Dimensies van kwaliteit van leven
In deze digitale versie van De Nederlandse Samenleving sluit het CBS aan bij de uitwerking van het aandachtsgebied ‘kwaliteit van leven’ uit het Report of the commission on the Measurement of Economic Performance and Social Progress (2009) van de commissie die onder leiding stond van de Nobelprijswinnaars Joseph Stiglitz en Amartya Sen en de econoom Jean-Paul Fitoussi. De auteurs onderkennen dat de kwaliteit van leven diverse dimensies kent, maar onderscheiden niettemin een aantal kerndimensies waarover algemeen consensus bestaat. In aangepaste vorm zijn deze kerndimensies ook het uitgangspunt in deze publicatie.
Aan de basis lag de vraag: hoe breng je maatschappelijke vooruitgang in kaart? Het besef bestond dat het bruto binnenlands product tekortschoot als indicator voor welvaart of welzijn en stelde een ander analysekader voor. De commissie onderscheidde negen dimensies. Dit zijn de dimensies in het kort:
In De Nederlandse samenleving 2012 van het CBS wordt een beeld geschetst van de leefsituatie van alle inwoners van Nederland.
)
Ondanks de economisch zware tijden voelen Nederlanders zich niet onveiliger, de criminaliteit blijft laag. Ook respectloos gedrag door onbekenden op straat neemt verder af. Positief is ook dat het opleidingsniveau van jongeren blijft stijgen en dat de voortijdige schooluitval daalt. Voorts zijn de meeste Nederlanders tevreden over hun contacten met vrienden, kennissen en buren. Het meest sceptisch zijn laagopgeleiden en ouderen: zij hebben relatief weinig vertrouwen in de politiek en zij kunnen ook minder goed bij anderen terecht dan hoogopgeleiden en jongeren.
Deze dimensie geeft de context waarbinnen leven wordt vormgegeven. Het gaat vooral om demografische kenmerken als de uitsplitsing van de bevolking naar leeftijd of herkomstgroepering, en de samenstelling van huishoudens.
De materiële levensstandaard is een traditionele, economische maat voor de kwaliteit van leven. Deze dimensie is belangrijk vanwege de toegang die materiële middelen bieden tot consumptie van goederen en diensten binnen de samenleving. Dit draagt bij aan de keuzevrijheid die mensen hebben om hun leven naar eigen wens in te richten.
Economische risico’s gaan over de onzekerheid die mensen hebben over hun toekomstige materiële situatie. Die onzekerheid kan leiden tot stress en ongerustheid en kan een belemmering vormen voor mensen om bijvoorbeeld te investeren in een opleiding voor zichzelf of voor hun kinderen, of in huisvesting.
Opleiding hangt positief samen met het inkomen, de gezondheid en de levensverwachting van mensen en beïnvloedt daarmee de kwaliteit van leven in hoge mate. Wat voor werk iemand doet, hangt veelal samen met de opleiding en bepaalt mede de arbeidsomstandigheden die weer de kwaliteit van leven beïnvloeden.
Gezondheid is misschien wel de meest fundamentele component van het menselijke vermogen om dingen te doen of te laten. Gezondheid beïnvloedt zowel de kwantiteit (levensduur) als de kwaliteit van leven.
Maatschappelijke participatie draait om politieke betrokkenheid, het recht dat mensen hebben om hun stem te laten gelden en als volwaardige burgers deel te nemen aan de maatschappij, mee te denken over de vormgeving van beleid en om een afwijkende mening te mogen hebben. Vertrouwen is binnen deze dimensie vooral gericht op de instituties die verantwoordelijk zijn voor het beleid.
Sociale verbanden en relaties zijn op diverse manieren belangrijk voor de kwaliteit van leven. Zo kunnen mensen hun netwerk gebruiken om hun grenzen te verleggen of activiteiten te ondernemen. Tegelijkertijd werkt een netwerk corrigerend op de leden.
Sociale verbanden en relaties hebben een grote invloed op de perceptie van de kwaliteit van leven. Ook onbetaalde arbeid, zoals het verlenen van informele hulp, het doen van vrijwilligerswerk of de verzorging van kinderen valt binnen deze dimensie
Fysieke risico’s die de veiligheid van mensen bedreigen zijn een bron van onzekerheid en ongerustheid die de kwaliteit van leven negatief beïnvloedt.
Bij fysieke risico’s gaat het vooral om de kans om een ongeluk te krijgen of slachtoffer te worden van een misdrijf. De vrees voor deze risico’s speelt een rol bij de keuzes die mensen maken.
Het milieu is belangrijk voor de kwaliteit van leven omdat het rechtstreeks de gezondheid van mensen beïnvloedt. In Nederland is milieu op het niveau van de burger vooral van belang voor de kwaliteit van de leefomgeving. Die kwaliteit hangt onder meer af van de mate van vervuiling van de buurt, van de overlast en de nabijheid van groenvoorzieningen.