbs.nl/v5/ov_monitor/","Prefix":"Dashboard -","TargetId":"80103bc6-0edd-42c0-898f-15fbfa3750b7-nl-nl","Icon":"external-link"}]},"Downloads":{"Items":[]},"Links":{"Items":[]}},{"UniqueId":"65624984-9567-42ef-a88d-8fb81798c33d-nl-nl","PageType":"Visualisation","PageTypeInt":2,"Title":"Tijdlijn sociale zekerheid","SubTitle":null,"Edition":null,"Url":"https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/tijdlijn-sociale-zekerheid","MetaDescription":"In 2024 staan we stil bij het 125-jarig bestaan van het CBS. Dit doen we door een aantal historische tijdlijnen te belichten. Een rijke verzameling van historische statistieken is ontstaan in de loop der jaren zo ook rondom het thema sociale zekerheid.","Image":"https://cdn.cbs.nl/images/53707555517836557573496e53772f4a5357725459513d3d/900x450.jpg","ImageAlt":null,"Category":[],"Photographer":null,"LeadText":"In 2024 staan we stil bij het 125-jarig bestaan van het CBS. Dit doen we door een aantal historische tijdlijnen te tonen. Een rijke verzameling van historische statistieken is ontstaan in de loop der jaren zo ook rondom het thema sociale zekerheid. Wist u dat de meeste wetten die onze sociale zekerheid gevormd hebben een basis hebben in de statistiek? Die behoefte aan data over onderwerpen als armoede, werkloosheid, arbeidsongeschiktheid, etc. is er nog steeds. In deze tijdlijn vindt u o.a. historische cijfers over WW, AOW en WWB.","Body":"\n
\n
The chart displays the number of households per income group. This concerns standardised income: disposable income adjusted for differences in household size and composition. This is also referred to as purchasing power.
\n
\nClick on one of the household characteristics below the chart to select one or more groups.
\n
\nClick on the “show average income” button for the average income of the groups displayed.
\n
\nPlace the cursor on one of the income categories. You will then see how many households fall into this category and what percentage of households have a higher income.
\n
\nThe income distribution runs from -6 thousand euros to 100 thousand euros. Households on a higher or lower income are not displayed in the chart, but are included in calculations, where needed.
Deze publicatie zal per januari 2024 niet langer worden geüpdatet. Voor actuele cijfers van het aardgasverbruik in de industrie is er de publicatie Aardgas verbruik per maand per sector.
\n\n\t\n\t\n\t\n\n\t\n\n\t\n\n\t
","Footnote":null,"Authors":null,"Location":"Nederland","TaxonomyTags":["chemische industrie","papierindustrie","industrie en energie","industrie","industriële productie","olie-industrie","gasverbruik"],"Themes":["Industrie en energie"],"Series":[],"ResearchCodes":[],"Language":"nl-NL","Version":14,"SortOrder":100,"ItemNameLowerCase":"indicatoren aardgasgebruik van de industrie","Updated":"2024-10-28T15:56:17+01:00","ReleaseTime":"2024-01-04T08:30:00+01:00","Created":"2024-01-11T11:05:01+01:00","Permalink":"https://www.cbs.nl/odata/v1/Pages('f6dd98d7-e079-4fc8-b6b0-f1d6b002ab3c-nl-nl')","References":{"Items":[{"Text":"Wekelijks gasverbruik industrie per sector","Url":"https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2020/25/wekelijks-gasverbruik-industrie-per-sector","Prefix":"Tabel -","TargetId":"c65753a6-8c83-4ed2-8c0f-9b594429fb75-nl-nl","Icon":"link"},{"Text":"Indicatoren aardgasverbruik van de industrie","Url":"https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/indicatoren-aardgasgebruik-van-de-industrie-2019-2023/methodologische-beschrijving-dashboard-gasverbruik-industrie","Prefix":"Methodologische beschrijving -","TargetId":"b0a9ca71-3ffb-45f0-926c-95fe38398c08-nl-nl","Icon":"link"},{"Text":"Energiebalans; aanbod en verbruik, sector","Url":"https://www.cbs.nl/nl-nl/cijfers/detail/83989NED","Prefix":"StatLine -","TargetId":"9487b32c-17d3-4841-99fd-380eac9fb2cf-nl-nl","Icon":"link"}]},"Downloads":{"Items":[]},"Links":{"Items":[]}},{"UniqueId":"e60b4e60-54c9-4b20-b466-01c73a1f4caf-nl-nl","PageType":"Visualisation","PageTypeInt":2,"Title":"Verdeling besteedbaar inkomen","SubTitle":null,"Edition":null,"Url":"https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/inkomensverdeling-besteedbaar","MetaDescription":"De visualisatie laat zien hoe het inkomen over de huishoudens in Nederland verdeeld is.","Image":"https://cdn.cbs.nl/images/4b6f684e526e6e6e3654792b6f6f3053784f4a7644673d3d/900x450.jpg","ImageAlt":"Icoon inkomensverdeling","Category":[],"Photographer":null,"LeadText":"De figuur laat het aantal huishoudens per inkomensklasse zien. ","Body":"\n
Het gaat hier om het besteedbaar huishoudensinkomen: het netto-inkomen dat huishoudens kunnen gebruiken voor hun consumptieve bestedingen.
\n
\nKlik op een van de kenmerken van huishoudens onder de figuur voor het selecteren van één of meer groepen.
\n
\nKlik op de knop “toon gemiddeld inkomen” voor het gemiddeld besteedbaar inkomen van de getoonde groepen.
\n
\nWijs met de cursor een inkomensklasse aan. Van deze inkomensklasse is dan te zien hoeveel huishoudens in deze klasse vallen en hoeveel procent van de huishoudens een hoger inkomen heeft.
\n
\nDe verdeling van inkomens loopt van -6 duizend euro tot 140 duizend euro. Huishoudens met een inkomen dat hoger of lager is, worden in de grafiek niet getoond. Deze huishoudens zijn waar nodig wel meegenomen in berekeningen.
\n \n
","Footnote":null,"Authors":null,"Location":"Nederland","TaxonomyTags":["inkomensverdeling","inkomens"],"Themes":["Inkomen en bestedingen"],"Series":[],"ResearchCodes":[],"Language":"nl-NL","Version":4,"SortOrder":100,"ItemNameLowerCase":"inkomensverdeling-besteedbaar-inkomen","Updated":"2025-07-03T08:16:31+02:00","ReleaseTime":"2022-01-28T12:00:00+01:00","Created":"2022-04-20T12:26:18+02:00","Permalink":"https://www.cbs.nl/odata/v1/Pages('e60b4e60-54c9-4b20-b466-01c73a1f4caf-nl-nl')","References":{"Items":[]},"Downloads":{"Items":[]},"Links":{"Items":[{"Text":"Wat is mijn koopkracht?","Url":"https://www.cbs.nl/nl-nl/achtergrond/2008/50/wat-is-mijn-besteedbaar-inkomen-","Prefix":"Achtergrond -","TargetId":"e2b4fc62-142b-4f2c-96e8-6d1c53189465-nl-nl","Icon":"link"},{"Text":"Verdeling gestandaardiseerd inkomen","Url":"https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/inkomensverdeling","Prefix":"Visualisatie -","TargetId":"6dd589ca-a8b7-4f91-a973-4d8120c23f21-nl-nl","Icon":"link"}]}},{"UniqueId":"efdc3157-9037-41fe-9442-0798eb18c736-en-gb","PageType":"Visualisation","PageTypeInt":2,"Title":"Income distribution (standardised income)","SubTitle":null,"Edition":null,"Url":"https://www.cbs.nl/en-gb/visualisations/income-distribution","MetaDescription":"The visualisation shows how income is distributed over households in the Netherlands.","Image":"https://cdn.cbs.nl/images/577067657a41582f2b70632f73554e494838333262773d3d/900x450.jpg","ImageAlt":null,"Category":[],"Photographer":null,"LeadText":"The visualisation shows how income is distributed over households in the Netherlands.","Body":"
\n
The chart displays the number of households per income group. This concerns standardised income: disposable income adjusted for differences in household size and composition. This is also referred to as purchasing power.
\n
\nClick on one of the household characteristics below the chart to select one or more groups.
\n
\nClick on the “show average income” button for the average income of the groups displayed.
\n
\nPlace the cursor on one of the income categories. You will then see how many households fall into this category and what percentage of households have a higher income.
\n
\nThe income distribution runs from -6 thousand euros to 100 thousand euros. Households on a higher or lower income are not displayed in the chart, but are included in calculations, where needed.
\n
De figuur laat het aantal huishoudens per inkomensklasse zien. Het gaat hier om het gestandaardiseerd inkomen: het besteedbaar inkomen gecorrigeerd voor grootte en samenstelling van het huishouden. Dit wordt ook wel koopkracht genoemd.
\nKlik op een van de kenmerken van huishoudens onder de figuur voor het selecteren van één of meer groepen.
\nKlik op de knop “toon gemiddeld inkomen” voor het gemiddeld inkomen van de getoonde groepen.
\nWijs met de cursor een inkomensklasse aan. Van deze inkomensklasse is dan te zien hoeveel huishoudens in deze klasse vallen en hoeveel procent van de huishoudens een hoger inkomen heeft.\n
\n
\nDe verdeling van inkomens loopt van -6 duizend euro tot 100 duizend euro. Huishoudens met een inkomen dat hoger of lager is, worden in de grafiek niet getoond. Deze huishoudens zijn waar nodig wel meegenomen in berekeningen.\n
Hoe hebben de consumentenprijzen in Nederland zich ontwikkeld sinds 1900?
\n\t\tVul hieronder een bedrag in, en kies de jaren waartussen u wilt vergelijken.
\n\tEen bedrag van
\n\t\t\n\t\t\t\n\t\t\t\n\t\t
\n\t\t\n\t\t\tin\n\t\t\t\n\t\t
\n\t\t\n\t\t\tkomt overeen met\n\t\t
\n\t\t\n\t\t\t\n\t\t\t\n\t\t
\n\t\t\n\t\t\tin\n\t\t\t\n\t\t\t.\n\t\t
\n\t\t\n\t\t\t\n\t\t\t
.\n\t\t
![\"Voorkant](\"https://cdn.cbs.nl/images/3247736972672f584e4773377a7a75445845474346773d3d/900x450.jpg\")
An error occurred. You can continue to the homepage.
","Footnote":null,"Authors":null,"Location":null,"TaxonomyTags":[],"Themes":[],"Series":[],"ResearchCodes":[],"Language":"en-GB","Version":1,"SortOrder":100,"ItemNameLowerCase":"500 error","Updated":"2022-02-24T09:50:21+01:00","ReleaseTime":"2022-02-24T09:50:21+01:00","Created":"2015-09-18T12:11:14+02:00","Permalink":"https://www.cbs.nl/odata/v1/Pages('d90fbb47-e6f1-4698-b652-0d118ca9abc5-en-gb')","References":{"Items":[]},"Downloads":{"Items":[]},"Links":{"Items":[]}},{"UniqueId":"d90fbb47-e6f1-4698-b652-0d118ca9abc5-nl-nl","PageType":"Page","PageTypeInt":1,"Title":"500 error","SubTitle":null,"Edition":null,"Url":"https://www.cbs.nl/nl-nl/errors/500-error","MetaDescription":null,"Image":null,"ImageAlt":null,"Category":[],"Photographer":null,"LeadText":null,"Body":"Helaas, er is een fout opgetreden. U kunt verder gaan naar de homepage.
","Footnote":null,"Authors":null,"Location":null,"TaxonomyTags":[],"Themes":[],"Series":[],"ResearchCodes":[],"Language":"nl-NL","Version":1,"SortOrder":100,"ItemNameLowerCase":"500 error","Updated":"2022-02-24T09:50:21+01:00","ReleaseTime":"2022-02-24T09:50:21+01:00","Created":"2015-09-18T12:27:46+02:00","Permalink":"https://www.cbs.nl/odata/v1/Pages('d90fbb47-e6f1-4698-b652-0d118ca9abc5-nl-nl')","References":{"Items":[]},"Downloads":{"Items":[]},"Links":{"Items":[]}},{"UniqueId":"1718c947-ab39-48bb-bfd1-26d0ffa6d4af-en-gb","PageType":"Page","PageTypeInt":1,"Title":"This content is (currently) only available in Dutch","SubTitle":null,"Edition":null,"Url":"https://www.cbs.nl/en-gb/errors/this-content-is--currently---only-available-in-dutch","MetaDescription":null,"Image":null,"ImageAlt":null,"Category":[],"Photographer":null,"LeadText":null,"Body":"The requested page isn't available in English. You can continue to the homepage or perform a search query.
","Footnote":null,"Authors":null,"Location":null,"TaxonomyTags":[],"Themes":[],"Series":[],"ResearchCodes":[],"Language":"en-GB","Version":2,"SortOrder":100,"ItemNameLowerCase":"vertaling niet beschikbaar","Updated":"2024-02-20T14:53:37+01:00","ReleaseTime":"2024-02-20T14:53:37+01:00","Created":"2024-02-20T14:53:21+01:00","Permalink":"https://www.cbs.nl/odata/v1/Pages('1718c947-ab39-48bb-bfd1-26d0ffa6d4af-en-gb')","References":{"Items":[]},"Downloads":{"Items":[]},"Links":{"Items":[]}},{"UniqueId":"1718c947-ab39-48bb-bfd1-26d0ffa6d4af-nl-nl","PageType":"Page","PageTypeInt":1,"Title":"Vertaling niet beschikbaar","SubTitle":null,"Edition":null,"Url":"https://www.cbs.nl/nl-nl/errors/vertaling-niet-beschikbaar","MetaDescription":null,"Image":null,"ImageAlt":null,"Category":[],"Photographer":null,"LeadText":null,"Body":"De opgevraagde pagina heeft geen Nederlandse versie. U kunt verder gaan naar de homepage of een zoekopdracht uitvoeren.
","Footnote":null,"Authors":null,"Location":null,"TaxonomyTags":[],"Themes":[],"Series":[],"ResearchCodes":[],"Language":"nl-NL","Version":1,"SortOrder":100,"ItemNameLowerCase":"vertaling niet beschikbaar","Updated":"2022-02-24T09:50:21+01:00","ReleaseTime":"2022-02-24T09:50:21+01:00","Created":"2015-09-18T12:27:46+02:00","Permalink":"https://www.cbs.nl/odata/v1/Pages('1718c947-ab39-48bb-bfd1-26d0ffa6d4af-nl-nl')","References":{"Items":[]},"Downloads":{"Items":[]},"Links":{"Items":[]}},{"UniqueId":"bbf526f6-7e17-494f-9949-894e06029245-en-gb","PageType":"Page","PageTypeInt":1,"Title":"Sorry, we cannot find the page you are looking for","SubTitle":null,"Edition":null,"Url":"https://www.cbs.nl/en-gb/errors/sorry-we-cannot-find-the-page-you-are-looking-for","MetaDescription":"Page not found","Image":null,"ImageAlt":null,"Category":[],"Photographer":null,"LeadText":null,"Body":"The link may not be working any more, or the page may have been moved to the archive.
\n> CBS homepage
\n> Figures
\n> Calculate rent increase
> Contact us
\n> Working for CBS
\n> Taking part in a survey
De url werkt niet meer of deze pagina is naar het archief verplaatst.
\n> Homepagina
\n> Cijfers
\n> Bereken huurverhoging
> Neem contact met ons op
\n> Werken bij het CBS
\n> Deelnemen aan een enquête
Maar kijk verder bij onze andere vacatures en misschien vind je daar jouw nieuwe baan!
\nEen overzicht van alle openstaande vacatures.
\nMaak kennis met je toekomstige collega’s.
\nWat betekent het CBS voor werknemers?
\n","Footnote":null,"Authors":null,"Location":null,"TaxonomyTags":[],"Themes":["Nature and environment"],"Series":[],"ResearchCodes":[],"Language":"en-GB","Version":1,"SortOrder":100,"ItemNameLowerCase":"broeikasgassen","Updated":"2024-11-19T10:10:53+01:00","ReleaseTime":"2024-11-19T10:10:53+01:00","Created":"2024-04-12T13:30:51+02:00","Permalink":"https://www.cbs.nl/odata/v1/Pages('564f956e-ed61-4b63-a46d-cf12cfbcc832-en-gb')","References":{"Items":[]},"Downloads":{"Items":[]},"Links":{"Items":[]}},{"UniqueId":"564f956e-ed61-4b63-a46d-cf12cfbcc832-nl-nl","PageType":"Dossier","PageTypeInt":3,"Title":"Dossier Broeikasgassen","SubTitle":null,"Edition":null,"Url":"https://www.cbs.nl/nl-nl/dossier/dossier-broeikasgassen","MetaDescription":"Dossier Broeikasgassen","Image":"https://cdn.cbs.nl/images/48756e634346436b624e45616e706755694e543177513d3d/900x450.jpg","ImageAlt":"rook en windmolens","Category":[],"Photographer":null,"LeadText":null,"Body":"
","Footnote":null,"Authors":null,"Location":null,"TaxonomyTags":[],"Themes":["Natuur en milieu"],"Series":[],"ResearchCodes":[],"Language":"nl-NL","Version":1,"SortOrder":100,"ItemNameLowerCase":"broeikasgassen","Updated":"2025-06-27T17:11:13+02:00","ReleaseTime":"2025-06-27T17:11:13+02:00","Created":"2019-09-10T13:39:59+02:00","Permalink":"https://www.cbs.nl/odata/v1/Pages('564f956e-ed61-4b63-a46d-cf12cfbcc832-nl-nl')","References":{"Items":[]},"Downloads":{"Items":[]},"Links":{"Items":[]}},{"UniqueId":"b029240d-efd0-47a0-ab99-de91bece02d6-en-gb","PageType":"Dossier","PageTypeInt":3,"Title":"Well-being and the Sustainable Development Goals","SubTitle":null,"Edition":null,"Url":"https://www.cbs.nl/en-gb/dossier/well-being-and-the-sustainable-development-goals","MetaDescription":"“Well-being refers to the quality of life here and now and the extent to which it is or is not achieved at the expense of the well-being of future generations and/or people elsewhere in the world.” ","Image":"https://www.cbs.nl/-/media/cbs/default-images/dossier-page.png","ImageAlt":"The Heerlen office of Statistics Netherlands, with a sign in the foregrond displaying it's logo and the full dutch name in text: Centraal Bureau voor de Statisitiek.","Category":[],"Photographer":null,"LeadText":null,"Body":"\n
“Well-being refers to the quality of life here and now and the extent to which it is or is not achieved at the expense of the well-being of future generations and/or people elsewhere in the world.”
\nWhere gross domestic product focuses on the material aspects of life – how much a country consumes and produces, and how much money it earns from this – well-being encompasses all the things that contribute to quality of life. Although a certain degree of material prosperity is indispensable in this respect, for most people ultimately it is the immaterial things that determine how satisfied they are with life: quality of relationships, good health and a pleasant place to live. Alongside these shorter-term aspects, future prospects also play and important role. Will our children be just as well off as we are? Will we leave enough natural resources for them? And will these resources be fairly distributed (equality of opportunities)? Today the Netherlands is a country with close ties to the rest of the world. Many goods the Dutch consume are produced outside the Netherlands. This means that choices that Dutch people make have direct effects on the well-being of people in other countries, especially in the world’s poorest countries.
","Footnote":null,"Authors":null,"Location":null,"TaxonomyTags":["sustainability","well-being","regional classifications","Netherlands"],"Themes":["Macroeconomics"],"Series":[],"ResearchCodes":[],"Language":"en-GB","Version":2,"SortOrder":100,"ItemNameLowerCase":"brede-welvaart-en-de-sustainable-development-goals","Updated":"2025-07-16T11:25:03+02:00","ReleaseTime":"2025-07-16T11:25:03+02:00","Created":"2023-08-18T11:44:00+02:00","Permalink":"https://www.cbs.nl/odata/v1/Pages('b029240d-efd0-47a0-ab99-de91bece02d6-en-gb')","References":{"Items":[]},"Downloads":{"Items":[]},"Links":{"Items":[]}},{"UniqueId":"b029240d-efd0-47a0-ab99-de91bece02d6-nl-nl","PageType":"Dossier","PageTypeInt":3,"Title":"Dossier Brede welvaart en de Sustainable Development Goals","SubTitle":null,"Edition":null,"Url":"https://www.cbs.nl/nl-nl/dossier/dossier-brede-welvaart-en-de-sustainable-development-goals","MetaDescription":"Brede welvaart betreft de kwaliteit van leven hier en nu, en de mate waarin deze ten koste gaat van de brede welvaart van latere generaties of van die van mensen elders in de wereld.","Image":"https://cdn.cbs.nl/images/305546797857674c7844565a524e55424d5a684653513d3d/900x450.jpg","ImageAlt":null,"Category":[],"Photographer":null,"LeadText":null,"Body":"\nBrede welvaart betreft de kwaliteit van leven hier en nu, en de mate waarin deze ten koste gaat van de brede welvaart van latere generaties of van die van mensen elders in de wereld.
Brede welvaart wordt jaarlijks gemonitord op verschillende niveaus (landelijk, provinciaal, COROP, en gemeentelijk) en voor de verschillende gebiedsdelen van het Koninkrijk (zowel Europees als Caribisch Nederland). De Sustainable Development Goals dienen daarbij als richtlijn maar waar mogelijk zijn ook extra indicatoren ontwikkeld om op een hoger detailniveau te kunnen rapporteren.
\nDe monitoring van brede welvaart sluit aan op het politieke jaar, met de publicatie van de landelijke monitor voor Europees Nederland op Verantwoordingsdag, en ter ondersteuning van de uitwerking van de jaarlijkse beleidsplannen, factsheets per ministerie op Prinsjesdag
","Footnote":null,"Authors":null,"Location":null,"TaxonomyTags":["duurzaamheid","brede welvaart","regionale indelingen","Nederland"],"Themes":["Macro-economie"],"Series":[],"ResearchCodes":[],"Language":"nl-NL","Version":1,"SortOrder":100,"ItemNameLowerCase":"brede-welvaart-en-de-sustainable-development-goals","Updated":"2025-06-27T17:10:59+02:00","ReleaseTime":"2025-06-27T17:10:59+02:00","Created":"2021-12-01T10:42:17+01:00","Permalink":"https://www.cbs.nl/odata/v1/Pages('b029240d-efd0-47a0-ab99-de91bece02d6-nl-nl')","References":{"Items":[]},"Downloads":{"Items":[]},"Links":{"Items":[]}}],"@odata.nextLink":"https://www.cbs.nl/odata/v1/Pages?$skip=50"}